Spartak qoʻzgʻoloni

Spartakning oʻlimi (Nikolo Sanesi)

Spartak qoʻzgʻoloni — Mil. avv. 74-yilda (73-yil)-71 boshlangan Spartak boshchilidagi qullar qoʻzgʻoloni qadimgi dunyoda eng ommaviy va uyushgan qoʻzgʻolonlardan biri boʻlgan.

Spartak qoʻzgʻoloni — Rim imperiyasidagi eng yirik qullar isyoni

Spartak qoʻzgʻoloni qadimgi Rim tarixidagi eng mashhur va taʼsirli voqealardan biridir. Bu qoʻzgʻalon miloddan avvalgi 73–71-yillar orasida yuz bergan boʻlib, Rim jamiyatining asosini tashkil etgan qullik tizimiga qarshi yoʻnaltirilgan edi. Qoʻzgʻalon rahbari — Spartak, Frakiya (hozirgi Bolgariya hududi)dan boʻlgan sobiq jangchi va gladiator edi. Qoʻzgʻalon sabablari 1.Rim imperiyasida mil.avv. I asrda. 2.Qullar soni nihoyatda ortgan, 3.Ularning mehnati ogʻir, huquqlari esa yoʻq edi, Gladiator janglari orqali qullar hayoti „tomosha“ sifatida ishlatilgan. Qullar qishloq xoʻjaligi, qurilish, konchilik va harbiy ishlar uchun ekspluatatsiya qilinar, ularning ozgina qarshiliklari ham qattiq jazolanardi. Shu sababli jamiyatda norozilik kuchayib, Spartak boshchiligidagi qoʻzgʻalon yuzaga keldi. Qoʻzgʻalonning boshlanishi Miloddan avvalgi 73-yilda Italiya janubidagi Kampaniya viloyatida, Kapuya shahridagi gladiatorlar maktabida taxminan 70–80 nafar gladiator qochishga muvaffaq boʻlishdi. Ularning yetakchilari orasida Spartak, Krikss (Crixus) va Enomay (Oenomaus) bor edi. Ular qurol topish uchun oshxona asboblari bilan Rim askarlariga qarshi chiqib, tez orada koʻplab qullarni oʻzlariga qoʻshib olishdi. Qoʻzgʻalonning kengayishi Spartak qisqa muddatda: Koʻp minglab qullar va kambagʻallarni oʻz atrofida birlashtirdi, Janubiy Italiyadan shimolga qarab yurish boshladi, Rim armiyasini bir necha marta yengishga muvaffaq boʻldi. Uning asosiy maqsadi — qullarni ozod qilib, Alp togʻlaridan oʻtib vatanga qaytish edi. Ammo ayrim jangchilar (ayniqsa Krikss boshchiligidagi galllar) Italiyada qolib, oʻljani boʻlish istagida boʻlishgan. Shu nizo Spartak rejasiga zarar yetkazdi. Rimning javobi Rim Senati dastlab qoʻzgʻalonga eʼtibor bermadi, lekin Spartakning kuchayib borishi ularni choʻchitdi. Avval bir necha Rim qoʻshinlari magʻlub boʻldi. Keyinchalik Senat Mark Litsiniy Kras (Marcus Licinius Crassus)ni qoʻmondon etib tayinladi. Kras: Spartak qoʻshinlariga qarshi qatʼiy intizom oʻrnatdi, Qoʻzgʻalonchilarning chiqish yoʻllarini toʻsdi, Spartakni janubdagi Kalabriya yarimoroli tomon siqib bordi.

ning yakuni Mil.avv. 71-yilda Apuliya (Janubiy Italiya)da hal qiluvchi jang boʻldi. Spartak jasorat bilan jang qilgan, ammo jangda halok boʻlgan. Qoʻzgʻalonchilar magʻlubiyatga uchradi — Rimliklar taxminan 6 ming kishini Appiya yoʻli boʻylab xochga mixlab, boshqalar uchun ogohlantirish sifatida qatl etishdi. Spartak shaxsiyati va ahamiyati Spartak tarixda: Qullik zulmiga qarshi kurash ramzi, Erkinlik va inson qadr-qimmatining timsoli sifatida tanilgan. Uning harakati Rim jamiyatidagi adolatsizlikni ochib berdi va kelajakdagi siyosiy hamda ijtimoiy islohotlarga zamin yaratdi. Koʻplab adabiy va sanʼat asarlarida — jumladan, Xovard Fastning „Spartak“ romani, Stenli Kubrikning mashhur filmi („Spartacus“, 1960) — Spartak ozodlik uchun kurashchi sifatida tasvirlanadi.