Shems Friedlander
Shems Fridlender (1940-yil 8-yanvar – 2022-yil 22-noyabr) amerikalik islomshunos olim, soʻfiy pir, tasviriy sanʼat ustasi, muallif va Qohiradagi Amerika universitetida amaliyot boʻyicha faxriy professor edi[1]. U islomning mistik anʼanalari, xususan, Mavlono Jaloliddin Muhammad Rumiy nomi bilan bogʻliq holda vujudga kelgan Mavlaviy soʻfiy tariqati haqidagi asarlari bilan yaxshi tanilgan[2][3].
Hayoti
Fridlender Massachusets sanʼat kollejida taʼlim olgan va 1963-yilda uni tamomlagan. U mehnat faoliyatini grafik dizayner sifatida boshlagan. Dastlabki yillarida u soʻfiylik haqida soʻfiy shayx Inoyatxonning oʻgʻli Viloyat Inoyatxon orqali bilib oladi. Bu uni Muzaffar Ozak Efendiga tomon olib bordi va nihoyat 1970-yillarning boshida islomni qabul qilishiga sabab boʻldi[4]. Keyinchalik u Mavlaviy soʻfiy tariqatining aʼzosiga aylangan. Maʼruzachi sifatida ish boshlagan Fridlender 1994-yildan beri Qohiradagi Amerika universitetining jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar kafedrasida professor boʻlib xizmat qiladi. 2012-yilda u dunyodagi eng nufuzli 500 nafar musulmondan biri sifatida eʼtirof etilgan[5]. Fridlender 2022-yil 22-noyabrda, 82 yoshida Istanbulda vafot etdi[6].
Asarlari
Fotografiya va rasmlaridan tashqari, Fridlender soʻfiylik va Mavlono Rumiy haqida oʻnta kitob yozgan va bir nechta hujjatli filmlar ishlagan. Uning asarlari arab va turk tillari hamda koʻplab boshqa tillarga tarjima qilingan.
Kitoblari
- Aylanayotgan darveshlar: Mavlaviy nomi bilan tanilgan soʻfiy tariqat va uning asoschisi – shoir va orif Mavlono Jaloliddin Rumiy haqida hisob, Macmillan (Nyu-York, NY, 1975)
- Boʻysunish: Paygʻambar Muhammad hikmatli soʻzlari, Al-Haj Shayx Muzaffariddin tomonidan berilgan hadis izohlari, Harper and Row (Nyu-York, NY, 1977)
- Allohning toʻqson toʻqqiz ismi, Harper and Row (Nyu-York, NY, 1978)
- Tuyoq tovushini eshitsang, zebrani oʻylagin: soʻfiylik haqidagi suhbatlar, Perennial Library (Nyu-York, NY, 1987)
- Quyosh nuri, sheʼrlar va boshqa soʻzlar, Safina Books (Qohira, Misr, 1997)
- Rumiy: yashirin xazina, Fons Vitae (Luisvill, KY, 2001)
- Qish hosili, xotira (2015)
- Mavlono Jaloliddin Rumiying unutilgan xabari (2017)
Hujjatli filmlari
- Rumiy: muhabbat qanotlari (2002)
- Zikr halqalari (2005)
- Faysal: podshoh merosi (2011)
Manbalar
- ↑ „Shems Friedlander“ (en-US). The Muslim 500. Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.
- ↑ „Sufi Ramadan traditions“ (en-US). Daily News Egypt (2006-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „New photography exhibition portrays essence of Sufism“ (en). gulfnews.com. Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.
- ↑ Şafak, Yeni „Ramazan'da sokakta yemek Türklere mahsus“ (tr-TR). Yeni Şafak (2017-yil 11-iyun). Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.
- ↑ „Dünyadaki en etkin 500 Müslüman'ı arasındaki Şems Frıedlander konuştu - Timeturk: Haber, Timeturk Haber, HABER, Günün haberleri, yorum, spor, ekonomi, politika, sanat, sinema“. www.timeturk.com. Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.
- ↑ Merkezi, Haber „US Muslim writer Shems Friedlander laid to rest in Türkiye“. Yeni Şafak (2022-yil 24-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 29-noyabr.