Shahin Frashëri

Shahin Frashëri 19-asr alban bejtexhilaridan biri edi^[1]. Uning Muxtarnoma dostoni alban adabiyotidagi eng uzun va eng qadimgi dostonlardan biridir.

Hayoti va ijodi

Shahin (Shahinin) Kaso Frashëri bugungi Përmet tumaniga kiruvchi Frashër qishlogʻida tugʻilgan, u paytda bu joy Usmonli imperiyasining Yanyina viloyati tarkibiga kirgan. U shoir Dalip Frashërining kichik ukasi, alban shoiri va Milliy uygʻonish faollari Naim, Sami va Abdul Frashërilarning togʻasi edi^[2].

Uning hayoti haqida koʻp narsa maʼlum emas. U alban adabiyotida Muxtarnoma (Muxtar kitobi), albancha: Myhtarnameja nomli, taxminan 12 000 misradan iborat epik dostoni bilan oʻz nomini qoldirgan^[1]^[3]. Asarda 680-yilda sodir boʻlgan Karbalodagi jang voqealari, unda Husayn ibn Ali oʻldirilgani tasvirlanadi, bu hodisa islom tarixidagi muhim voqealardan biridir. Frashëri hijriy 66-yilda (milodiy 685–686-yillarga toʻgʻri keladi) yuz bergan Muxtar as-Saqafiy boshchiligidagi qoʻzgʻolon va Husayn ibn Ali oʻlimining qasosini olish uchun yuzaga kelgan Alaviy harakatini tasvirlaydi.

Frashëri bu asarini 1868-yilda tugatgan. U asar uchun asos yoki vositachi namuna sifatida turk tilidagi bir versiyadan foydalangan, asl nusxa esa fors tilidadir^[3]. Bu asar alban tilida, arab yozuvida yozilgan yirik soʻnggi bektoshiy-shia asarlardan biridir. Oʻsha davrga kelib esa Milliy uygʻonish boshlanib, Albaniyadagi bektoshiylar yangi alban yozuvlariga oʻta boshlagan edilar.

Ilk arab yozuviga asoslangan alban sheʼriyatini batafsil oʻrgangan Iordaniyalik professor Muhammad Mufaku al-Arnautning fikricha, Muxtarnoma va Frashërining akasi Dalipning Shahidlar bogʻi (albancha: Kopshti i te mirevet) asari alban sheʼriyati doirasida oʻziga xos bir subjanrni yuzaga keltirgan^[1]. Ular alban millatchi shoiri Naim Frashërining Qarbelaja (Karbalo) nomli asari, shuningdek 1898-yilda Buxarestda nashr etilgan Istori' e Skenderbeut (Skanderbeg tarixi) epik asari uchun namuna boʻlib xizmat qilgan^[1].

Muxtarnomadan hozirgacha faqat juda qisqa parchalar nashr qilingan^[3].

Yana qarang

Hajji Ymer Kashari

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 H.T.Norris (1993), Islam in the Balkans: Religion and Society Between Europe and the Arab World, Columbia, S.C: University of South Carolina Press, 180–181-bet, ISBN 9780872499775, OCLC 28067651
↑ World Bektashi Headquarters Teqeja e Frashërit – Vatër e zjarrtë (in Albanian) (Wayback Machine saytida 2015-12-08 sanasida arxivlangan)
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Robert Elsie; Centre for Albanian Studies (London) (2005), Albanian Literature: A Short History, I.B. Tauris, 42-bet, ISBN 9781845110314, OCLC 62131578{{citation}}: CS1 maint: multiple names: authors list ()

[Norris-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 H.T.Norris (1993), Islam in the Balkans: Religion and Society Between Europe and the Arab World, Columbia, S.C: University of South Carolina Press, 180–181-bet, ISBN 9780872499775, OCLC 28067651

[KGJ-2] World Bektashi Headquarters Teqeja e Frashërit – Vatër e zjarrtë (in Albanian) (Wayback Machine saytida 2015-12-08 sanasida arxivlangan)

[Elsie-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Robert Elsie; Centre for Albanian Studies (London) (2005), Albanian Literature: A Short History, I.B. Tauris, 42-bet, ISBN 9781845110314, OCLC 62131578{{citation}}: CS1 maint: multiple names: authors list ()

[1]

[2]

[3]