Shoh Akbar Danapuriy
Hazrat Shoh Akbar Danapuriy Naqshbandi Abulolai | |
|---|---|
.jpg) | |
| Rasmiy ismi | Shoh Muhammad Akbar Abulolai Danapuriy |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | 1844 |
| Vafoti |
1914 Danapur, Bihar |
| Xonaqoh Sajjadiya Abulolaiya, Danapur, Patna tumani | |
| Dini | Islom |
| Millati | Britaniya Raji |
| Farzandlari | Shoh Mohsin Danapuri |
| Ota-onasi |
|
| Era | Zamonaviy davr |
| Hudud | Bihar |
| Mazhab | Sunniy |
| Kelib chiqishi | Hoshimiy |
| Yurisprudensiya | Hanafiy |
| Imom | Moturidiy |
| Asosiy qiziqish(lar)i | Tasavvuf |
| Ustozlar |
|
| Tariqat | Naqshbandi Abulolaiya |
Shoh Akbar Danapuriy (1844–1914), shuningdek, Shoh Muhammad Akbar Abulolai Danapuriy nomi bilan ham tanilgan[a][1]. – hindistonlik ulamo, voiz, yozuvchi, tilshunos va soʻfiy shoir edi[2]. U tasavvufning Naqshbandi Abulolaiya tariqatiga mansub boʻlgan[3][4]. U imom Ahmad Rizo Xon Barelviy va Voris Ali Shohning zamondoshi edi[5].
U 1884-yildan 1914-yilgacha Xonaqoh Sajjadiya-Abulolaiya sajjadanishini sifatida xizmat qilgan[6]. Shoh Akbar Xoja Haydar Ali Atishning shogirdi boʻlgan Vahid Allohabadiyning shogirdi edi[7][8]. U Zohra Baining ustozidan biri boʻlgan[9].
Hayoti va taʼlimi
Danapuriy 1843-yil 11-sentyabrda Uttar-Pradesh shtatining Agra tumani, Nay Basti qishlogʻida Shoh Sajjad Pok Danapuriyning oilasida tugʻilgan[10].
U oʻqishni amakisi, Mavlono Shoh Muhammad Qosim Abulolai Danapuriy rahnamoligida boshlagan[11].
Nasabi
U Paygʻambar Muhammadning amakisi boʻlgan Az-Zubayr ibn Abdul Muttalib nasliga mansub edi. Bobolari orqali u 1180-yilda Manerni fath qilgan, deb eʼtirof etiladigan mashhur soʻfiy avliyo imom Muhammad Toj Faqih Hoshimiy avlodidan hisoblangan[12]. Imom Muhammad Toj Faqih Hoshimiyning merosi uning kenja oʻgʻli Shayx Abdul Aziz va nabirasi Sulaymon Langar Zamin orqali davom etgan. Sulaymon Langar Zamin Kako qishlogʻidagi Pir Jagjot Shahobuddinning qizi Mahduma Bibi Kamolga uylangan edi[13].
Oila aʼzolarining mustaqillik harakatlaridagi oʻrni
Shoh Akbar Danapuriyning amakisi, Mavlono Shoh Muhammad Qosim Danapuriy (1803–1864), 1857-yilgi Hindiston qoʻzgʻoloni atrofidagi voqealarda muhim shaxslardan biri boʻlgan. U britan hukmronligiga qarshi chiqqani bilan tanilgan, mahalliy yoshlarga taʼsir oʻtkazib, ularni urushga safarbar etishda faol qatnashgan va ularga harbiy taktikaga oʻrgatgani, buning uchun ularni Agra qalʼasida tayyorlagani aytiladi. Shu davrda u qoʻzgʻolonning yetakchi arboblaridan biri boʻlgan Mavlono Ahmadulloh Shoh Madrasiy bilan uchrashib, mustamlakachilik hokimiyatiga qarshi kurash rejalari haqida suhbatlashgan. Ushbu faoliyati tufayli Shoh Qosim Danapuriy britan hukumatiga qarashli maʼmuriyat tomonidan hibsga olingan va Moradobodda olti oy qamoq jazosiga hukm qilingan. Biroq keyinchalik u oqlangan[14][15].
