Sharqiy Chjou davri
Sharqiy Chjou davri (miloddan avvalgi 770–256-yillar) — qadimgi Xitoy tarixidagi Chjou sulolasining ikkinchi bosqichi bo‘lib, G‘arbiy Chjoudan keyin boshlanadi. Bu davr Xitoyda siyosiy parokandalik, ijtimoiy o‘zgarishlar va falsafiy taraqqiyotning kuchaygan davridir
Sharqiy Chjou davri miloddan avvalgi 770-yilda Chjou sulolasining poytaxti g‘arbdagi Xao shahridan sharqdagi Luoyangga ko‘chirilgach boshlangan. Poytaxt ko‘chishiga sabab Rong ko‘chmanchilarining hujumi va ichki zaiflik edi. Bu davrdan boshlab Chjou shohlari faqat nomigina hukmdor bo‘lib qolishdi, haqiqiy hokimiyat esa mustaqillikka intilgan knyazlar qo‘lida edi. Shu bilan Xitoyda siyosiy parokandalik boshlangan yangi tarixiy bosqich – Sharqiy Chjou davri boshlanadi.
Siyosiy tuzilma va kuchlar parokandaligi
- Sharqiy Chjou davrida markaziy hokimiyat sustlashadi va Xitoy ko‘plab mustaqil yoki yarim mustaqil knyazliklarga bo‘linadi. Rasmiy ravishda imperator mavjud bo‘lsa-da, real hokimiyat mahalliy hukmdorlar — knyazlar (hou) va gegemonlar (ba) qo‘lida bo‘ladi.
- Bu davr ikki bosqichga bo‘linadi:
- Bahor va Kuz davri (Chunqiu davri): M. avv. 770–476-yillar
- Bu davr Konfutsiy va boshqa mashhur faylasuflarning hayoti bilan bog‘liq.
- Qin, Jin, Qi, Chu kabi yirik davlatlar ko‘tariladi.
- Uch Qirollik davri (Zhan-go yoki Urushayotgan qirolliklar davri): M. avv. 475–221-yillar
- Davlatlar soni kamayib, faqat yirik davlatlar qoladi: Qin, Chu, Qi, Yan, Han, Zhao, Wei.
- Bu davrda harbiy texnologiyalar, strategiya, iqtisodiyot va siyosiy islohotlar jadal rivojlanadi
- Bahor va Kuz davri (Chunqiu davri): M. avv. 770–476-yillar
Sharqiy Chjou davridagi yirik davlatlar
Chu (楚)
- Xitoyning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan bo‘lib, eng katta hududga ega davlatlardan biri edi.
- Ilk boshlarida barbar deb qaralsa-da, kuchayib borib madaniy va siyosiy jihatdan markaziy Xitoyning tengi bo‘lgan kuchga aylandi.
- Ijtimoiy tizimi, diniy urf-odatlari boshqa davlatlardan farqli edi
Qi (齊)
- Sharqiy qirg‘oqda, bugungi Shandong viloyatida joylashgan.
- Ilm-fan va siyosiy islohotlar bo‘yicha ilg‘or davlat bo‘lgan. Guan Zhong ismli mashhur maslahatchi bu yerda islohotlar o‘tkazgan
Jin (晉)
- Xitoyning shimoli-markaziy qismida joylashgan.
- Jin davlati keyinchalik ichki nizolar tufayli uch qismga bo‘linib ketadi: Han, Zhao, Wei — bu uch davlat “Urushayotgan Qirolliklar davri”da asosiy rollarni o‘ynaydi
Qin (秦)
- Dastlab g‘arbiy hududlarda joylashgan, chegaraviy davlatlardan biri bo‘lgan.
- Legalizm mafkurasini qabul qilib, markazlashgan davlat qurishda peshqadamlik qilgan.
- Miloddan avvalgi 221-yilda Xitoyni birlashtirib, Qin imperiyasini barpo etadi
Yan (燕)
- Shimoliy-sharqiy Xitoyda, hozirgi Pekin atroflarida joylashgan.
- Ko‘p hollarda ko‘chmanchilar bilan kurashga majbur bo‘lgan