Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Spam

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

«Spam» (qisqartirilgan «spiced ham» — «ziravorlar bilan dudlangan goʻsht)», «achchiq kolbasa», «achchiq vetchina» soʻzidan kelib chiqqan) — elektron pochta chiqindilari. Ingliz tilidan «spam» soʻzining toʻgʻri tarjimasini qandaydir «spetchina» — «ziravorlar» va «vetchina» kabi tushunish mumkin[1].

Tarixi

1937-yil amerikaning «Hormel Foods» firmasi fabrikada toʻplanib, eskirib «bozori oʻtmay qolgan» goʻshtdan kolbasa qiymasini tayyorlaydi. Mazkur yoqimsiz mahsulotni amerikaliklar sotib olmaydilar, shuning uchun korporatsiya egasi keng miqyosli marketing kompaniyasini uyushtiradi va oʻz mahsulotini keng reklama qiladi hamda konservalarini harbiy idoralarga va flotga yetkazib bera boshlaydi. 1937-yil «Hormel Foods» oʻz mahsuloti bilan Amerika va ittifoq qoʻshinlarini boqadi. Angliyada hatto urushdan keyingi iqtisodiy inqiroz davrida ham spam inglizlarning asosiy iste’mol mahsulotlari boʻlgan, Oruell tomonidan «1984» romanida tasvirlangan «Pushti rangli goʻsht boʻlaklari» — 1948-yil spami edi. Shunday qilib, ushbu soʻz qandaydir jirkanch, yoqimsiz, ammo muqarrarlik ifodasiga ega boʻldi. 1970-yil dekabr oyida Monty Python’s Flying Circus teatr guruhining sketcha (kichik hajviy pyesa) 25-sonida tashrif buyuruvchilar har bir taomda vetchina — «spam» mavjud boʻlgan restoranga kelib qoladilar. Ofitsiant spamning ustunlik tomonlarini taʼriflaydi. Vikinglar kiyimini kiyib olgan xorning, orqa koʻrinishda kun chiqishi «Spam, spam, spam!» qoʻshigʻining shovqinini tashrif buyurganlarning suhbatlari ostida eshittirmaydi. Mana shunday qilib, «spam» termini koʻngilsiz, jonga teguvchi, ortiqcha axborotlar, hatto foydali xabarlarni ham «oʻchiradigan» axborot kabi tasavvur qilina boshlandi.

Yangi mazmunda

«Spam» termini yangi mazmunida (jonga teguvchi elektron tarqatmalar, pochta chiqindilari) 1993-yilda paydo boʻldi. Usenet kompyuter tarmogʻi administratori Richard Depyu yaratgan dasturdagi xato 1993-yil 31-mart kuni konferensiyalardan biriga ikki yuzta bir xil xat joʻnatilishini keltirib chiqardi. Uning norozi suhbatdoshlari jonga teguvchi xabarlarga tezda — «spam» degan nom topdilar. Eng birinchilardan boʻlgan ommaviy «spam-tarqatmalarini» ham koʻrsatib oʻtish mumkin: 1994-yil aprel oyida Canter&Siegel yuridik kontorasi dasturchini ishga yollaydi, u oddiygina dasturni yaratib beradi va kontoraning shubhali xizmatlari reklamasini yana oʻsha Usenet tarmogʻining butun konferensiyasida joylashtiradi. Bugungi kunda «spam» termini (uning boshqa turli sifatdosh hosilalari kabi — «spamchi», «spamer» va boshqalar) toʻlaligicha elektron pochta bilan bogʻliq boʻlib qoldi hamda AQShda Xormelning shu nom bilan kolbasa mahsulotlari hozirgacha ishlab chiqarilishiga qaramay, keng foydalaniladi.

