Si (nota)

Si (lotincha: si) — diatonik tovushqatorning yettinchi tovushi va uning belgisi[1].
Lotincha „H“ harfi bilan belgilanadi. Bir qator mamlakatlarda, xususan, Angliya, Gollandiya, AQSHda lotincha „B“ harfi qoʻllanadi; bunda klassik musiqa nazariyasida „B“ belgisi si-bemol notaga mos kelishini yodda tutish kerak[2]. Si-diez — His. Si la dan butun ton va do dan yarim ton pastda. Birinchi oktavada tovush chastotasi (teng temperament qatori): 494 gerts.
Nomining kelib chiqishi
Notaning nomi (SI) suvga choʻmdiruvchi Yahyoga bagʻishlangan madhiyaning oxirgi qatoridagi soʻzlarning birinchi harflari bilan berilgan "Ut queant laxis" — S ancte I ohannes. Qolgan notalarning nomlaridan kechroq paydo boʻldi[3], chunki qolgan notalarning nomlarini ixtirochisi Gvido Aretinskiy dastlab olti bosqichli shkaladan foydalangan.
Nota yozuvida
| Birinchi oktavada: | |
| Kichik oktavada: | |
| Katta oktavada: |
Si-diyez
Si-diyez notasi „his“ harfiy koʻrsatkichi bilan ifodalanadi[4][5].
| Oktava | Chastota (Gs) | Nota yozuvida |
|---|---|---|
| Subsubkontr oktava | 8.176 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_15" bis,,,,4}}</score> |
| Sunkontr oktava | 16.352 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_15" bis,,,4}}</score> |
| Kontr oktava | 32.703 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_8" bis,,4}}</score> |
| Katta oktava | 65.406 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef bass bis,4}}</score> |
| Kichik oktava | 130.813 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef bass bis4}}</score> |
| Birinchi oktava | 261.626 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bis'4}}</score> |
| Ikkinchi oktava | 523.251 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bis4}}</score> |
| Uchinchi oktava | 1046.502 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bis4}}</score> |
| Toʻrtinchi oktava | 2093.005 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^8" bis'4}}</score> |
| Beshinchi oktava | 4186.009 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bis4}}</score> |
| Oltinchi oktava | 8372.018 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bis'4}}</score> |
| Yettinchi oktava | 16744.036 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bis''4}}</score> |
Si-bemol
Si-bemol notasi „B“ (lotincha: be) harfiy koʻrsatkichi bilan ifodalanadi[4][5].
| Oktava | Chastota (Gs) | Nota yozuvida |
|---|---|---|
| Subsubkontr oktava | 14.568 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_15" bes,,,,4}}</score> |
| Sunkontr oktava | 29.135 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_15" bes,,,4}}</score> |
| Kontr oktava | 58.27 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "bass_8" bes,,4}}</score> |
| Katta oktava | 116.541 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef bass bes,4}}</score> |
| Kichik oktava | 233.082 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef bass bes4}}</score> |
| Birinchi oktava | 466.164 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bes'4}}</score> |
| Ikkinchi oktava | 932.328 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bes4}}</score> |
| Uchinchi oktava | 1864.655 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef treble bes4}}</score> |
| Toʻrtinchi oktava | 3729.31 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^8" bes'4}}</score> |
| Beshinchi oktava | 7458.62 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bes4}}</score> |
| Oltinchi oktava | 14917.24 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bes'4}}</score> |
| Yettinchi oktava | 29834.481 | <score lang="lilypond">{ \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver"} {\clef "treble^15" bes''4}}</score> |
Manbalar
- ↑ O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2023 — 964-bet. ISBN 978-9943-8834-4-4.
- ↑ Kruntyaeva T. S. i dr. Slovar inostrannix muzikalnix terminov. — L.: Muzika, 1985. — 143 s. — S. 17.
- ↑ „Происхождение названий нот и история нотации“ (ru). muz-teoretik.ru. 2018-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 11-fevral.
- ↑ 4,0 4,1 I. A. Akbarov. Музика луғати. Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1987.
- ↑ 5,0 5,1 I. A. Akbarov. Мусиқа луғати. Toshkent: Oʻqituvchi nashriyoti, 1997 — 384-bet. ISBN 5-645-02422-2.
Havolalar
- Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
- Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi(Inglizcha) ).
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||