Kontent qismiga oʻtish

Sepideh Qoliyon

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Sepideh Qoliyon

2019-yil dekabr
Tavalludi 1994-yil 23-sentyabr (1994-09-23) (32 yosh)
Dizpul, Khuzestan Province, Eron
Kasbi ayollar huquqlari faoli
yozuvchi
artist
Mashhur ishlari 2018–2019-yillardagi Erondagi umumiy ish tashlashlar va norozilik namoyishlari

Sepideh Qoliyon (forscha: سپیده قلیان‎‎, 1994-yil 23-sentyabrda Dezful shahrida tugʻilgan) — eronlik siyosiy faollik qiluvchi, oʻqishdan chetlashtirilgan veterinariya talabasi va jurnalist[1].

Faoliyati

2018-yil 18-noyabr kuni, avval fuqarolik jurnalisti sifatida bir necha nashrlar bilan ishlagan[2] Sepideh Qoliyon mehnat namoyishi haqida xabar berayotganda, yaʼni Ishchilar kasaba uyushmasi tomonidan tashkil etilgan Haft Tappeh shakarqamish agro-sanoat kompaniyasi (forscha: شرکت نیشکر هفت‌تپه) ishchilari norozilik aksiyasida, Eron xavfsizlik kuchlari tomonidan hibsga olingan. Kasaba uyushmasi matbuot kotibi Ismoil Baxshiy va yana oʻnlab kasaba uyushmasi faollari ham namoyish paytida hibsga olingan[3][4]. Hibsga olinganlarning barchasi, Qoliyon va Baxshiydan tashqari, bir necha kun ichida ozod qilinadi. Qoliyon va Baxshiy 30 kun davomida ayblovsiz va huquqiy himoyasiz saqlangan va oxir-oqibat kafil evaziga ozod qilingan[5][6].

Qiynoqlar

2018-yil 29-noyabr kuni, Qoliyon va Baxshiy hanuz hibsda ekanida, 17 mingdan ortiq transport ishchilarini birlashtiradigan kasaba uyushmasi — Vahed kasaba uyushmasi bayonot eʼlon qilib, Ismoil Baxshiy hukumat qamoqxonasida koʻrgan qiynoqlari oqibatida qisqa muddatga kasalxonaga yotqizilganini maʼlum qildi[3]. Ular ozod etilishi bilanoq, Qoliyon xavfsizlik kuchlari tomonidan oʻzi ham, Baxshiy ham qiynoqqa solinganini tasdiqladi[7]. Kafil evaziga qoʻyib yuborilgach, Baxshiy va Qoliyon Xalqaro Amnitsiya tashkilotiga politsiya va razvedka vazirligi mulozimlari qoʻlida Shush va Ahvaz shaharlarida koʻrgan qiynoqlari haqida soʻzlab berishdi. Ularning aytishicha, ular doʻpposlangan, devorlarga urilgan, yerga yiqitilgan, kaltaklash orqali tahqirlangan, jinsiy zoʻravonlik va oʻldirish bilan qoʻrqitilgan. Qoliyonning soʻzlariga koʻra, har kuni soat 10 atrofida boshlanib, ertalabgacha davom etadigan soʻroq paytida razvedka xodimlari uni qayta-qayta „fohisha ayol“ kabi jinsiy haqoratlar bilan soʻkkan, ishchilar bilan jinsiy aloqada boʻlganlikda ayblagan va oilasiga ularni „sharaf“ uchun Sepidehni oʻldirishga undaydigan „maʼlumot“ yetkazish bilan tahdid qilgan[8]. Bu oshkor etilish Eron ijtimoiy tarmoqlarida ayniqsa juda katta jamoatchilik noroziligiga sabab boʻldi[9]. Jamoatchilik gʻazabiga javoban turli eronlik davlat tashkilotlari Qoliyon ayblovlarini rad etuvchi bayonotlar berib, uni va Baxshini xorijiy manfaatlarning quroli sifatida taqdim qildi.