Turlari

Spam (foydalanuvchi tomonidan soʻralmagan axborot) joʻnatuvchining (spamer) maqsadi va vazifalariga qarab tijorat axborotiga ega boʻlishi yoki unga hech qanday aloqasi boʻlmasligi mumkin. Shunday qilib, mazmuniga qarab, xabarlarning «tijorat» spami — «unsolicited commercial e-mail» (umumiy qabul qilingan abbreviaturasi — UCE) va «notijorat» — «unsolicited bulk e-mail» (UBE) mavjud. AQShda koʻpincha har bir shtat qonunida soʻralmagan (tijorat) pochta tarqatmalari tushunchasi turlicha talqin etiladi va har bir shtatda spam hodisasining yuridik holati oʻz kelishmovchiliklariga ega. Koʻpchilik shtatlar qonunlari faqatgina tijorat axborotlarini — UCE (soʻralmagan tijorat xati) tarqatmalari bilan bogʻliq boʻlgan soʻralmagan elektron xatlarni tarqatishni cheklaydi. Shu bilan birga, qator shtatlarda (misol uchun, Konnektikut, Delaver, Aydaxo, Ayova, Luiziana) UCE uchun ham va UBE uchun ham, yaʼni xususiyatidan qatʼiy nazar, har qanday soʻralmagan elektron xabarlarni ommaviy tarqatishga cheklashlar kiritilgan. Elektron xatning tuzilishi nuqtai nazaridan, spamda ushbu xabar nimadan iborat ekanligi haqidagi (misol uchun, unda reklama axborot berilganligi) axborot «Subject» maydoniga ega boʻlishi, xat ichida esa — xat joʻnatuvchi nima uchun dastlab xat oluvchining roziligisiz unga murojaat qilayotganligi koʻrsatilishi hamda xabar joʻnatuvchidan keyinchalik shunday xabarlar olmasligi uchun oluvchi nima qilishi kerakligi haqidagi maʼlumotlar, yaʼni soʻralmagan axborotlarni olmaslik uchun moʻljallangan («opt-out» funksiyasi) rasmiy xabar joʻnatish elektron manzil, Internet tarmogʻi resursi yoki telefoni haqida (odatda, bu toll-free phone number) axborotlardan iborat boʻladi. Mana shunday harakatlar (Subject maydonida koʻrsatilgan va rad etish mexanizmi mavjudligi) joʻnatuvchi oʻzi taklif etayotgan axborotning oluvchiga majbur etilayotganligini tushunishini va ularga mumkin boʻlgan salbiy taʼsir koʻrsatishni kamaytirishga urinayotganligini bildiradi. Ammo koʻpincha spamer spamdan noqulayliklar kelib chiqishini kamaytirishga harakat qilish u yoqda tursin, joʻnatuvchi manzilini soxtalashtirib, uchinchi shaxs manzilidan foydalanib va xabar sarlavhasini qalbakilashtirib, oʻz harakatlari uchun masʼuliyatni his etishdan ham bosh tortadi. Ushbu harakatlar, iloji boricha, joʻnatuvchining shaxsini aniqlash va unga qarshi tegishli choralar koʻrish imkonini qiyinlashtirish uchun amalga oshiriladi.

Spam tushunchasi

«Kasperskiy Laboratoriyasi» tushunchasiga koʻra, spam — bu soʻralmagan anonim ommaviy tarqatmalardir. Ushbu tushunchada unga kiritilgan har bir soʻz muhim.

  • Anonim: Barcha koʻpincha aynan yashirin yoki qalbakilashtirilgan qayta aloqa manzili koʻrsatilgan avtomatik tarqatmalardan jabrlanadi.
  • Ommaviy: ushbu tarqatmalar aynan ommaviy va faqatgina shular spamerlar uchun haqiqiy biznes hamda foydalanuvchilar uchun haqiqiy muammo hisoblanadi.
  • Soʻralmagan: imzolangan tarqatmalar va konferensiyalar bizning tushunchamizga kirmasligi kerakligi yaqqol tushunarli (ammo anonimligi shartining oʻzi koʻp jihatdan buni kafolatlaydi).

Spam tushunchasida koʻpincha «reklamali» yoki «tijorat taklifi» soʻzlari kiritiladi. Bu unchalik toʻgʻri emas — spamlarning koʻp qismi reklama yoki tijorat maqsadlarini koʻzlamaydi. Siyosiy spam tarqatmalari mavjud, «hayriya» spamerlik xatlari, qalloblik («nigeriyaga mansub», fishingli), «ketma-ket zanjirli» — tanishlarga joʻnatish iltimosi bilan (qoʻrqituvchi vahimali, «baxt xatlari»), virusli va tijorat tadbirlari hisoblanmagan turlari mavjud. Barcha soʻralmagan takliflarni ikki turga ajratamiz:

  1. Barcha anonim ommaviy tarqatma belgilariga ega boʻlgan spam.
  2. Maqsadli tijorat takliflari.

Manbalar

  1. ↑ Spam nima?[sayt ishlamaydi]