Kontent qismiga oʻtish

Shohi hammom

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shohi hammom
شاہی حمام

Shohi hammomning markaziy gumbazi
Muqobil nomlari Vazirxon hammomi
Umumiy maʼlumot
Joylashuvi Lohur, Panjob, Pokiston Pokiston
Manzili Dehli darvozasi
Koordinatalar 31°34′56″N 74°19′34″E / 31.582096°N 74.325974°E / 31.582096; 74.325974
Qurilishi boshlangan 1635-yil
Egasi Lohur qal’a shahar maʼmuriyati
Asosiy gumbaz ostidagi freskalar saqlanib qolgan va taʼmirlangan.

Shohi hammom (panjobcha: شاہی حمام; urducha: شاہی حمام‎‎) yoki Vazirxon hammomi – Pokistonning Panjob viloyatining Lohur shahrida milodiy 1635-yilda imperator Shoh Jahon hukmronligi davrida qurilgan hammom. Boburiylar saroyining bosh tabibi Ilomiddin Ansoriy (Vazirxon nomi bilan tanilgan) tomonidan qurilgan[1][2][3]. Hammomlar Vazirxon masjidining saqlash xarajatlari uchun vaqf sifatida qurilgan[4].

Endilikda hamom sifatida ishlatilmaydigan bino 2013—2015-yillarda Ogʻa Xon madaniyat jamgʻarmasi va Lohur qal’a shahar maʼmuriyati tomonidan taʼmirlangan, mablagʻning katta qismi Norvegiya hukumati tomonidan taʼminlangan. Qayta tiklash loyihasi 2016-yilda UNESCO tomonidan hamamni muvaffaqiyatli saqlab qolgani uchun „xizmat koʻrsatish mukofoti“ bilan taqdirlangan va bu uni „avvalgi salobatiga“ qaytargan[5].

Joylashuvi

Shohi hammom Lohurning eski shahar hududida, Dehli darvozasidan bir necha qadam narida joylashgan. Shohi hammom Boburiylar davridan qolgan Lohurdagi soʻnggi hammomdir[6].

Tarixiy maʼlumot

Boburiylar davrida forscha uslubdagi hammomlar paydo boʻlgan, ammo ular Boburiylar imperiyasida Forsdagi kabi mashhurlikka erisha olmagan[7].

Tarixi

Shohi hammom 1635-yilda Lohur hokimi Ilomiddin Ansoriy tomonidan Vazirxon masjidini oʻz ichiga olgan vaqfning bir qismi sifatida qurilgan. Hammomlar 18-asrga kelib Boburiylar imperiyasining tanazzuli va qulashi davrida foydalanilmay qolgan. Britaniya hukmronligining dastlabki davridan boshlab bino turli maqsadlarda – boshlangʻich maktab, dorixona va dam olish markazi, shuningdek, mahalliy hokimiyat idorasi sifatida ishlatilgan. Bundan tashqari, binoning shimoliy, gʻarbiy va janubiy jabhalariga doʻkonlar qurilgan[8].

2015-yilda yakunlangan restavratsiya ishlari doirasidagi qazishmalar natijasida binoning katta qismlari avvalroq buzib tashlangani aniqlandi; ehtimol bu 1860-yillarda Dehli darvozasi binosini qayta qurish uchun joy boʻshatish maqsadida amalga oshirilgan[9].

Tuzilishi

Baʼzi devorlar Boburiylar davriga oid freskalar bilan bezatilgan boʻlib, ular hanuzgacha saqlanib qolgan.

Hammom uch qismdan iborat boʻlgan: jamaxona (kiyinish joyi), nim garm (iliq hammomlar) va garm (issiq hammomlar)[10]. Hammomlar erkaklar va ayollar uchun alohida boʻlgan hamda qabul xonasi va kichik namozxonani oʻz ichiga olgan[11].

