Sumamah ibn al-Valid
Tumama ibn al-Valid ibn Qaqa al-Absiy (arabcha: ثمامة بن الوليد بن قعقاع العبسي) – bilad ash-shamlik zodagon nasldan boʻlgan arab generali. Abbosiylar xalifaligiga xizmat qilgan.
U Banu Abs oilasidan. Bu qabila eski arab qabila zodagonlari (ashraf) tarkibiga kirardi. Xalifa Abdulmalik ibn Marvon (hukmronligi 685–705) Tumamaning bobosi Qoqo ibn Xulayd al-Albsiyning amakivachchasiga uylanish ortidan Umaviylar sulolasi bilan aloqa oʻrnatgan. Otasi al-Valid Umaviylarga lashkarboshi va Qinnasrin hokimi sifatida xizmat qilgan. Ammo ikki aka-uka Valid II ning taxtga oʻtishiga qarshi chiqqani uchun, Tumamaning amakisi Abdulmalik va boshqa oila aʼzolari bilan birga qiynoqqa solinib, oʻldirilgan[1].
Tumama qotilliklardan omon qoldi va Umaviylarni agʻdargan Abbosiylarga Vizantiya imperiyasiga qarshi lashkarboshi sifatida xizmat qildi[2]. 777-yilda[3] Vizantiya Kichik Osiyoga qilingan hujumlarni boshqardi. Lekin 778-yilda Vizantiya generali Michael Lachanodrakonga magʻlub boʻldi[4]. 779-yilda harbiy yurishga mas’ul etib tayinlangan. Ammo at-Tabariyning yozishicha, u vazifani amalga oshira olmagan va oʻrniga al-Hasan ibn Qohtaba tayinlangan[5].
Tumama haqida boshqa hech narsa maʼlum emas. Lekin uning oʻgʻli Usmon 810-yillarda Toʻrtinchi Fitnaning gʻalayonlaridan foydalanib, oʻz hududlarining amalda mustaqil hukmdorlariga aylangan Qinnasrinning mahalliy yetakchilaridan biri edi[6].
Adabiyotlar
- Crone, Patricia. Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-52940-9.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXIX: Al-Mansūr and al-Mahdī, A.D. 763–786/A.H. 146–169, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1990. ISBN 978-0-7914-0142-2.