Soʻz shakli

Soʻz shakli — muayyan grammatik shakldagi muayyan soʻzni bildiruvchi termin. Nutq birligi boʻlmish soʻz hamma vaqt (yaʼni nutqda) muayyan maʼno va vazifani bildiruvchi shaklga ega boʻladi va u soʻz shakli hisoblanadi. Bu xususiyat faqat mustaqil soʻz turkumlariga, shunda ham faqat ot, sifat va feʼl turkumlariga oid soʻzlar uchun xosdir. Bu turkumlarga oid soʻzlar nutqda oʻzi mansub boʻlgan turkumga xos muayyan grammatik maʼno va vazifani voqelantiruvchi (reallashtiruvchi) shakllarda qoʻllaniladi. Masalan, otlar son va kelishik kategoriyasiga xos shakllardan birida (doʻstlarga — koʻplik son, joʻnalish kelishigi shakli), feʼllar nisbat, zamon kategoriyasiga xos shakllardan birida (koʻrsatdi — orttirma nisbat, oʻtgan zamon shakli) qoʻllanadi. Lekin muayyan grammatik maʼno va vazifaga ega boʻlgan soʻz nutqdan shu maʼno, vazifani qayd etuvchi koʻrsatkichsiz (shakl yasovchisiz) ham qoʻllanishi mumkin. Mac: „Stol ustidagi kitob eʼtiborimni tortdi“ gapidagi „kitob“ soʻzi birlik son, bosh kelishik shaklida, lekin shu maʼnolarni ifodalovchi koʻrsatkichga ega emas. Buni „nol kursatkichli shakl“ deyiladi. Bularning maxsus grammatik shakl ekanligi Oʻziga zid boʻlgan, bir-biriga nisbatan qaraladigan boshqa shakl (shakllar)ga nisbatan belgilanadi. Masalan, yuqorida keltirilgan gapdagi „kitob“ soʻzining birlik son shakli ekani „kitoblar“ koʻplik shakliga nisbatan, bosh kelishik shakli ekani esa maxsus koʻrsatkichga ega boʻlgan boshqa kelishik shakllariga (mas, qaratqich — „kitobning“, chiqish — „kitobdan“ shakllariga) nisbatan belgilanadi, yaʼni kelishik shakli deb qaraladi.