Kontent qismiga oʻtish

Slasher film

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Alfred Xichkokning Psixo (1960) katta muvaffaqiyat qozondi va slasher janriga taʼsir koʻrsatdi.

Slasher film qoʻrqinchli kino janrlaridan biri boʻlib, odatda qotil yoki bir guruh qotillar tomonidan pichoq yoki oʻtkir asboblardan foydalangan holda odamlarni taqib qilish va oʻldirishdir. Tanqidchilar dastlabki taʼsirlar sifatida Qarayotgan Tom (1960) va Psixo (1960) kabi psixologik qoʻrqinchli filmlarni va italyan giallo filmlarini keltiradilar.[1][2][3]. Janr 1978 va 1984 yillar oraligʻida oʻzining eng yuqori choʻqqisiga, slasher filmlarining „Oltin davri“ deb atalgan davrda erishdi[1]. Eʼtiborga loyiq slasher filmlariga quyidagilarni keltirish mumkin Qora Rojdestvo (1974), Texas zanjirli arraa qirg'ini (1974), Hellouin (1978), 13-juma (1980), Elm ko'chasidagi dahshatli tush(1984), Bolalar o'yini (1988), Qichqiriq (1996) va O'tgan yozda nima qilganingni bilaman (1984).Slasher kanonini uchta davrga boʻlish mumkin: klassik (1974–1993), oʻz-oʻzidan murojaat qiluvchi (1994–2000) va neoslasher sikli (2000–2013)[4].

Taʼrif

Slasher filmlari odatda maʼlum bir formulaga amal qiladi: oʻtmishdagi notoʻgʻri xatti-harakat travmaga sabab boʻladi va qotilni qayta faollashtirishga yoki ilhomlantirishiga olib keladi.[5][6]. Paste jurnali shuni taʼkidlaydiki, „slasher janridagi yovuz qahramonlar insondir yoki bir paytlar inson boʻlishgan … Slasher yovuz qahramonlari inson qotillaridir, ularning harakatlari ob’ektiv ravishda yovuzdir. Bu janr oʻlja qilishni moʻljallangan qoʻrquv bu qotillar bizning oramizdadir.“ [7] Alien yoki Terminator kabi filmlar slasher filmlari hisoblanmaydi (garchi koʻp slasher antagonistlari gʻayritabiiy, gʻayritabiiy xususiyatlarga ega yoki jismoniy va metafizik jihatdan antropomorfik boʻlsa-da)[8].

Oltin davr

Odatda slasher filimlarining Oltin davri deb ataladigan davr 1978–1984 yillar boʻlib, Jon Karpenterning Hellouin bayrami (1978) ning katta muvaffaqiyati bilan boshlangan, baʼzi olimlar olti yil davomida chiqarilgan 100 dan ortiq shunga oʻxshash filmlarni keltirishgan [1] [9][10]. Aksariyat filmlar salbiy baholarga ega boʻlishiga qaramay, Oltin davrning koʻplab slasher filmlari juda daromadli boʻlib, oʻz izdoshlariga ega boʻlgan[11]. Koʻpgina filmlar Hellouin bayramida oʻsmirlarni taʼqib qilayotgan qotil figurasidan qayta foydalanishgan. Oltin davrning filmlari oʻrta maktablar, kollejlar, yozgi lagerlar va kasalxonalar kabi Amerika muassasalarida yashiringan xavflardan foydalangan.

1980

Ronald Reyganning Qoʻshma Shtatlarning 40-prezidenti etib saylanishi konservatizmning yangi davrini boshlab berdi, bu esa kinoda zoʻravonlik kuchayib borayotganidan xavotir uygʻotdi [10][10]. Slasher filimi oʻzining tijoriy qudratini eng yuqori choʻqqisida ham siyosiy ham madaniy inqiroz markaziga aylandi. Shon S. Kanningemning 13-juma filmi yilning eng muvaffaqiyatli tijoriy filmi boʻlib, Shimoliy Amerikada 59,7 million dollardan ortiq daromad keltirgan va 15 millionga yaqin chipta sotgan[12]. Moliyaviy muvaffaqiyatga qaramay, distribyutor Paramount Pictures shiddatli ekspluatatsiya filmini chiqarish uchun oʻzini „pastga tushirgani“ uchun tanqid qilindi, Jen Siskel va Rojer Ebert filmdan nafratlanishi bilan mashhurlikka erishdi[13]. Siskel oʻzining Chicago Tribune sharhida film qotilining kimligini va uning taqdirini uning film kassasiga zarar yetkazish maqsadida ochib berdi va tomoshabinlar shikoyat qilishlari uchun Paramount Pictures direktorining manzilini taqdim etdi. 13-juma filmi bilan boshlangan tanqidlar keyingi yillarda janrning yakuniy pasayishiga olib keladi[14].

