Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Сарата

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Сарата
Мамлакат Украина


Сарата (украин, болгар ва русча: Сарата  ; руминча: Сăрата) — Украина жануби-ғарбий қисмидаги Одесса вилоятидаги шаҳар типидаги аҳоли пункти. Бу Буджакнинг Бессарабия тарихий туманининг бир қисми. Аҳоли сони: 4,227

Тарихи

Усмонлилар даври

Сарата дарёси водийси ва унга туташ Молдавиянинг бошқа ҳудудлари 1484-йилда Султон Боязид ИИ томонидан Cетатеа Алба (туркча : Аккирман, украинча: Билгород Днистровский) ва Чилияни эгаллаган, кейин Усмонлилар таркибига кирди. Сарата ХВИ асрдаги Усмонли солиқ регистрларида тез-тез айтилҳан, лекин 1597-йилгача бу номдаги аҳоли пункти мавжуд эмас. Бу водий Султон Салим И томонидан Макка ва Мадина манфаати учун 1517-йилда қўлга киритилган Буджак ҳудудига тегишли бўлган[1][2][3]. 1610-йилда "Сарата қози" татар зодагонлари (мирза) билан дарё водийсида яшовчи кўчманчи татар аҳолиси устидан юрисдикция тўғрисида низога аралашди[4]. ХВИИ аср ўрталарида Усмонли сайёҳи Эвлия Чалабий қишлоғини Сари Ата деб атаган. У айтишича, бу ерда кўпчилик татарлар яшаган ва у ерда Сари Ата (татар/туркча “Сариқ ота”) исмли сўфий тасаввуфчининг қабрини топган[5]. Бу Эвлиё Чалабий Саратадан Саратадан пайдо бўганини билдиради.Чунки гидроним аслида руминч "[апă] сăратă" - "шўр сув" га бориб тақалади.

Россия ҳукмронлиги остидаги Германия мустамлакаси

Бессарабия Россия империясига 1812 -йилда Бухарест шартномасига биноан, Усмонли вассали Молдавия князлигидан қўшни Усмонли Буджак билан бирга бериб юборилганидан кейин келди. Янги сотиб олиш колонизация учун мўлжалланган ва дастлаб Янги Россиянинг генерал-губернаторига топширилди. Цар Александр И 1813-йилги манифестда немис мустамлакачиларини Янги Россиянинг янги эгаллаб олинган дашт ерларини мустамлака қилиш учун мамлакатга чақирган. Бу ерда, 1822-йилда немис эмигрантлари ажратилган 16 000 десятин (тахминан 18 000 га) да Сарата ва унинг қишлоқ хўжалиги ерларини қайта тиклаганлар. Қишлоқ дастлаб 24 Бессарабиан-Германия асосий колонияларидан бири бўлиб, кейинчалик филиаллари қўшилган.

Ignaz Lindl
Игназ Линдл

1822-йилда бу ерга келган эмигрантлардан 70 га яқин муҳожир оилалар Бавария ва Вюртембергдан бўлган. Уларнинг раҳбари пастор Игназ Линдл ҳам Оилалар католик ва протестант динига мансуб бўлганОдессага кўчиб ўтиш учун улар 1822-йил 19- мартда ёпиқ вагонларда Сарата дарёсига келишди ва у ерда қишлоқни қурдилар. Гиэнген ан дер Брензлик бой савдогар Кристиан Фридрих Вернер 1823-йилда 63 ёшида уларга қўшилди, бироқ бир неча ойдан кейин Саратада вафот этди. Вернер ўзининг 25 минг рубл кумуш бойлигини Сарата жамоасига васият қилди. Ушбу маблағдан тахминан 1843=-йилда черков қурилди ва 1844-йилда Вернер Эвангелист немис ўқитувчиларини тайёрлаш коллежи (Эвангелисч-деуцче Леҳрербилдунгсансталт Вернер), яъни, донор номи билан Вернер мактаби деб аталади. Бу чор империясидаги немис тилида сўзлашувчи ўқитувчилар тайёрлайдиган биринчи ва Бессарабиядаги ягона муассаса бўлган.

Диндорлар орасида - Германия, Санкт-Петербург ва Бессарабияда 10 000 га яқин одам унинг ваъзларига келган - Линдлнинг ҳам душманлари бор эди. Подшоҳ олдида унга туҳмат қилиб, уни халқ қўзғолончиси ва мазҳаб етакчиси деб айбладилар. Бундан ташқари, католик руҳонийси сифатида муқаддас бўлиса ҳам у уй бекаси сифатида турмушга чиқди. Натижада, Линдл 1823-йилда рус подшоси томонидан қувиб юборилган. Вернернинг бизнес шериги Готтлиб Вейгел протестант бўлган Сарата жамоатининг мери лавозимини эгаллаган. У Линдл томонидан киритилган мулк жамиятини тугатди ва ерни оилаларга тақсимлади. Саратанинг 16000 десятинлик асл ерида 1830-йилларда Гнадентал ва Лихтенталнинг Бессарабия-Германия қишлоқлари ҳам ташкил этилган.

ХХ асрда

1917-йилда Молдова Демократик Республикаси Бессарабия чегараларида, яъни Сарата шаҳрида мустақиллигини эълон қилди.