Meʼmorchiligi

Fors anʼanalariga muvofiq, hammom ichiga quyosh nuri tomdagi bir nechta teshiklar orqali tushib, yorugʻlik bilan taʼminlagan hamda shamollatishga yordam bergan. Hammom ichki qismining katta qismi yaxlit holda saqlanib qolgan va Boburiylar davriga oid bir nechta freskalar saqlab qolingan. Fasadida derazalar kam boʻlgani sababli, savdogarlarga hammomning tashqi devorlari boʻylab doʻkon ochishga ruxsat berilgan[12].

Konservatsiya

Hammom yaqinda taʼmirlandi.

Ogʻa Xon madaniyat jamgʻarmasi (AKTC) Norvegiya hukumati moliyaviy koʻmagida hammomni saqlab qolish, binoning asl tuzilishini tiklash hamda devorlarni bezab turgan Boburiylar davriga oid freskalarni ochish va asrash maqsadida restavratsiya ishlarini boshladi[13]. Ishlar 2015-yilda yakunlandi va aytilishicha, bu oʻzgarishlar atrof-muhitni „keskin darajada“ oʻzgartirgan[14].

2016-yilda UNESCO Shohi hammomni restavratsiya qilish loyihasiga „yuqori darajadagi texnik mahorat“ va „nafis Shohi hammomni oʻzining avvalgi salobatiga qaytargani uchun“ Faxriy mukofot topshirdi[15].

Qazishmalar natijasida suv isitish inshooti, drenaj tizimlari va pol ostidagi gipokaust tizimlarining qoldiqlari topildi[16].

Galereya

  • Hammomlarning tashqi qismi taʼmirlangan
    Hammomlarning tashqi qismi taʼmirlangan
  • Hammomlarda qanotli farishtalar tasvirlangan freskalar mavjud
    Hammomlarda qanotli farishtalar tasvirlangan freskalar mavjud
  • Hammomlarning sovuq kamerasi freskalar bilan bezatilgan
    Hammomlarning sovuq kamerasi freskalar bilan bezatilgan
  • Yon kameralar auditorium sifatida ishlatiladi
    Yon kameralar auditorium sifatida ishlatiladi
  • Tiklangan joyga zarar yetkazmaslik uchun baland yoʻlaklar qurilgan
    Tiklangan joyga zarar yetkazmaslik uchun baland yoʻlaklar qurilgan
  • Hammomning pastki qavatlari ochildi
    Hammomning pastki qavatlari ochildi
  • Hammomlarda yangi axborot displeylari mavjud
    Hammomlarda yangi axborot displeylari mavjud
  • Hammomlarning freskalariga misollar
    Hammomlarning freskalariga misollar
  • Hammomlarning freskalariga misollar
    Hammomlarning freskalariga misollar
  • Hammomlarning freskalariga misollar
    Hammomlarning freskalariga misollar
  • Hammomlarning kafesi mavjud
    Hammomlarning kafesi mavjud
  • Gipokastlar
    Gipokastlar
  • Bugʻli hammomda yanada sodda bezaklar mavjud
    Bugʻli hammomda yanada sodda bezaklar mavjud
  • Shohi hammom tomidagi gumbaz va egzoz teshiklari
    Shohi hammom tomidagi gumbaz va egzoz teshiklari
  • Sovuq kameraning markaziy gumbazida geometrik freskalar mavjud
    Sovuq kameraning markaziy gumbazida geometrik freskalar mavjud
  • Qazib olingan baʼzi qismlar endi tashrif buyuruvchilar turishi uchun himoya oynasi bilan qoplangan.
    Qazib olingan baʼzi qismlar endi tashrif buyuruvchilar turishi uchun himoya oynasi bilan qoplangan.
  • Yon kameralarda geometrik shift dizaynlari ham mavjud
    Yon kameralarda geometrik shift dizaynlari ham mavjud