1981

13-jumanig muvaffaqiyatdan soʻng Paramount Pictures xuddi shunday muvaffaqiyatga erishish umidida Mening qonli valentinimni oldi. Film Jon Lennonning oʻldirilishi ortidan qizgʻin tekshiruv mavzusiga aylandi va qattiq tahrirlangan holda chiqarildi; mening qonli valentinim Shimoliy Amerikada deyarli 2 million chipta sotdi, bu bir yil oldingi 13-jumaga uchun sotilgan 15 million chiptadan ancha kam edi[15]. Mavzu jihatdan Mening qonli valentinim filmiga oʻxshash ovchi filmi Tom Savini tomonidan sur’atga olingan boʻlib, tomoshabinlarni dahshatli effektlar bilan oʻziga jalb qilishga umid qiligan, biroq katta MPAA tahrirlari uning butun mamlakat boʻylab distribyutor topa olmasligiga hissa qoʻshgan[10]. Xuddi shunday senzuradan Yonayotgan filmi ham aziyat chekkan. Hellouin va 13-juma filmlaridan olingan daromadlar turli studiyalarda muvaffaqiyatlarga erishish uchun qiziqish uygʻotdi. Warner Bros.ning “Begona ko‘zlar” va “Tungi maktab”, Paramount Pictures’ning “Muxlis” filmlari ekranlarga chiqdi. Ikki filmning davomi avvalgilariga qaraganda koʻproq qonli sahnalarga ega boʻlgan, ammo kassa daromadlari yuqori emas edi. 13-jumaning 2-qism 7,8 million va Hellouin II 9,2 million chipta sotdi. Har ikki filmining davomi juda mashhur boʻlgan boʻlsa-da, filmlarning birnichi qismi uchun sotilgan chiptalarining yarmidan kamiga sotilgan (Hellouin II ''Londondagi Amerikalik boʻri” filmidan keyin yilning eng koʻp daromad keltirgan ikkinchi qoʻrqinchli filmi edi[15].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „The 30 Most Influential Slasher Movies of All Time“. Vulture.
  2. ↑ „Celebrating The Impact & Influence Of Michael Powell's "Peeping Tom" – Top 10 Films“. www.top10films.co.uk (2016-yil 18-dekabr).
  3. ↑ Mark D. Eckel (2014). „When the Lights Go Down“. p. 167. WestBow Press.
  4. ↑ Petridis, Sotiris. Anatomy of the Slasher Film: A Theoretical Analysis. North Carolina: McFarland, 2019. ISBN 978-1476674315. 
  5. ↑ Clover, Carol J. (Fall 1987). "Her Body, Himself: Gender in the Slasher Film". Representations (20): 187–228. doi:10.2307/2928507. http://users.clas.ufl.edu/burt/paranoid70scinema/HerBodyHimself.pdf. 
  6. ↑ Grant, Catherine „Film Studies For Free: 'Final Girl' Studies“. Film Studies For Free (2009-yil 20-may).
  7. ↑ „What Truly Was the First "Slasher Film"? A Paste Investigation“ (en). pastemagazine.com (2020-yil 20-iyul).
  8. ↑ on, Brent Dunham „The Best Slasher Movies (That Aren't Slasher Movies)“ (en-US). StudioBinder (2019-yil 31-oktyabr).
  9. ↑ Vera Dika. Games of Terror: Halloween, Friday the 13th and the Films of the Stalker Cycle. Fairleigh Dickinson University Press, 1990. ISBN 978-0-8386-3364-9. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Kerswell 2012, s. [page needed].
  11. ↑ „The History of Horror's Cult Following“. Film School Rejects (2017-yil 24-oktyabr). 2018-yil 17-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 14-may.
  12. ↑ „Friday the 13th (1980)“. Box Office Mojo.
  13. ↑ Extreme Violence Directed at Women, 1980 – Siskel and Ebert Movie Reviews[sayt ishlamaydi]
  14. ↑ Kerswell 2012, ss. 89–90.
  15. ↑ 15,0 15,1 Nowell 2011, s. [page needed]. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Slasher_film&oldid=784287" dan olindi