1918-йил 27-мартда Бессарабиянинг Руминия билан иттифоқидан сўнг, Сарата қишлоғи Руминия таркибига кирди, Cетатеа Алба округининг Татар-Бунар туманида. Кейинчалик, округни қайта ташкил этиш орқали Сарата коммунаси (жойнинг янги номи) Сарата тумани таркибига киритилди, лекин у туман маркази ролига эга эмас. Ўша пайтда аҳолининг кўпчилиги немислар бўлиб, яҳудийлар ва украинлар кўпроқ эди. 1930-йилдаги аҳолини рўйхатга олишда маълум бўлишича, қишлоқнинг 2661 нафар аҳолисидан 1948 нафари немислар (73,21%), 316 нафари яҳудийлар (11,88%), 173 нафари украинлар (6,50%), 89 нафари руслар (3,34%), 75 нафари руминлар (28). %), 38 болгар (1,43%), 13 та поляк, 3 та чех, 2 та арман, 1 та венгер ва 1 та серб.

Урушлараро даврда бу ерда темир йўл вокзали, давлат касалхонаси, меҳрибонлик уйи, қариялар уйи фаолият кўрсатган. “Иакоб Стаиб” қишлоқ хўжалиги машиналари заводи ҳам бўлҳан.

1924-йилда Сарата қишлоғи (Татарбунардан 24 км шимолда) " Татарбунар қўзғолони " деб номланган қўзғолонни бошлаган болшевиклар томонидан ишғол қилинмаган. Уларнинг исёни Бессарабиянинг руминиялик деҳқонлари ва немис кўчманчилари томонидан қўллаб-қувватланмади.

15-сентабрдан 16-сентабрга ўтар кечаси Ачмангитдаги жандармерия пости қўмондони Сарата қишлоғига қочишга муваффақ бўлди ва у ерда 40 та этник немис кўнгилли гуруҳини тўплади. 16-куни тонгда кўнгиллилар Иван Бежан бошчилигидаги қўзғолончиларга қарата ўқ уздилар ва коммунистлар қўшин яқинлашаётганини эшитиб, Татарбунарга чекинмагунча бир неча соат жанг қилдилар. Қўзғолонни бостириш учун Руминия ҳукумати Руминия армиясининг ИИИ корпуси ва денгиз пиёда бўлинмасидан артиллерия қўшинларини юборди. Cетатеа Албанинг биринчи ҳарбий қисмлари 1924-йил 16-сентябр куни кечқурун ҳудудга этиб келишди ва Татарбунар ва Ачмангит ўртасидаги кўприкда исёнчиларга қарши жанг қилдилар ва Иван Бежанни (Колцов) отиб ўлдирдилар.

1940-йил ёзида Гитлер-Сталин пакти томонидан қопланган Бессарабия Совет Иттифоқи томонидан босиб олингандан сўнг, 1600 га яқин Бессарабия-Германия маҳаллий аҳолиси 1940-йилнинг кузида Германия рейхига ва немислар томонидан босиб олинган ҳудудларга кўчиришга қўшилди. Ҳеим Инс Реич ".

Сарата шаҳрида туғилган таниқли шахслар

  • Иммануэл Wинклер (1886—1932), Сарата шаҳрида туғилган, 1911-1918 йилларда Хоффнунгсталда руҳоний ва "Немис миллатига мансуб рус фуқароларининг бутун Россия уюшмаси" бош қўмитасининг раиси.
  • Григоре Никулеску-Бузеşти (1908—1949), руминиялик сиёсатчи
  • Хайнц Счöч (1940-йилда туғилган), немис ҳуқуқ профессори ва криминолог
  • Хеннадий Ханев (1990-йилда туғилган), футболчи
  • Владислав Супряха (2000-йилда туғилган), футболчи

Қўшимча ўқиш

  • Чристиан Фиэß: Ҳеиматбуч Сарата: 1822-1940 . Муҳлаcкер: [Селбстверлаг], 1979 йил.
  • Иммануэл Вагнер: Гесчичте дер Грüндунг дер Колониэ Сарата 1822–1832 . Штутгарт-Мюҳлаcкер: Ҳеиматмусеум дер Деуцчен аус Бессарабиэн, 1967 йил.
  • Wолдемар Зуркан: Сарата унд диэ Wернерсчуле. Аус дер Гесчичте дер Аусwандерунг . Корнwестҳеим: [Селбстверлаг], 1996 йил.
  • Счwеизер Иллустриэрте, Счаба эин Счwеизердорф дас ниэманд кеннт, 1933 (Дигиталисат).

Манбалар

  1. ↑ Чиртоагă, Ион. Тâргури șи cетățи дин суд-эстул Молдовеи (сеcолул ал ХИВ-леа — ал инcепутул сеcолулуи ал ХИХ-леа). Чиşинăу: Эдитура Прут Интернатионал, 2004 — 210-226-бет. 
  2. ↑ Келеş, Ҳамза. „Аккерман Санcаğı'нда Явуз Султан Селим Ҳан Вакıфларı“. Г.Ü. Гази Эğитим Факüлтеси Дергиси. 21-жилд. 179–188-бет.
  3. ↑ Гüлер, Мустафа. Османлı Девлети'нде ҳаремейн вакıфларı (ХВИ-ХВИИ. йüзйıллар), Истанбул, 2002. 
  4. ↑ Баşэр, Алпер. Буcак Татарларı (1550—1700). Унпублишед ПҳД. Афёнкараҳисар: Афён Коcатепе Üниверситеси, 2010 — 201-202-бет. 
  5. ↑ Эвлийâ Çэлеби Сеяҳâтнамеси Даğлı: . Истанбул: ЙКЙ, 2003 — 201а-бет.