Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Sumgait

Koordinatalari: 40°35′30″N 49°38′23″E / 40.59167°N 49.63972°E / 40.59167; 49.63972
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
, dagi Programmer (munozara | hissa) versiyasi
(farq) ←Avvalgi koʻrinishi | Hozirgi koʻrinishi (farq) | Yangiroq koʻrinishi→
Sumgait
shahar
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
40°35′30″N 49°38′23″E / 40.59167°N 49.63972°E / 40.59167; 49.63972
Mamlakat Ozarbayjon
Hukumat
 • hokim Zakir Faracov
Rasmiy til(lar)i [9Ozarbayjon tili]]
Aholisi
 (2018)
341 200
Zichligi 379,1(2018)[1] kishi/km2
Vaqt mintaqasi UTCUTC+4
Telefon kodi 994 18
Pochta indeks(lar)i AZ5000
Avtomobil kodi 50[2]
Sumgait xaritada
Sumgait
Sumgait

Sumgait — Ozarbayjon Respublikasidagi shahar (1949-yildan). Apsheron yarim orolning shimoli-gʻarbiy sohilida. Bokutsan 35 km. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi– 341,2 ming kishi (2018).

Sumgait 1949-yilda kimyo va metallurgiya sanoatining rivojlanishi munosabati bilan kichkinakishloqoʻrnida vujudga kelgan. S. sanoat mollari ishlab chiqarish. hajmi boʻyicha respublikada 2oʻrinda (Bokudan keyin) turadi. Sanoatining yetakchi tarmoklari: kimyo (organik sintez, „Ximprom“ ishlab chiqarish. birlashmalari) va metallurgiya sanoatlari (truboprokat, alyuminiy zavodlari).

Stamps of Azerbaijan, 2009-867

Qurilish materiallari sanoati (polimer kurilish materiallari, uysozlik ktlari, temirbeton buyumlari va deraza oynasi zavodlari), mashinasozlik (kompressor zavodi), yengil (ustki trikotaj fabrikasi), oziqovqat sanoatlari korxonalari, issiklik elektr stansiyalari ishlab turibdi. Ozarbayjon neft va kimyo instituti filiali, shahar tarixi muzeyi, teatr faoliyat koʻrsatadi.

Etimologiya

Shahar nomining kelib chiqishi bir necha manbalarda turlicha izohlanadi. Ayrim tarixiy maʼlumotlarga koʻra, shahar nomi moʻgʻul qabilalaridan biri — Sugaut (yoki Sagait) nomidan kelib chiqqan[3].

Mahalliy folklorga koʻra esa, shahar Sumgayit daryosi nomi bilan bogʻliq[4]. Afsonalardan birida Sum ismli qahramon haqida hikoya qilinadi. Rivoyatga koʻra, Sum jamoa tomonidan Sumgayit daryosini toʻsib qoʻygan mahluqqa qarshi kurashish uchun tanlanadi. U mahluqni yengishga muvaffaq boʻladi, biroq daryo oqimi ochilgach, kuchli suv oqimi uni olib ketadi va u bedarak yoʻqoladi. Shundan soʻng, Sumning suyuklisi Jeyran uning yoʻqolishidan qaygʻurib, daryo boʻyiga kelib: “Sum qayıt!” (ozarbayjon tilida “Sum, qayt!” degan maʼnoni anglatadi) deb nola qilgan[5]. Shu voqeadan soʻng daryo Sumgayit, keyinchalik esa shahar ham shu nom bilan atalgan, degan rivoyat mavjud.

Demografiya

Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2018-yil holatiga Sumgayit shahrining aholisi 341 200 kishini tashkil etgan. Bu koʻrsatkich 2000-yildagi 256 700 kishiga nisbatan 84 500 kishiga, yaʼni taxminan 33 foizga oshgan[6]. Aholi tarkibida 168 300 nafar erkak va 172 900 nafar ayol mavjud[7]. Shuningdek, shahar aholisining 23 foizdan ortigʻini 14–29 yoshdagi yoshlar va oʻsmirlar tashkil etadi[8].