2019-yil 19-yanvarda Eron davlat televideniyesi Qoliyon, Baxshiy va boshqa faollar Trump maʼmuriyati, kommunistik guruhlar va Eron rejimini agʻdarishga intilayotgan muhojir eronliklar bilan aloqadorligini „isbotlovchi“ hujjatli filmni efirga uzatdi[10]. Hibs paytida yozib olingan bu koʻrsatuvda ruhiy holati ogʻir ekani koʻrinib turgan Qoliyon va Baxshiyning davlatga qarshi jinoyatlarini „tan olishi“ aks etgan edi. Qoliyon Twitterda ushbu efirning oʻzi ham qiynoqlarning navbatdagi isboti ekanini taʼkidladi[11]. Baxshiyning advokati Farzona Zilobiy mijozidan majburlab olingan bayonotlar efirga uzatilishini qonun buzilishi sifatida taʼrifladi. „Bu hujjatli filmni efirga uzatish oqlab boʻlmaydigan va qabul qilib boʻlmaydigan ish. Endi bu soxta ish boʻyicha maxfiy maʼlumotlar aldovchi, biryoqlama va adolatsiz hujjatli film orqali ommaga oshkor etilgach, janob Baxshiy ochiq va shaffof sud jarayonini talab qilmoqda“. Zilobiyning aytishicha, ushbu efir Eron Jinoyat-protsessual reglamentining 96-moddasini buzgan, bu modda sud hukmiga qadar gumondorlarning shaxsini va tasvirlarini oshkor etishni taqiqlaydi va bu holat jinoiy javobgarlikka sabab boʻladi[12][13].

Qayta hibsga olish

Qoliyon va Baxshiy 2019-yil 20-yanvarda yana hibsga olindi[14][15][16] Xalqaro amnistiya tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, ularning aynan shu vaqtda hibsga olinishi ular qamoqda koʻrgan zoʻravonlik haqida soʻzlagani uchun ularni jim qilish va jazolashga urinish ekanini qatʼiy anglatadi[8]. Telefon orqali bergan intervyusida Qoliyonning otasi jurnalistga shunday dedi: „Ertalab soat 7 da 12 nafar erkak va 2 nafar ayol xodim uyimizga zoʻravonlik bilan bostirib kirdi, oʻgʻlimning tishlarini sindirishdi, meni va xotinimni doʻpposlashdi va qizimizni oʻldirishlarini aytishdi.“[17][18].

Abolfazl Gʻadiyoniy, ilgari inqilobchi islomiy faoldan muxolifga aylangan siyosatchi, Baxshiy va Qoliyonga qarshi sodir etilgan barcha yomonlik va adolatsizliklar uchun asosiy masʼul sifatida aynan Ali Xomanaiyni alohida tilga oldi[19].

Toʻrt yil va qariyb 2 oydan soʻng, Qoliyon 2023-yil 15-mart kuni Tehrondagi Evin qamoqxonasidan ozod qilindi. Uning qamoqxona oldida ozod etilishi bilanoq Xomanaiyga qarshi shiorlar aytayotgani aks etgan lavhalar internetda tezda tarqaldi. Qoliyon bir necha soat oʻtmay, uning shiorlarini videoga olgan kishilar bilan birga yana hibsga olindi[20][21]. 2023-yil 5-may kuni Sepidehning ukasi Mehdi Qoliyon Instagram sahifasida Sepidehga ikki yillik qamoq jazosi tayinlangani va avvalgi qamoqdan soʻng hayoti odatdagidek izga tushishidan oldin yana bir bor qamoqda oʻtirishiga toʻgʻri kelishini eʼlon qildi[22][23]. 2025-yil 11-iyunda, 2 yildan soʻng Qoliyon qamoqdan ozod qilindi[24].

Mukofotlar

2022-yilda ilhom bagʻishlovchi va taʼsirchan 100 nafar ayolning BBC tuzgan roʻyxatiga Sepideh Qoliyon ham kiritildi[25].

Yana qarang

Vikiiqtibosda Sepideh Qoliyonga tegishli iqtiboslar mavjud.

