Shimoliy Yaman fuqarolar urushi
| Shimoliy Yaman fuqarolar urushi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Arab sovuq urushi | |||||||
 Yaman qirollik kuchlari misrliklarning zirhli hujumini qaytarishga urinmoqda | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
* Yaman Mutavakkiliylar Qirolligi
|
*  Yaman Arab Respublikasi
| ||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| * Muhammad al-Badr
|
* Abdulloh al-Sallol
| ||||||
| Kuchlar | |||||||
1965:
|
1964:
1967:
| ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| * Nomaʼlum
|
* Nomaʼlum
| ||||||
| 100 000[10] – 200 000 oʻlim[11] (umumiy) | |||||||
Shimoliy Yaman fuqarolik urushi, Yamanda „26-sentabr inqilobi“ nomi bilan ham tanilgan – 1962-yildan 1970-yilgacha Shimoliy Yamanda boʻlib oʻtgan fuqarolik urushi. U Mutavakkiliylar Qirolligi tarafdorlari bilan Yaman Arab Respublikasini qoʻllovchilar oʻrtasida kechgan. Urush 1962-yilda armiya qoʻmondonligi ostidagi inqilobchi respublikachilar guruhi, Abdulloh al-Sallol boshchiligida amalga oshirgan davlat toʻntarishi bilan boshlandi. U yaqinda taxtga chiqqan qirol va imom Muhammad al-Badrni agʻdarib, mamlakatni oʻz prezidentligi ostida respublika deb eʼlon qildi. Uning hukumati Yamanda qullikni bekor qildi[12]. Imom Muhammad al-Badr esa Saudiya Arabistoni chegarasiga qochib oʻtib, shimoliy zaydiy qabilalari orasida tarafdorlar toʻpladi va hokimiyatni qaytarib olish harakatini boshladi. Natijada mojaro tezda toʻliq fuqarolik urushiga aylandi.
Qirollik tarafida Iordaniya, Saudiya Arabistoni va Isroil harbiy yordam koʻrsatishdi, Buyuk Britaniya esa yashirin tarzda qoʻllab-quvvatladi[13]. Respublikachilar esa Misr (oʻsha paytda rasmiy nomi bilan Birlashgan Arab Respublikasi) tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Sovet Ittifoqi esa harbiy samolyotlar yetkazib berdi. Urushda nafaqat mahalliy, balki xorijiy muntazam va norasmiy qoʻshinlar ham qatnashdi[2]. Misr prezidenti Jamol Abdul Nosir respublikachilarga 70 minggacha askar va qurol-yarogʻ bilan yordam berdi. Koʻplab harbiy amaliyotlar va tinchlik konferensiyalariga qaramay, urush 1960-yillar oʻrtalariga kelib boshi berk koʻchaga kirib qoldi. Misrning bu urushdagi ishtiroki keyinchalik 1967-yil iyun oyidagi Isroilga qarshi Olti kunlik urushdagi magʻlubiyatiga salbiy taʼsir koʻrsatgan deb hisoblanadi. Olti kunlik urush boshlangach, Nosir Yamandagi armiyasini saqlab qolish qiyinligini anglab, qoʻshinlarini olib chiqishni boshladi. Shu orada, 1967-yil 5-noyabrda Yamandagi muxolif respublikachilar va ularni qoʻllovchi qabila yetakchilari al-Sallolni hokimiyatdan agʻdarishdi, natijada poytaxtda ichki kuchlar muvozanati oʻzgardi. Bu paytda qirollik kuchlari shimoldan yaqinlashayotgan edi.
Yangi respublikachi hukumatga Abdul Rahman al-Eryani, Ahmad Noman va Mohamed Ali Uthman rahbarlik qildi, biroq ularning barchasi tez orada isteʼfoga chiqdi yoki mamlakatdan qochib ketdi. Poytaxt esa Bosh vazir Hassan al-Amri nazorati ostida qoldi. 1967-yilda Sano qamali urushdagi burilish nuqtasiga aylandi. Poytaxtda qolgan respublikachi Bosh vazir Sanoni qoʻl ostida ushlab turishga muvaffaq boʻldi va 1968-yil fevral oyiga kelib, qirollik kuchlari qamalni bekor qildi. Toʻqnashuvlar tinchlik muzokaralari bilan bir vaqtda 1970-yilgacha davom etdi[14]; oʻsha yili Saudiya Arabistoni Yaman Respublikasini tan oldi va oʻt ochishni toʻxtatish bitimi kuchga kirdi[15].
Misrlik harbiy tarixchilar bu urushni oʻzlarining „Vyetnam urushi“ deb ataydilar[3]. Tarixchi Michael Oren (sobiq AQShdagi Isroil elchisi) keyinchalik shunday yozgan: "Misrning Yamandagi harbiy sarguzashti shunchalik falokatli boʻlganki, agar xohlansa, AQShning Vyetnamdagi urushini ham bemalol „Amerikaning Yamani“ deb atash mumkin edi[16]."
