Sistova sulhi
Sistova shartnomasi 1787–1791-yillardagi soʻnggi Avstriya–Turk urushiga yakun yasadi. Shartnoma tuzilishiga Buyuk Britaniya, Prussiya va Niderlandiya vositachilik qilgan[1]. 1791-yil 4-avgustda hozirgi Svishtov (oʻsha davrdagi Sistova), Bolgariya hududida imzolangan[2]. Sulh fransuz va turk tilida yozilgan[1].
Tarixiy asos
Gabsburglar monarxiyasi urushning dastlabki yilida chekinishga majbur boʻlgan, biroq keyinchalik Belgradni egallab olgan va 1790-yilda Kalafat yaqinida muhim gʻalabaga erishgan. Avstriyaning ittifoqchisi Rossiya imperiyasi ham katta muvaffaqiyatlarga erishgan, ammo Avstriya shu vaqtda Prussiya bosqinidan xavotirda boʻlgan[3]. Bundan tashqari, Fransuz inqilobi boshlanib, Avstriyaning eʼtiborini Yevropadagi vaziyatga qaratdi. Natijada, Avstriya urushdan juda kam hududiy foyda oldi: faqat Orsova shahri (hozirgi Orșova) va Xorvatiya chegarasidagi bir nechta kichik hududlar Cetingrad, Drežnik, Lapac, Srb Gabsburglarga berildi[4][5].
Ushbu shartnoma bilan Usmoniylar–Gabsburglar urushlari rasman tugadi. Avstriya keyinchalik Rossiya boshchiligidagi Usmoniylarga qarshi urushlarda (XIX–XX asrlar) qatnashmadi[6]. Keyinchalik ikkala davlat ham turli frontlarda jang qilgan boʻlsalar-da, ular Fransiyaga qarshi Ikkinchi koalitsiya tarkibida ishtirok etishdi. Avstriya Markaziy Yevropada, Usmoniylar esa Misrda jang qildi. 1839–1841-yillardagi ikkinchi Usmoniy–Misr urushi davrida Avstriya va Britaniya Usmoniylar davlatini Misr hukmdori Muhammad Ali bosimidan himoya qildi. Keyinchalik ikki davlat Birinchi jahon urushi ittifoqchilari safida boʻlib, Usmoniylar qoʻshinlarini Galicia, Avstriya-Vengriya qoʻshinlarini esa birinchi Gʻazo jangiga yuborgan. Ularning har ikkalasi urush yakunida inqirozga uchragan.
Urush tugashi bilan Avstriya 27-avgust kuni Prussiya bilan birgalikda Pillnitz deklaratsiyasini qabul qildi. Avstriya oʻz hududlarini Usmoniylar hududi hisobidan kengaytirmaslikka vaʼda berdi. Buning evaziga Prussiya sharqqa tomon kengaymaslikka va Brabant qo‘zg‘olonini qoʻllab-quvvatlamaslikka rozilik bildirdi. Ikkala davlat Yevropaning barcha qudratli davlatlari zarur deb topsa, Fransiyaga qarshi mojaroga aralashishga kelishib oldi.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 The Peace Treaties of the Ottoman Empire, Karl-Heinz Ziegler, 'Peace Treaties and International Law in European History: From the Late Middle Ages to World War One, ed. Randall Lesaffer, (Cambridge University Press, 2004), 358.
- ↑ Jeremy Black, British Foreign Policy in an Age of Revolutions, 1783–1793, (Cambridge University Press, 1994), 263.
- ↑ Virginia Aksan, Ottoman Wars: An Empire Besieged, (Taylor & Francis, 2007), 138.
- ↑ „Svištovski mir“ (hr). Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb.
- ↑ Charles W. Ingrao, The Habsburg Monarchy, 1618–1815, (Cambridge University Press, 2000), 210.
- ↑ Acton, John. The Cambridge Modern History. Macmillan & Company, 1904 — 334-bet.
Adabiyotlar
- Ćirković, Sima. The Serbs. Malden: Blackwell Publishing, 2004. ISBN 9781405142915.
- Jelavich, Barbara. History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries. Cambridge University Press, 1983. ISBN 9780521252492.