Manbalar

  1. ↑ „«باید تماشای خود‌ویرانی انسان را از سکه انداخت»“ (fa-IR). www.radiozamaneh.com (2019-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 15-fevral.
  2. ↑ „YouTube“. www.youtube.com. Qaraldi: 2019-yil 23-sentyabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Labor Activists Say Detained Worker Tortured, Sent To Hospital“ (en). RFE/RL (2018-yil 30-noyabr). Qaraldi: 2019-yil 21-yanvar.
  4. ↑ „Union activists tortured in Iran as strike wave spreads“ (en). IndustriALL (2018-yil 6-dekabr). Qaraldi: 2019-yil 21-yanvar.
  5. ↑ „ماجرای بازداشت دوباره "سپیده قلیان" بعد از پخش اعترافات اجباری“ (fa). صدای آمریکا (2019-yil 20-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 23-sentyabr.
  6. ↑ Lipin, Michael „Britain-based Transport Union Urges Iran to Free Detained Labor Activists“ (en). VOA (2019-yil 28-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 30-yanvar.
  7. ↑ „Amnesty Criticizes Iran's Mass Arrests as US Frees Reporter“. The New York Times (2019-yil 24-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 28-yanvar.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Labour rights activists punished for speaking out on torture“ (en). www.amnesty.org (2019-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 22-yanvar.
  9. ↑ „#سپیده_قلیان hashtag on Instagram“. www.instagram.com. Qaraldi: 2019-yil 30-yanvar.
  10. ↑ „خبرگزاری صدا و سیما on Instagram: "مستند #طراحی_سوخته مستند کامل در igtv #خبرگزاری_صداوسيما @iribnews.ir"“ (en). Instagram. 2021-yil 26-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-sentyabr.
  11. ↑ „Iran: Prominent Labor Activist Rearrested“ (en). Human Rights Watch (2019-yil 24-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 23-sentyabr.
  12. ↑ „Iran: Release Labor Activists Re-Arrested For Revealing They'd Been Tortured“. Center for Human Rights in Iran (2019-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 22-yanvar.
  13. ↑ BBC Persian, Sepideh Gholian speaking before re-arrest (Special BBC), qaraldi: 2019-01-30
  14. ↑ „Iran: Prominent Labor Activist Rearrested“. Human Rights Watch (2019-yil 24-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 28-yanvar.
  15. ↑ „Iran arrests Ahwazi activist allegedly tortured in prison“. Middle East Monitor (2019-yil 21-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 22-yanvar.
  16. ↑ „Iran arrests labour protest leader“ (en). France 24 (2019-yil 21-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 21-yanvar.
  17. ↑ Alinejad, Massih. „Peyke Iran“. پیک ایران (2019-yil 20-yanvar). 2023-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 20-yanvar.
  18. ↑ „Iran TV broadcasts activists' forced confessions, re-arrests them“ (en-US). Iran News Wire (2019-yil 20-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 30-yanvar.
  19. ↑ „Former Supporter Says Khamenei Behind Mistreatment Of Detainees“ (en). RFE/RL (2019-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 22-yanvar.
  20. ↑ „Iranische Frauenaktivistin nach vier Jahren Haft frei“ (de). ORF.at (2023-yil 15-mart). Qaraldi: 2023-yil 15-mart.
  21. ↑ „بازداشت مجدد سپیده قلیان و خطر اعدام یک زندانی سیاسی کرد“ (fa). dw.com. 2023-yil 19-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 25-mart.
  22. ↑ Tayebi, Ardeshir „Iranian Activist Gholian Handed Two-Year Sentence For Comments About Khamenei“. Radio Free Europe/Radio Liberty (2023-yil 5-may). Qaraldi: 2023-yil 6-may.
  23. ↑ „سپیده قلیان برای شعار «خامنه‌ای ضحاک، می‌کشیمت زیر خاک» به ۲ سال زندان محکوم شد“ (fa). Voice of America (2023-yil 5-may). Qaraldi: 2023-yil 6-may.
  24. ↑ „Sepideh Qolian was released from prison after serving more than two years.“ (fa). BBC News (2025-yil 11-iyun). Qaraldi: 2025-yil 11-iyun.
  25. ↑ „BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year?“ (en) (2022-yil 6-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 7-dekabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Sepideh_Qoliyon&oldid=771019" dan olindi