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Michael Brecher and Jonathan Wilkenfel. A Study of Crisis: pp. 324–325. University of Michigan Press. 1997. „The four actors in the first phase of the long Yemen War were Jordan, Saudi Arabia, Egypt and Yemen“
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Sandler, Stanley. Ground Warfare: The International Encyclopedia. Vol. 1 (2002): p. 977. „Egypt immediately began sending military supplies and troops to assist the Republicans… On the royalist side Jordan and Saudi Arabia were furnishing military aid, and Britain lent diplomatic support. In addition to Egyptian aid, the Soviet Union supplied 24 MiG-19s to the republicans.“
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Aboul-Enein, Youssef. „The Egyptian–Yemen War: Egyptian Perspectives on Guerrilla Warfare“. Infantry Magazine (2004-yil 1-yanvar). 2016-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 5-avgust.
- ↑ Pollack (2002), p. 54.
- ↑ Pollack (2002), p. 53
- ↑ Pollack (2002), p. 55
- ↑ "B&J": Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict: A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management 1945–1995 (1997)
- ↑ „Mid-Range Wars and Atrocities of the Twentieth Century“. Erols. 2013-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 29-avgust.
- ↑ Pollack (2002), p. 56
- ↑ Singer, Joel David, The Wages of War. 1816–1965 (1972)
- ↑ „Archived copy“. 2012-yil 20-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 15-oktyabr. „Since 1965, the Libyan-backed Front for the Liberation of Occupied South Yemen and the National Liberation Front had unleashed brutal violence on British forces in the south. In the end, the conflict claimed some 200,000 lives.“
- ↑ Miers, S. (2003). Slavery in the Twentieth Century: The Evolution of a Global Problem. Storbritannien: AltaMira Press. p. 352 [ISBN missing]
- ↑ Beit-Hallahmi, Benjamin. The Israeli connection: who Israel arms and why, 1st, New York: Pantheon Books, 1987 — 17-bet. ISBN 978-0394559223. Qaraldi: 2019-yil 28-sentyabr.
- ↑ „Yemen: History“. TDS. 2008-yil 6-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 29-avgust.
- ↑ „Yemen“. MSN Encarta. 2009-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 29-avgust.
- ↑ Oren (2002), p. 7
Adabiyotlar
 |
Vikiomborda „Shimoliy Yaman fuqarolar urushi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- Dresch, Paul. Tribes, Government, and History in Yemen. New York: Oxford University Press, 1994 — 480-bet. ISBN 978-0-19-827790-3. OCLC 19623719.
- Dresch, Paul. A History of Modern Yemen. Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2000. ISBN 978-0-521-79092-5. OCLC 43657092.
- Hart-Davis, Duff. The War That Never Was. Random House, 2011. ISBN 978-1-84605-825-7. OCLC 760081166.
- — (paperback edition), London: Arrow Books, 2012. OCLC 772967969. ISBN 978-0-099-55329-8.
- Elbaz, Yogev. „Beyond the Periphery – Israel’s Intervention in the Yemen Civil War in the 1960s“, Israel Studies, 27:1 (Spring 2022), pp. 84–107. .
- Jones, Clive. Britain and the Yemen Civil War, 1962–1965: Ministers, Mercenaries and Mandarins: Foreign Policy and the Limits of Covert Action. Brighton; Portland Or.: Sussex Academic Press, 2004. ISBN 978-1-903900-23-9. OCLC 54066312.
- Oren, Michael B.. Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East. Oxford: Oxford University Press, 2002 — 7–13, 39, 40-bet. ISBN 978-0-19-515174-9. OCLC 155856672.
- Orkaby, Asher. Beyond the Arab Cold War: The International History of the Yemen Civil War, 1962–68. Oxford: Oxford University Press, 2017. ISBN 978-019-061844-5. OCLC 972901480.
- Pollack, Kenneth M.. Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991, Studies in war, society, and the military. Lincoln: University of Nebraska Press, 2002 — 698-bet. ISBN 978-0-8032-3733-9. OCLC 49225708.
- Safran, Nadav. Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security. Ithaca, New York: Cornell University Press, February 1988. ISBN 978-0-8014-9484-0. OCLC 16833520.
- Schmidt, Dana Adams. Yemen: The Unknown War. New York: Holt, Rinehart, and Winston, 1968. OCLC 443591.
- Small, Melvin; Singer, J. David. Resort to Arms: International and Civil Wars, 1816–1980, 2nd, Beverly Hills, California: Sage Publications, 1982. ISBN 978-0-8039-1776-7. OCLC 7976067.