Kontent qismiga oʻtish

Shoh Sulton

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shoh Sulton
Tugʻilishi tax. 1500
Trabzon, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 1572
Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
(hozirgi Istanbul, Turkiya)
Dafn etilgan joy
Yovuz Salim masjidi, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi
  • Lütfi posho
    (turm. 1523; ajr. 1541)
  • Markaz afandi
    (turm. 1551; vaf. 1552)
    (bahsli)
Farzandlari Birinchi nikoh
Esmaxon Xonimsulton[1]
Sultonzoda Ahmad bek
Sultonzoda Abdibey
Sultonzoda Mahmudbey
Toʻliq nomi
turkcha: Devlat Şahihuban Sulton
usmonli turkcha: شاه سلطان‎‎
Sulola Usmoniylar
Otasi Salim I
Dini Islom, sunniylik

Shoh Sulton (usmonli turkcha: شاه سلطان‎‎; Shohihuban[2], Shohi[3] va Devlat Shoh nomlari bilan ham tanilgan[4]; tax. 1500–1572) – Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Salim I ning qizi, sulton Sulaymon I ning singlisi[3].

Hayoti

Shoh Sulton taxminan 1523-yilda Lütfi poshoga[5] turmushga chiqqan[6]. Lütfi posho tarixchi va muallif boʻlib, saroyga devshirma (imperiyadagi ayrim nasroniy bolalarning majburan Usmoniylar xizmatiga olinib, islomni qabul qildirilishi va yanicharlar sifatida tayyorlanishi) orqali kirgan. 1512-yildan keyin u Onadoʻli va Bolqon viloyatlarida hokim boʻlib xizmat qilgan. 1529-yilda Vena qamalining dastlabki bosqichida faol qatnashgan. Uning faoliyati lavozimlar oshishi bilan davom etgan. 1533-yildan boshlab Karaman, Onadoʻli va Rumeliya beylarbeyliklarini boshqargan. 1536–1537-yillarga kelib Lütfi posho vazir boʻlgan va nihoyat 1539-yilda nufuzli bosh vazir lavozimini egallab, faoliyatining choʻqqisiga chiqqan[7]. Ularning bir qizi va uch oʻgʻli boʻlgan[3][8].

1541-yilda[9] Shoh Sulton Lütfi poshodan ajrashgan. Bunga Lütfi poshoning fohisha ayolga nisbatan shafqatsiz munosabatda boʻlgani, jazo tariqasida uning jinsiy aʼzolariga shikast yetkazgani sabab boʻlgan[10]. Tarixchi Mustafo Alining bayoniga koʻra, Shoh Sulton unga eʼtiroz bildirganida, Lütfi fohishalarga nisbatan shunday jazo choralarini qoʻllashni davom ettirishini aytgan, Shoh Sulton bunga noroziligini bildirgach, unga qoʻl koʻtargan. Shoh Sultonning iltimosiga binoan Sulaymon unga soʻragan ajrimni bergan va Lütfi poshoni bosh vazir lavozimidan boʻshatib, uning rasmiy faoliyatini amalda yakunlagan[10]. Qayta turmush qurmaslikni tanlagan Shoh Sultonning nikohi bekor qilingach, malikalarning odatiy yashash tartibiga amal qilib, saroyga qaytishni maʼqul koʻrgan[10].

Ayrim manbalarga koʻra, u keyinchalik Markaz afandiga turmushga chiqqan[11].

1555-yilda Shoh Sulton Eyüpda tekke (zaviya) tashkil etgan[12]. 1556-yilda esa Eyüpda oʻz nomi bilan ataluvchi masjid qurdirgan[13]. 1564-yilda Fotihda maktab ham barpo ettirgan[2].

Vafoti

Shoh Sulton 1572-yilda vafot etgan[14] va Eyüpdagi oʻzi qurdirgan masjid ichidagi oʻziga tegishli maqbaraga dafn qilingan. Uning yonida qizi Esmaxon hamda nabiralari Neslixon va Vasfixon dafn etilgan[3][15].

