Kontent qismiga oʻtish

Sulton Balxiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hazrat

Ibrohim Shoh Sulton Balxiy

Mahisavar

Mahisavarning mozori
Shaxsiy maʼlumotlar
Vafoti
Maxasthangarx, Pundravardxana (hozirgi Bogʻura, Bangladesh)
Sulton Balxiy mozori, Shibgonj, Bogʻura
Dini Islom
Ota-onasi
  • Shoh Ali Asg‘ar Bolxiy (otasi)
Boshqa nomlari Balxiy Mahisavar

Ibrohim Shoh Sulton Balxiy (bengalcha: শাহ সুলতান বলখী, forscha: شاه سلطان بلخی‎‎), oʻzining Mahisavar (bengalcha: মাহিসওয়ার, forscha: ماهی سوار‎‎) taxallusi bilan ham tanilgan, XIV asr musulmon avliyosi boʻlgan[1]. U Islomning yoyilishini Sandvip va Bogʻurada amalga oshirgan.

Hayoti

Balxiy Afgʻonistondagi Balx hokimi Shoh Ali Asgʻarning oʻgʻli edi[2]. U valiahd shahzoda edi, biroq bu mavqeyidan voz kechib, Damashqlik diniy voiz, shayx Tavfiqning izdoshiga aylandi[3].

Bengalga hijrat

Bir kuni shayx Balxiyga Bengal yurtiga borib, u yerda Islom dinini targʻib qilishni buyurdi. Shundan soʻng Balxiy qayiqda yoʻlga chiqib, oxir-oqibat Sandvip oroliga yetib bordi va u yerda bir necha yil yashadi. Uning qayigʻi sol va baliq shaklida boʻlib, buning oqibatida u Mahi-savar (baliq minuvchi) taxallusini oldi[4]. Keyin u ehtimol yana bir orol boʻlgan Xariramnagar degan joyga bordi. Bu hudud Kaliga sigʻingan, hindu rojasi Balaram tomonidan boshqarilar edi. Balaramning vaziri Islomni qabul qilishga qaror qildi, bu esa rojani gʻazablantirdi. Mojaro yuz berib, oxir-oqibat Balaramning oʻlimiga olib keldi.

Shundan keyin Balxiy Xariramnagarni tark etishga qaror qilib, qayigʻiga sakrab minib, qadimiy shahar – Pundravardhana qirolligining poytaxti boʻlgan Maxasthangarxga yetib bordi. Bu yurtni Box Garx sulolasidan boʻlgan Narsingx Parshuram boshqarar edi[5]. Balxiy Parshuramdan uning hududida yashash va oʻz dinini erkin ravishda amalda qoʻllash iznini soʻradi va podsho bunga ruxsat berdi. Balxiy mahalliy buddistlarga va Parshuram rojasining lashkarboshisi Chilxan kabi koʻplab odamlarga Islomni targʻib qildi hamda ular Islom dinini qabul qildilar[manba kerak]. Balaram singari Parshuram ham Balxiyning daʼvat faoliyatidan norozi boʻldi va urush boshlandi. Parshuramning yana bir amaldori Xarapal podshoga xiyonat qilib, musulmon boʻldi[6]. Natijada Balxiy Parshuramni magʻlub etib, 1343-yilda uning qal’asini zabt etdi[1]. Parshuram Maxasthangarxning soʻnggi buddist podshohi edi. Otasining oʻlimi xabari kelgach, podshohning qizi, malika Shiladevi oʻzini Karatoya daryosiga tashlab choʻktirdi. U choʻkkan joy atrofidagi hudud Shila Devi ghati nomi bilan maʼlum[7].

Merosi

Balxiyning qanday va qachon vafot etgani nomaʼlum. Avrangzeb saltanati davrida, 1685-yilda, Balxiy dargohi xirojdan ozod qilingan yer edi va bu haqda Sayyid Muhammad Tohir, Sayyid Abdulrahmon va Sayyid Muhammad Rizo nomiga sanadlar berilgan[4]. Boburiylar ziyoratgohga katta eʼtibor berganlar va Balxiy mozoriga kirish darvozasi sifatida „Buri Ka Darvoza“ nomli darvoza barpo etganlar[8]. 1719-yilda, podsho Farrux Siyyor hukmronligi davrida Xodadil ziyoratgoh yaqiniga hozirgacha foydalanilayotgan katta, yakka gumbazli masjid qurdirgan[9].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Omar Khalid Rumi.. „A fort among hundred forts“. New Age (2008-yil 4-yanvar). 2008-yil 8-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 11-yanvar.
  2. ↑ Akhter, Fariduddin. Tazkeratul Aulia. Dhaka: Meena Book House, 2005 — 252–253-bet. 
  3. ↑ Saklayen, Ghulam. Bangladesher Sufi Sadhak. Dhaka: Islamic Foundation Bangladesh, 2003 — 84-bet. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al., eds (2012). "Shah Sultan Mahisawar (R)". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shah_Sultan_Mahisawar_(R). <!--->
  5. ↑ Sen, Provash Chandra. Bogurar Itihas (bn). 
  6. ↑ Mahastan by Dr. Nazimuddin Ahmed. p. 27
  7. ↑ Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al., eds (2012). "Shila Devir Ghat". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shila_Devir_Ghat. <!--->
  8. ↑ „Mausoleum of Shah Sultan Mahisawar Balkhi“. Visit World Heritage. 2023-yil 20-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 18-fevral.
  9. ↑ Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al., eds (2012). "Mahasthan Mosque". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahasthan_Mosque. <!--->

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Sulton_Balxiy&oldid=796110" dan olindi