Stepan Zorian
Stepan Zorian ( arman : Ստեփան Զօրեան, 1867–1919), nomi de guerre Rostom ( Ռոստոմ bilan mashhur. ), Arman revalutsiya federatsiyasining uchta asoschilarining eng muhim boʻgʻinlaridan biri va arman milliy ozodlik harakatining yetakchisi va qomondoni boʻlgan.
ARFning tashkil topishi
Zorian Rossiya imperiyasining Erivan gubernatorligidagi Tsgna qishlogʻida (hozirgi Ozarbayjonning Naxchivan Avtonom Respublikasida joylashgan) tugʻilgan. U birinchi saboqni maktabida soʻngra esa Moskvadagi kollejiga kiradi va u yerda o‘qiy boshlagan biroq o‘qishni oxirigacha tugatolmay qoldi. Oxir-oqibat u Tiflisga joʻnab ketishga majbur boʻladi va u yerda Kristapor Mikaelyan va Simon Zavaryan bilan uchrashdi ulurni barchasi barchasi arman inqilobchi boʻladi. Ular 1890-yilda Arman inqilobiy federatsiyasiga (ARF) asos solgan. Ularning yangi siyosiy partiyasi armanlarga katta ta'sir koʻrsatdi. Usmonli imperiyasining arman fuqarolarini himoya qilish uchun islohot talab qilish va qurol olish orqali qoʻllab-quvvatlandi.
Ishlar va sayohatlar
Zorian Shveytsariyaning Jeneva shahriga koʻchib oʻtadi va u yerda Droshak Journal (Troshag) gazetasini muharrir sifatida boshqargan. Karin shahrida ARF partiyasi a'zolari yashirin ravishda Turkiyada ta'qiqlangani uchun oʻzini choynak savdogarlari qilib koʻrsatib, talabalar uyushmasini tuzushdi. Keyinchalik u AbdulHamid II ga qarshi kurashda ARF inqilobchi partiyasi va Ichki Makedoniya Inqilobiy Tashkiloti oʻrtasida hamkorlik oʻrnatish uchun Bolgariyaga joylashish rejasi amalga oshiriladi. U yerda rafiqasi Liza Melik Shahnazaryan bilan arman maktabini ham ochgan.
Konstitutsiyadan keyingi kunlar
1908-yil Turkiyadagi konstitutsiyaviy inqilob paytida u Garinga koʻchib oʻtdi. 1914-yilda Birinchi jahon urushi boshlandi va u shu yillar davomida Evropaga, keyin esa Kavkazga koʻchib oʻtdi. U yerlarda esa arman-tatar urushlarida muntazam qatnashgan. Eron konstitutsiyaviy inqilobi davrida u fors inqilobchilari bilan birga inqilobni amalga oshirishda qatnashgan[1]. Shuningdek, u Bokudagi oʻzini-oʻzi mudofaa kurashiga rahbarlik qiladi. Falokatli jangdan soʻng natijasidan keyin u minglab armanlar bilan birga Eronga qochib ketdi.
Oʻlim
Zorian 1919-yilda Tiflisda 52 yoshida vafot etdi. U mustaqil Armanistonni koʻrish uchun yashagan va harakat qilgan ARFning yagona asoschisi edi.
Yana qarang
- Arman inqilobiy federatsiyasi
- Armaniston Demokratik Respublikasi
- Kristapor Mikaelian
- Simon Zavarian
Manbalar
- ↑ Dominik J. Schaller, Jürgen Zimmerer (2013). Late Ottoman Genocides: The Dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish Population and Extermination Policies. Routledge. ISBN 978-1317990451 p. 84.
Adabiyotlar
- Rosdom biografiyasi arman va ingliz tillarida (Wayback Machine saytida 2016-03-03 sanasida arxivlangan)
- Mihran Kurdoglyan, Badmoutioun Hayots, C. Hador (Arman tilidan tarjima qilingan), Arman tarixi, III jild, p. 34, Afina, Gretsiya: 1996-yilISBN 9780520088030