Silitsidlar

Silitsidlar (lot. Silicium — kremniy) — kremniyning metallar va baʼzi metallmaslar bilan hosil qilgan birikmalari. Silitsidlar kimyoviy bogʻlanishga koʻra 3 asosiy guruhga (ionkovalent, kovalent va metallsimon) boʻlinadi. Ionkovalent silitsidlar ishqoriy (natriy va kaliydan tashqari) va ishqoriyer metallar hamda mis va rux guruhi metalari bilan hosil boʻladi; kovalent silitsidlar bor, uglerod, azot, kislorod, fosfor, oltingugurtda hosil boʻladi; metallsimon silitsidlar oraliq metallardan yuzaga keladi. Ishqoriyer metallardan silitsidlar va litiy silitsid Li6Si2 maʼlum (Li dan boshqa ishqoriy metallar silitsidlar hosil qilmaydi). Silitsidlar yaltiroq, juda qattiq va ogʻir kristall moddalar, yuqori trada suyuqlanadi, mas, TaSi2 ning suyuqlanish temperaturasi 2200°. Metallsimon silitsidlar barqaror birikmalar, ular hatto yuqori tralarda ham oksidlanmaydi. MoSi, dan tayyorlangan elektr pechlari qizdirgichlarini 1700°gacha boʻlgan oksidlovchi muhitda ishlatish mumkin. Baʼzi faol metallarning silitsidlar suv va suyultirilgan kislotalar taʼsirida parchalanadi, boshqa S.ga suv ham, suyultirilgan kislotalar ham taʼsir etmaydi. Aksari S. — yarim oʻtkazgichlar.