Farzandlari

Lütfi posho bilan nikohidan Shoh Sultonning bir qizi va uch oʻgʻli boʻlgan[16][3][8]:

  • Esmaxon Xonimsulton (tax.1524–1556) Husayn poshoga turmushga chiqqan va ikki qizi boʻlgan:
    • Neslixon xonim (1546-yilda tugʻilgan) turmushga chiqqan, farzandli.
    • Vasfixon xonim (1549 – 1570) Küçük Umar oʻgʻaga turmushga chiqqan va Ahmadbey ismli oʻgʻli boʻlgan.
  • Sultonzoda Ahmadbey.
  • Sultonzoda Abdibey.
  • Sultonzoda Mahmudbey.

Ommaviy madaniyatda

Izohlar

  • ^ Shuningdek Shohihuban[2], Şahi[3] va Davlat Shohi nomlari bilan ham tanilgan[4].

    • Manbalar

    1. ↑ Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, Oğlak Publishing, 4th edition, p. 154
    2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Şah-ı Huban Medresesi“. Kültür Envanteri (2021-yil 5-mart). Qaraldi: 2024-yil 3-fevral.
    3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Esin, Emel (1977-12-10). "Merkez Efendi ile Şah Sultan Hakkında Bir Haşiye" (tr). Journal of Turkology (İstanbul Üniversitesi) 19: 65–92. ISSN 2651-3188. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuturkiyat/issue/43453/529677. 
    4. ↑ 4,0 4,1 Gökbilgin, M.T.. XV.-XVI. asırlarda Edirne ve Paşa livâsı: vakıflar, mülkler, mukataalar, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi yayınları. Üçler Basımevi, 1952 — 498-bet. 
    5. ↑ Turan, Ebru (2009). "The Marriage of Ibrahim Pasha (ca. 1495-1536): The Rise of Sultan Süleyman's Favorite to the Grand Vizierate and the Politics of the Elites in the Early Sixteenth-Century Ottoman Empire". Turcica 41: 3–36. doi:10.2143/TURC.41.0.2049287. 
    6. ↑ Gök, Ilhan. Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 numaralı 909-933/1503-1527 tarihli İn'amat defteri (transkripsiyon-değerlendirme), 2014 — 1464-bet. 
    7. ↑ Somel, S.A.. The A to Z of the Ottoman Empire, A to Z guides. Scarecrow Press, 2010 — 167-bet. ISBN 978-0-8108-7579-1. 
    8. ↑ 8,0 8,1 Haskan, M.N.. Eyüp Sultan tarihi. Eyüp Belediyesi Kültür Yayınları, 2008 — 535-bet. ISBN 978-975-6087-04-6. 
    9. ↑ Peirce, L.. Morality Tales: Law and Gender in the Ottoman Court of Aintab. University of California Press, 2003 — 140-bet. ISBN 978-0-520-92697-4. 
    10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Peirce, L.P.. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Studies in Middle Eastern history. Oxford University Press, 1993 — 67, 201–202-bet. ISBN 978-0-19-508677-5. 
    11. ↑ Esin, Emel (1977). Merkez Efendi ile Şah Sultan Hakkında Bir Haşiye, Volume 19. Istanbul University. p. 73.
    12. ↑ Lifchez, R.; Algar, A.E.. The Dervish Lodge: Architecture, Art, and Sufism in Ottoman Turkey, California Series on Social Choice and Political Economy. University of California Press, 1992 — 50-bet. ISBN 978-0-520-07060-8. 
    13. ↑ Dördüncü Eyüpsultan Sempozyumu, Eyüpsultan Belediyesi kültür yayınları. Eyüp Belediyesi Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2000 — 182-bet. 
    14. ↑ Cipa, H.E.. The Making of Selim: Succession, Legitimacy, and Memory in the Early Modern Ottoman World. Indiana University Press, 2017 — 341-bet. ISBN 978-0-253-02435-0. 
    15. ↑ „Şah Sultan Türbesi“ (tr). Eyüpsultan Belediyesi. Qaraldi: 2024-yil 3-fevral.
    16. ↑ Uluçay, Mustafa Çağatay. Padışahların kadınları ve kızları. Türk Tarihi Kurumu Yayınları, 1992 — 58-bet. 
    17. ↑ „Hürrem Sultan (TV Series 2003)“. IMDb. Qaraldi: 2024-yil 3-fevral.
    18. ↑ „Muhteşem Yüzyıl'da Şah Sultan'ı aslında Deniz Çakır değil o isim oynayacakmış!“ (tr). Star (2022-yil 19-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 3-fevral. 
    "https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shoh_Sulton&oldid=778827" dan olindi