Etnik tarkibi

Shahar aholisining etnik tarkibida ozarbayjonlar 85 foizni tashkil etadi. Shuningdek, talishlar va lezginlar har biri 5 foizdan, ruslar 2 foiz, turklar 1 foiz, boshqa millatlar esa 2 foizni tashkil qiladi. 1988-yil fevral oyiga qadar Sumgayit shahrida taxminan 20 ming nafar arman yashagan. Ular Sumgayit voqealari natijasida shaharni tark etishga majbur boʻlgan.

Din

Sovet Ittifoqi parchalanishigacha Sumgayit shahrida masjid mavjud boʻlmagan[9]. 2010-yillarda esa shahar Ozarbayjonda salafiylik oqimi tarqalgan markazlardan biri sifatida tilga olinadigan boʻldi[9][10]. Salafiylik — sunniy islomning dastlabki davr amaliyotlariga qaytishni targʻib qiluvchi diniy yoʻnalish hisoblanadi. Suriya fuqarolar urushi va IShID (ISIL) guruhining paydo boʻlishi munosabati bilan davlat organlari Sumgayitda diniy radikalizmga aloqador deb baholangan faoliyatlarga qarshi choralarni kuchaytirdi[9][11][12].

Taʼlim

2011-yil holatiga koʻra, Sumgayit shahrida 49 ta umumtaʼlim maktabi, 13 ta kasb-hunar va musiqa maktabi, Sumgayit Xususiy Turk Litseyi hamda oʻqituvchilar instituti faoliyat yuritgan.

Shahardagi yagona oliy taʼlim muassasasi — Sumgayit Davlat Universiteti hisoblanadi. Universitet 7 ta fakultetdan iborat boʻlib, unda taxminan 4 000 nafar talaba tahsil oladi.

Manbalar

  1. ↑ [1] // Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi
  2. ↑ Azərbaycan Respublikası Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi
  3. ↑ Mustafayev, Shahin (2018) Outlines of the Mongolian supremacy in Azerbaijan and the South Caucasus (Wayback Machine saytida 2023-09-17 sanasida arxivlangan) Khazar Press
  4. ↑ „Əfsanələr“ (az). www.sumhistorymuseum.az. 2014-yil 13-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 18-noyabr.
  5. ↑ „Tarixi Əfsanə“ (az). www.sumqayit-ih.gov.az. 2014-yil 12-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 18-noyabr.
  6. ↑ „Political division, population size and structure: Population by towns and regions of the Republic of Azerbaijan“ (en). The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. 2018-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 18-dekabr.
  7. ↑ „Political division, population size and structure: Population by sex, towns and regions, urban settlements of the Republic of Azerbaijan at the beginning of the 2018“ (en). The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. 2018-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 18-dekabr.
  8. ↑ „Political division, population size and structure: Population at age 14-29 by towns and regions of the Republic of Azerbaijan at the beginning of the 2018“ (en). The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. 2018-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 18-dekabr.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Abbasov, Shahin „Azerbaijan: Sumgayit Becomes Font of Syria-Bound Jihadists“. www.eurasianet.org. 2014-yil 11-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 17-noyabr.
  10. ↑ Howard, Glen E.; Aslanova, Leyla „Azerbaijani City of Sumgait Emerges as Recruitment Center for Syrian Fighters“. www.jamestown.org. 2014-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 17-noyabr.
  11. ↑ „Azerbaijani government's measures to counter terrorism and civil unrest risks expected to ensure stability in three-year outlook“. www.ihs.com. 2014-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 17-noyabr.
  12. ↑ Lomsadze, Giorgi „Azerbaijan Arrests Alleged ISIS and Other Islamic Fighters“. www.eurasianet.org. 2014-yil 18-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 17-noyabr.

Havolalar