Semetey (qahramon)

Semetey (qirgʻizcha: Семетей) — Manas dostonidagi asosiy qahramonlardan biri. Manas botirning oʻgʻli hamda eposning ikkinchi boʻlimining bosh qahramoni hisoblanadi.

Doston

Epik anʼanaga koʻra Manas va Qaniqay uzoq vaqt farzand koʻra olmaydi. Faqat Qoʻshoy botirning duosidan keyin Semetey dunyoga keladi. Epik syujet qonuniyatiga koʻra, Semeteyning gʻayrioddiy tugʻilishi uning kelajakdagi qahramonlik ishlarining nishonasi sifatida tasvirlanadi. Uning tovoni bilan tugʻilishi, oʻng qoʻlida qora qon, chap qoʻlida sariq zahar bilan kelishi — kelajak taqdirini koʻrsatuvchi belgilar sifatida talqin qilinadi. Bu ramzlar uning dushmanga qarshi janglarda qahrlanib, raqiblarining qonini toʻkib, ularni sariq zahardek qirib, butkul magʻlub etadigan bahodir boʻlishini bildiradi.

Epik anʼanaga muvofiq, Semeteyga ism qoʻyish marosimi ham gʻayrioddiy sharoitda oʻtgan. Vasiliy Radlov yozib olgan variantga koʻra, hech kim chaqaloqqa ism qoʻyishga jurʼat eta olmagan paytda oq boʻz ot mingan soqolli oqsoqol kelib, unga Semetey deb ism bergan. Semeteyning bolalik chogʻi Manasning vafoti bilan bir vaqtda kechgan ogʻir davrga toʻgʻri keladi.

Davomchisi

Semetey oʻlgach, uning oʻrniga Seytekning qolishi umumxalq orzu-umidlariga mos keladi. Dunyo xalqlarining ogʻzaki asarlaridagi optimistik ruh nafaqat qahramon oʻrniga yangi qahramonni yaratish bilan cheklanmaydi, balki Semetey kabi oʻlmas qahramonga qoʻshadi yoki yana bir abadiy narsaga aylandi, degan ishonchni bildiradi. Masalan, rus xalq dostonining Dunay haqidagi epilogida Dunayning oʻlgan joyidan oqib chiqqan Dunay daryosi va uning xotinining oʻlgan joyidan oqib chiqqan Nastasya haqida gapiriladi. Bu ikki daryo qurib qolmay, abadiy uni eslatib turadi. Buning sababi ham „Semetey“dagi kabi sevimli qahramonlarni oʻlimga mahkum etmaslik motivining bir koʻrinishidir. Xullas, xalqning oʻtkir tasavvuri bosh qahramonlar siymosini qanday boʻlmasin saqlab qolishning turli yoʻllarini izlaydi va topadi. Semetey keyinchalik Seytek eposida xalqqa qaytib kelgandek boʻladi.