Manbalar

  1. ↑ Asher, p.225
  2. ↑ Shelomo Dov Goitein. Studies in Islamic History and Institutions BRILL, 2010 ISBN 9004179313 p 170
  3. ↑ „Masjid Vazir K̲h̲ān“. Archnet. — „The mosque was founded by Hakim Ilmud Din Ansari, a distinguished physician from Chiniot who received the Ministerial title of 'Wazir Khan' under the reign of Shah Jahan, and was later promoted to the position of Viceroy of Punjab.“. 2018-yil 25-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-avgust.
  4. ↑ „History and Background in Conservation of the Wazir Khan Mosque Lahore: Preliminary Report on Condition and Risk Assessment.“. Aga Khan Historic Cities Programme. Aga Khan Cultural Services - Pakistan (2012). — „The spectacular monumental ensemble of the Wazir Khan Mosque in the Walled City of Lahore was built in 1634 during the reign of the Mughal emperor Shah Jahan. Its endowment then comprised the congregational mosque, an elaborate forecourt, a serai, a hammam, a bazaar, and a special bazaar for calligraphers and bookbinders.“. 2018-yil 25-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-avgust.
  5. ↑ „Lahore's Mughal-era Shahi Hammam wins UNESCO award“. Express Tribune (2016-yil 4-sentyabr). Qaraldi: 2016-yil 22-dekabr.
  6. ↑ „Shahi Hammam Bathhouse“. Asian Historical Architecture. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  7. ↑ „Shahi Hammam Bathhouse“. Asian Historical Architecture. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  8. ↑ „Ilmuddin Wazir-built Shahi Hammam restored in Lahore“. Business Recorder (2015-yil 19-iyun). 2016-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  9. ↑ „Wazir Khan Hammam Conservation“. Aga Khan Trust for Culture. 2024-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  10. ↑ Chaudhry, Nazir Ahmad. Lahore Fort: A Witness to History. Sang-e-Meel Publications, 1 January 1999. 
  11. ↑ „Shahi Hammam Bathhouse“. Asian Historical Architecture. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  12. ↑ „Shahi Hammam Bathhouse“. Asian Historical Architecture. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.
  13. ↑ Muzaffar, Zareen. „The Walled City of Lahore: Protecting Heritage and History“. The Diplomat (2016-yil 8-fevral). Qaraldi: 2016-yil 25-avgust. „The Walled City of Lahore program was put into effect in partnership with the Aga Khan Trust for Culture. AKTC supports the Walled City Authority in all technical matters in terms of restoration and conservation work being carried out. Other donors include the World Bank, Royal Norwegian Government, USAID, and the German Embassy.“.
  14. ↑ Peter, Ellis. Leveraging Urbanization in South Asia: Managing Spatial Transformation for Prosperity and Livability. World Bank Publications, 13 November 2015. ISBN 9781464806636. 
  15. ↑ „Lahore's Mughal-era Shahi Hammam wins UNESCO award“. Express Tribune (2016-yil 4-sentyabr). Qaraldi: 2016-yil 22-dekabr.
  16. ↑ „Wazir Khan Hammam Conservation“. Aga Khan Trust for Culture. 2024-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-avgust.

Adabiyotlar

Vikiomborda „Shahi Hammam“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
  • Khan, Ahmad Nabi. Islamic Architecture of Pakistan: An Analytical Exposition. Islamabad: National Hijra Council, 1990.
  • Koch, Ebba. Mughal Architecture New Delhi: Oxford University Press, 2002.
  • Michell, George (editor). Architecture of the Islamic World: Its history and Social Meaning London: Thames and Hudson, 1978.
  • Muhammad Wali Ulla Khan. Lahore and its Important Monuments Karachi: Anjuman Press, 1973.
  • Mumtaz, Kamil Khan. Architecture in Pakistan. Singapore: Concept Media Pte Ltd, 1985.
  • Rajput, A. B. Architecture in Pakistan Karachi: Pakistan Publications, 1963.
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shohi_hammom&oldid=778999" dan olindi