Shahobiddin posho masjidi

Shahobiddin posho masjidi
	Masjid
	Shahobiddin posho masjidi

Shahobiddin posho masjidi (turkcha: Şehabeddin Paşa Camii) — Turkiyaning Adirna shahrida joylashgan Usmoniylar davriga oid tarixiy masjid. 1436-yilda Sulton Murod II hukmronligi davrida bunyod etilgan boʼlib, Kirazlı masjidi nomi bilan ham tanilgan. Masjidga uning asoschisi, sulton Murod II va Mehmed II hukmronligi davrida vazir va harbiy qoʼmondon lavozimida xizmat qilgan Shahobiddin poshoning nomi berilgan.

Tarixi

Masjid darvozasidagi yozuvga koʻra, bino hijriy 840-yil (milodiy 1436–1437-yillar)da Hoji Shahobiddinning oʻgʻli Abdulloh tomonidan qurdirilgan^[1]. Masjid asoschisi Shahobiddin poshoning kelib chiqishi gruzinlardan boʼlishi mumkin. Posho Usmoniylar imperiyasida yuqori mansablarga koʻtarilib, Rumeliya beklarbegi, yaʼni viloyat hokimi lavozimida ham xizmat qilgan^[2]. Shahobiddin posho Adirnada meʼmorchilik ishlari homiylaridan biri boʼlgan. Mazkur masjid koʻprik, hammom va boshqa inshootlarni oʻz ichiga olgan yirik xayriya majmuasi tarkibiga kirgan^[2].

Biroq hozirgi binoning qurilish tarixi borasida ayrim noaniqliklar mavjud. Asl masjid Shahobiddin Posho hayotlik davrida qurdirilgan boʻlsa-da, kirish eshigi tepasidagi yozuvda uning qurilgan sanasi hijriy 903-yil (milodiy 1497–1498-yillar) deb koʻrsatilgan. Masjid bunyodkori sifatida esa Karamanli Mehmed oʻgʻli Mehmed Chalabiyning nomi qayd etilgan^[3]. Mahalliy aholi orasida keng tarqalgan rivoyatga koʻra, Shahobiddin posho tomonidan qurdirilgan dastlabki masjid nomaʼlum sababga koʻra buzib tashlangan. XV asr oxirida esa uning oʻrniga Karamanli Mehmed tomonidan yangi bino qurilgan^[3].

Bino qurilganidan buyon bir necha bor oʻzgartirilgan. Hozirgi inshoot oʻzining XV asrdagi dastlabki koʻrinishidan farq qiladi^[2]. Hozirgi minora ham masjid qurilgan paytda bunyod etilgan ilk minora emas, masjid oldidagi ayvon esa keyinchalik qayta qurish ishlari davomida barpo etilgan^[2]. 2010-yilda masjidda yirik restavratsiya ishlari amalga oshirilgan^[3].

Masjidning Saljuqiylar davri hunarmandchiligini eslatuvchi asl eshiklarining ayrim qismlari Rifat Usmonning tavsiyasiga koʻra Sulton Salim kutubxonasining muzey qismiga koʻchirilgan^[4].

Meʼmorchiligi

Masjid qiyalikda qurilgan. Namozxona devorlarini qurishda silliq kesma toshlardan, gumbaz uchun gʻisht, fasadlarda esa tosh va gʻishtdan foydalanilgan^[1]. Janubiy va gʻarbiy devorlarning har birida ikki qator qilib joylashtirilgan toʻrttadan deraza mavjud, pastki qatorda toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi, yuqori qatorda esa uchli ravoqli derazalar joylashgan^[1]. Shimoliy devorda tashqariga boʻrtib chiqqan besh qirrali tokcha shaklidagi mehrob mavjud boʻlib, ushbu mehrob muqarnas bezaklari bezatilgan^[1]^[2]. Ichki qismida ham mehrob mavjud^[1].

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 „Kirazlı (Şahabettin Pasha) Mosque“. Edirne Tourism. Qaraldi: 2026-yil 22-fevral.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 Iza. „Şahabeddin Pasha (Kirazlı) Mosque in Edirne“. Turkish Archaeological News (2024-yil 31-iyul). Qaraldi: 2026-yil 21-fevral.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 „Şahabettin Pasha Mosque“. Kültür Envanteri (2020-yil 27-iyun). Qaraldi: 2026-yil 21-fevral.
↑ Rif'at Osman. Hadım Şehabettin Paşa Camii (tr). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999 — 119-bet. ISBN 975-19-2267-4. Qaraldi: 2024-yil 8-dekabr.

[edirne-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 „Kirazlı (Şahabettin Pasha) Mosque“. Edirne Tourism. Qaraldi: 2026-yil 22-fevral.

[archaeonews-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 Iza. „Şahabeddin Pasha (Kirazlı) Mosque in Edirne“. Turkish Archaeological News (2024-yil 31-iyul). Qaraldi: 2026-yil 21-fevral.

[kulturenvanteri-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 „Şahabettin Pasha Mosque“. Kültür Envanteri (2020-yil 27-iyun). Qaraldi: 2026-yil 21-fevral.

[4] Rif'at Osman. Hadım Şehabettin Paşa Camii (tr). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999 — 119-bet. ISBN 975-19-2267-4. Qaraldi: 2024-yil 8-dekabr.

[1]

[2]

[3]

[4]