Saxarimetriya

Saxarimetriya, sakharimetria (saxar soʻzidan va grekcha. métrĭō [metreō] – „Men oʻlchayman“) – optik faol moddalar eritmalari, birinchi navbatda qandlarning konsentratsiyasini, aniqlash uchun moʻljallangan usul.

Saxarimetriyada moddalarning qutblanish tekisligini aylantirish qobiliyatidan foydalaniladi. Ushbu usulning tezligi va ishonchliligi uning fizik-kimyoviy tadqiqotlarda, shakar ishlab chiqarishda (oziq-ovqat sanoati), tibbiyotda (kimyoviy va farmatsevtik tahlilda) keng qoʻllanilishiga olib keldi.

Tavsif

Ushbu usulda oʻlchash shartlari standartlashtirilgan. Optik faol moddaning konsentratsiyasini maxsus oʻlchash moslamasi – saxarimetrning shkalasida toʻgʻridan-toʻgʻri foizda oʻqish mumkin. Shakar konsentratsiyasini aniqlash xalqaro shakar shkalasiga muvofiq amalga oshiriladi. Unda 100 gradus (100°S) yorugʻlikning qutblanish tekisligining 100 ml eritmadagi 26 g sof saxaroza suvli eritmasi bilan aylanishiga toʻgʻri keladi va bu 20 °C haroratda 200 mm uzunlikdagi naychada oʻlchangan va 34,620 aylana darajaga teng boʻladi. Standart sharoitlarda shakar eritmasining oq yorugʻlik bilan yoritilishi taʼminlanadi; boshqa moddalarning konsentratsiyasini oʻlchashda (masalan, kamfora), eritma maʼlum bir toʻlqin uzunlikdagi monoxromatik yorugʻlik bilan yoritiladi. Bu usul laboratoriya sharoitlarida oʻz tasdigʻini topgan.

Adabiyot

• Saxar // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). – SPb., 1890—1907.
• Saxarimetriya // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. – 3-e izd. – M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.