Sheralixon (Afgʻoniston amiri)
Sher Ali Xon (1825—1879) — 1863—1879-yillarda Afgʻoniston amiri boʻlgan. U Afgʻonistondagi Barakzoylar urugʻiga mansub boʻlgan[1]. Doʻstmuhammadxonning oʻgʻillaridan biri edi.
Islohotlar
Sheralixonning amir sifatida hukmronligi Afg‘onistondagi Barakzoy boshqaruvini isloh qilishga urinishlari bilan ko‘pincha esga olinadi. Sher Ali Xon hukmronligi davrida amalga oshirilgan oʻzgarishlarga hukumat lavozimlarining yaratilishi, harbiy islohotlar, Afgʻonistonda birinchi pochta xizmatining joriy etilishi va afgʻon rahbarining pushtu tilini targʻib qilish boʻyicha birinchi urinishlari kiradi.
Sheralixon Barakzoy sardorlarining kuchini cheklashga harakat qildi[2]. U oʻgʻillariga viloyatlarni boshqarishga ruxsat bermay, oʻziga sodiq hokimlarni tayinladi[3]. Shuningdek, unga davlat masalalari boʻyicha maslahat beradigan 12 kishidan iborat kengash bor edi. U Bosh vazir (Sadr-i Aʼzam), moliya vaziri, ichki ishlar vaziri, urush vaziri, tashqi ishlar vaziri va xazina vaziri kabi turli vazirlik idoralarini yaratdi[3].
Sheralixon davrida Afgʻoniston 5ta viloyatga: Kobul, Hirot, Afgʻon Turkistoni, Qandahor va Farohga boʻlingan[4]. Ilgari Faroh Hirotga boʻysungan edi, lekin buning oʻrniga u uni alohida viloyat qilib, uni amakivachchasi Sardor Muhammad Afzalga berdi (Muhammad Afzalxon bilan adashtirmaslik kerak).
Sheralixonning hukmronligiga Britaniya imperiyasi va Rossiya imperiyasining bosimi toʻsqinlik qildi, ammo Sheralixon Afgʻonistonni ularning bosqinlaridan saqlashga harakat qildi. Afgʻonistonga Rossiya hukumatining general Stoletov boshchiligidagi missiyasi (1877-yil) yuborilishidan xavotirlangan inglizlar oz missiyasini 1878-yilda joʻnatadilar, afgʻon amiri Sheralixon esa bu missiyani qabul qilinishidan bosh tortdi va inglizlar oʻz kuchlarini yigʻib, Kobulga yurish qildilar. Sheralixon Rossiya imperiyasidan siyosiy va harbiy yordam soʻrash maqsadida Kobulni tark etishni maʼqul koʻrdi. U Mozori Sharifda 1879-yilda vafot etdi va taxtni oʻgʻli Muhammad Yoqubxonga qoldirdi. Uning vafotidan soʻng ikkinchi ingliz-afgʻon urushi boshlandi.
Manbalar
- ↑ Dupree, Louis. Afghanistan, 2nd, Oxford Pakistan Paperbacks, 1997 — 403-bet. ISBN 978-0-19-577634-8.
- ↑ „Afghanistan, A Study in Internal Political Developments, 1880-1896 – Kakar History Foundation“ (en-US). 2024-yil 22-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 4-dekabr.
- ↑ 3,0 3,1 Bizhan, Nematullah. Aid Paradoxes in Afghanistan: Building and Undermining the State (en). Routledge, 2017-08-14. ISBN 978-1-351-69265-6.
- ↑ „Government and Society in Afghanistan: The Reign of Amir Abd Al-Rahman Khan – Kakar History Foundation“ (en-US). Qaraldi: 2021-yil 4-dekabr.
Havolalar
| Humkdorlik unvoni | ||
|---|---|---|
| Oʻtmishdoshi: Doʻstmuhammadxon |
Barakzoy sulolasi Afgʻoniston amiri 1863-yil 9-iyun — 1866-yil |
Vorisi: Muhammad Afzalxon |
| Oʻtmishdoshi: Muhammad Aʼzamxon |
Barakzoy sulolasi Afgʻoniston amiri 1868-yil 7-oktyabr — 1879-yil 21-fevral |
Vorisi: Muhammad Yoqubxon |
 Xotakiylar davlati | |
|---|---|
 Durroniylar davlati | |
.svg){kind=small} Barakzoilar amirligi | |
.svg){kind=small} Barakzoi qirolligi | |
.svg){kind=small} Saqqovistlar amirligi (tan olinmagan) | |
| Barakzoi qirolligi (qayta tiklangan) | |
Yotiq yozuvda keltirilganlari mahalliy isyonkor hukmdorlarni bildiradi | |