Faoliyati
Shoh Akbar otasi Shoh Sajjad Pok Danapuriy vafotidan soʻng, 1884-yilda Danapur, Shoh Tolidagi Xonaqoh Sajjadiya Abulolaiya sajjadanishini boʻldi[16].
Shaxsiy hayoti
1865-yilda Danapuriy Mavlono Shoh Viloyat Husayn Azimabadiyning qizi Bibi Naima (boshqa nomi Ahmadiy Bibi) bilan turmush qurgan. Ularning ikki qizi va bir oʻgʻli: Shoh Mohsin Danapuriy boʻlgan[16].
Adabiy asarlari
- Danapuri, Shoh Akbar. Kitob-e-Muborak Tarix-e-Arab (ur). Agra: Matba Kayast Hitkari, 1867.
- Danapuri, Shoh Akbar. Mavlud-e-Gʻarib (ur). Agra: Abulolai Press, 1875.
- Danapuri, Shoh Akbar. Mavlud-e-Fotimiy (ur). Agra: Abulolai Press, 1889.
- Danapuri, Shoh Akbar. Idrok (ur). Agra: Matba Shaukat Shohjahoniy, 1891.
- Danapuri, Shoh Akbar. Iroda (ur). Agra: Matba Dabdaba Haydariy, 1893.
- Danapuri, Shoh Akbar. Sayr-e-Dehli (ur). Agra: Matba Riyoz-e-Hind, 1893.
- Danapuri, Shoh Akbar. Tajalliyot-e-Ishq (ur). Agra: Matba Shaukat Shohjahoniy, 1896.
- Danapuri, Shoh Akbar. Devon-e-Akbar (ur). Agra: Matba Shaukat Shohjahoniy, 1898.
- Danapuri, Shoh Akbar. Ashraf-ut-Tavorix (ur). Agra: Agra Akhbor Press, 1907.
- Danapuri, Shoh Akbar. Jazbot-e-Akbar (ur), 1915.
- Danapuri, Shoh Akbar. Kalom-e-Akbar Danapuri (ur). Patna: The Art Press, 1966.
- Danapuri, Shoh Akbar. Ol va Ashob (ur). Danapur: Xonqoh Sajjadia Abulolaiya, 2023.
- Danapuri, Shoh Akbar. Xudo Ki Qudrat (ur).
- Danapuri, Shoh Akbar. Risola-e-Gʻarib Navoz (ur).
- Danapuri, Shoh Akbar. Bogʻ-e-Xayol-e-Akbar (ur). Aagra: Abulolai Press.
- Danapuri, Shoh Akbar. Ruhoniy Guldasta (ur). Danapur: Xonqoh Sajjadia Abulolaiya.
- Danapuri, Shoh Akbar. Surma-e-Binoy (ur). Allohobod: Matba Sleemi Barqiy.
- Danapuri, Shoh Akbar. Najot-e-Qosim va Nazr-e-Mahbub (ur). Agra: Agra Akhbor Press.
- Danapuri, Shoh Akbar. Oshiqlarning Oyoqlari Uzulmasin (hi). Dehli: Rekhta Publications, 2022. ISBN 9789394494107.
Vafoti va merosi
Shoh Akbar Danapuriy 67 yoshida, hijriy 1327-yil Rajab oyining 14-kuni (milodiy 1909-yil 1-avgust) Danapurdagi Shoh Tolidagi Xonaqoh Sajjadiya Abulolaiyada vafot etgan va oʻsha kechaning oʻzida Mahdum Sajjad Pokning Astanasi hududiga dafn etilgan. Shoh Akbar Danapurining yillik urs marosimi har yili islomiy taqvimning Rajab oyi 14–15 kunlari oʻtkaziladi[17].
Barelviy harakatining asoschisi imom Ahmad Rizo Xon Barelviy oʻzining qasidasi Amaal-ul-Abrar fi Lam-ul-Ashrarda Danapuriy nomini tilga olgan, bu asar Nadva harakatiga qarshi boʻlgan kishilar uchun yozilgan edi[18].
