Shved gilam va gilamchalari
Shvetsiyada gilamlar va sholchalar asrlar davomida qo‘lda to‘qilib, vaqt o‘tishi bilan turli shakl va vazifalarni bajargan. An’anaviy sharq uslubida, xususan, Usmonli imperiyasi va sharqiy o‘lkalarda to‘qilgan gilamlar Shvetsiyaga ilk bor o‘rta asrlardayoq savdo yo‘llari orqali olib kelingan. Keyingi asrlarda shved gilamdo‘zlari o‘z ishlarida sharq gilamlariga xos bo‘lgan an’anaviy mavzu va naqshlardan ko‘p foydalanganlar. Vaqt o‘tib, shved gilamdo‘zlari sharqona gilam to‘qish usullarini qo‘llay boshladilar, biroq mavzu va naqshlarni Shvetsiyaning badiiy va madaniy merosiga ko‘proq moslashtirdilar. Yangi davr boshlariga kelib, gilamchilik Shvetsiya madaniyatida san’atning, ayniqsa, xalq amaliy san’atining muhim bir yo‘nalishiga aylanib ulgurgan edi. 20-asr boshlarida bu hunar butun Shvetsiyada muhim badiiy va madaniy amaliyot sifatida e’tirof etildi va dizaynerlar xalqaro miqyosda keng ommalashgan gilamlarni yarata boshladilar. 20-asr o‘rtalarida to‘qilgan shved gilamlari bugungi kunda ham gilamchilik dunyosida eng xaridorgir va qadrli sanaladi.
Tarixi
Shved gilamlarining tarixi Skandinaviya gilamlari tarixiga o‘xshab ketadi, biroq bir nechta o‘ziga xos jihatlari bilan farqlanadi. Shved xalqi bu hunar Shvetsiya badiiy ifodasining munosib yo‘nalishi sifatida jiddiy qabul qilinishidan ancha avvalroq gazlamalar to‘qib kelgan. Keng miqyosda qo‘llanilgan va amaliyotga joriy etilgan eng muhim shved gilamdo‘zlik usullaridan biri an’anaviy yassi to‘qima hisoblangan “Rollakan” gilamlarining paydo bo‘lishiga olib keldi. Shved xalq ustalari orasida juda mashhur bo‘lgan “Rollakan”lar ko‘pincha choyshab sifatida va umumiy bezak maqsadlarida ishlatilgan, shu sababli ularda jozibali, butun yuzani qoplovchi naqshlar aks ettirilgan. Bunday gilamlar asl shvedcha uslub namunasi sifatida qabul qilingani uchun bugungi gilam bozorida ularga talab juda yuqori.
Shved gilamdo‘zligi tarixidagi yana bir shunga o‘xshash noyob bosqich – bu gilamning o‘ziga xos shvedcha uslubi bo‘lgan “rya”dir. O‘zining “qarindoshi” – yassi to‘qilgan “Rollakan”dan farqli o‘laroq, “rya” uzun patli gilam turi bo‘lib, dastlab Shvetsiyaning qahraton arktik iqlimidan himoyalanish uchun ishlab chiqilgan. Ilk o‘rta asrlarda Usmonli imperiyasidan kelgan sayyohlar va savdogarlar tomonidan Shvetsiyaga olib kirilgan to‘qish va tugun bog‘lash usullaridan foydalangan shved gilamdo‘zlari keyinchalik “rya” deb nom olgan gilamlarni jiddiy ravishda ishlab chiqarishni boshladilar.
Gilamdo‘zlik aslida shved hunari bo‘lmasa-da, asrlar davomida bu bilan shug‘ullanish uni Shvetsiyaning muhim madaniy an’anasi sifatida mustahkamladi. Yangi davrga kelib, Shvetsiya gilamdo‘zlik bo‘yicha boy va qadimiy merosga ega edi.
Skone to‘qimachilik san’ati
Skoneda qo‘lda to‘qish san’ati 18-asr o‘rtalaridan to 19-asr o‘rtalarigacha ravnaq topdi. Skone aholisining asosiy mashg‘uloti dehqonchilik bo‘lib, 18-asr boshlari fermerlar uchun nisbatan tinch va farovon davr hisoblangan, o‘sha paytlarda epidemiyalar avvalgiga qaraganda ancha kamaygan edi. Shu bois, kiyim-kechak va uy-ro‘zg‘or buyumlarini tika oladigan yer egalari oilalarining ayollari faqat yopinish uchun emas, balki go‘zalligiga urg‘u berib mato to‘qishga yetarli vaqt va xomashyoga ega bo‘lganlar. Bu matolar odatda yog‘och sandiqlarda saqlanib, faqat alohida kunlarda yoki havo almashtirish uchungina chiqarilgan. Badavlat xonadonlarda ko‘pincha bu sandiqlar uchun maxsus xona ajratilgan bo‘lardi.