Sharqqa zardushtiylikning kirib borishi

Zardushtiylik miloddan oldingi VI asrdan milodiy VII asrgacha uzluksiz ravishda Yaqin va 0‘rta Sharqning katta qismida faoliyat koʻrsatdi. Fors davlati Sharqdagi bu hududlami egallab olishinatijasida zardushtiylik ham oʻsha oʻlkalargakirib bordi. Iudaizm, masihiylik, buddaviylik kabi diniy oqimlar zardushtiylikning muhim aqidalarini, jumladan, nur va zulmat haqidagi aqidalarni oʻzlashtirdi. Ayrim misollami keltiraylik. Zardushtiylik rivoyatlariga koʻra, Zardusht oʻttiz yoshga kirganda, vahiy oldi (Iso Masih oʻttiz yoshida yer yuzida xizmatini boshlagan); Mana shu buyuk hodisa Gohlardan (Yasna 43) eslanadi va pahlaviy tilida yozilgan „Zadspram“ asarida qisqacha tavsiflanadi. Bu asarda hikoya qilinishicha, bir kuni Zardusht olomon bilar birga bahor bayramini nishonlashda ishtirok etadi. U tongda xaomi tayyorlash uchun suvga boradi. Zardusht daryoga tushib, daryo oqimining oʻrtasidan suv olishga harakat qiladi. U qirgʻoqqa qaytganda (udumga koʻra, u shu lahzada pok boʻldi) unga vahiy keldi. Qirgʻoqda u yaltirab turgan mavjudotni koʻrdi, bu mavjudot Zardushtga „Yaxshi fikr“ sifatida zohir boʻldi (Yangi Ahdning toʻrtala Xushxabarida Iso Masihning Yahyo paygʻambar tomonidan Iordan daryosi suvida suvda imonga kiritilishi hikoya qilinadi. Shu lahzada Iso Masihning ustiga kaptar shaklida Muqaddas Ruh Xudo tomonidan yuboriladi). Xoʻrmuzd (adabiyotlarda Xoʻrmuzd va Axura mazda baravar ishlatilaveradi) oʻz taʼlimotini yoyish uchun Zardushtni xizmatga daʼvat etgani singari, Xudo Iso Masihni xizmatga daʼvat etadi. Har ikkalasi — Zardusht va Iso Masih haqiqatni insoniyatga yetkazish va yoyish uchun xizmat qiladi. Har ikkalasi, shuningdek, Budda ham, insoniyatning Najotkori sifatida talqin qilinadi. Mana shu analogiyaning oʻzi ham zardushtiylikning Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlari hayotida mustahkam oʻrin olganini dalillaydi.