Yana qarang
Izohlar
- ↑ Toʻliq ismi Shoh Muhammad Akbar Abulolai Danapuriy
Manbalar
- ↑ ʻAbdulḥakīm, Muḥammad. Tāriḵẖ-i Aḥsan: mʻarūf bih Muʻīnṳt̤tulabā (ur). Ma̤tbaʻ-yi Majīdī, 1911 — 14-bet.
- ↑ مشاهير بهار (ur). خدا بخش اورينٹل پبلک لائبريرى،, 2000 — 65-bet.
- ↑ Sinha, Bindeshwari Prasad. Comprehensive History of Bihar (en). Patna: Kashi Prasad Jayaswal Research Institute, 1976 — 493-bet.
- ↑ Division, Publications. Aajkal February 2024 (Urdu) (ur). Publications Division Ministry of Information & Broadcasting — 98-bet.
- ↑ Bayaz (en). Anjuman-e Farsi, 1977 — 47-bet.
- ↑ Ashrafī, Vahāb. تاريخ ادب اردو: ابتداء سے 2000 ء تک (ur). ايجوکيشنل پبلشنگ ہاؤس،, 2005 — 368-bet. ISBN 978-81-8223-226-6.
- ↑ Barq, T̤alḥah Riz̤vī. Naqd va sanjish (ur). Dānish Ikaiḍamī, 1982 — 131-bet.
- ↑ عاجز, كليم; عاجز, کليم احمد. مجلس ادب (ur). خدا بخش اورينٹل پبلک لائبريرى،, 2003 — 12-bet.
- ↑ Rezvi, Ali Fraz. „How Zohra Bai became the unrivalled queen of thumri“ (en-IN). The Hindu (2022-yil 15-noyabr). Qaraldi: 2024-yil 21-oktyabr.
- ↑ Iqbāl, Muẓaffar. بہار میں اردو نثر کا ارتقا: 1857 سے 1914 تک (ur). Kitāb K̲h̲ānah, 1980 — 392-bet.
- ↑ الحقر, فائز پهلواروى، ناذر. دىوان فائز پهلواروى: سيد شاه نذىر الحق فائز پهلواروى (fa). پنه، دار الادب،, 1964 — 32-bet.
- ↑ Danapuri, Shah Kabeer. Tazkirat-ul-Kiraam:Khulfa-e-Arab-o-Islam, 4th (ur), Munshi Nawal Kishore, 1915 — 713-bet.
- ↑ Abulolai, Shah Zafar Sajjad. Tazkirat-ul-Abrar (ur). Danapur: Khanqah Sajjadia Abulolaiya — 47–48-bet.
- ↑ Shahabi, Intizamullah. Ulama-e-haq Aur Unki Mazloomiyat Ki Dastanein (ur). Delhi: Deeni Book Depot — 81-bet.
- ↑ Qadri, Hamid Hasan. Dastan-e-Tareekh-e-Urdu, 1st, Agra: Lakshmi Narayan Tajir Qutub, 1957 — 316-bet.
- ↑ 16,0 16,1 Kumar 2012, s. 91.
- ↑ Abulolai, Shah Zafar Sajjad. Tazkirat-ul-Abrar (ur). Danapur: Khanqah Sajjadia Abulolaiya, 1940 — 67-bet.
- ↑ Abulolai, Raiyan. Anwar-e-Akbari (ur). Danapur: Khanqah Sajjadia Abulolaiya, 2021 — 54-bet.
Adabiyotlar
- Abulolai, Shoh Mahfuzulloh. Holot-e-Hazrat Shoh Akbar Danapuri (ur). Danapur: Xonqoh Sajjadia Abulolaiya, 2017.
- Barq, Talha Rizvi. Shoh Akbar Danapuri: Hayot va Sheʼriyat (ur), 1985.
- Kumar, Dr. Vijay. Urdu Adabining Rivojida biharlik Ziyolilarning Hissasi (hi). Patna: Bihar Rajya Abhilekhagar Nideshalaya, 2012 — 90–94-bet.
- Kakwi, Ata. Shoh Akbar Danapuri (ur).
Havolalar
- Shoh Akbar Danapuri – Rekhta saytida