Samiha Ayverdi
| Samiha Ayverdi | |
|---|---|
| Fayl:Samiha Ayverdi.jpg | |
| Tavalludi |
25-noyabr 1905-yil |
| Vafoti |
22-mart 1993-yil (87 yoshda) Istanbul, Turkiya |
| Dafn etilgan joyi | Merkezefendi qabristoni, Istanbul |
| Kasbi | yozuvchi |
| Millati | Turk |
| Dini | Islom |
| Qarindoshlari | Ekrem Haqqi Ayverdi (uka) |
Samiha Ayverdi (1905-yil 25-noyabr – 1993-yil 22-mart) turk yozuvchisi edi.
Hayoti
Samiha Ayverdi Istanbulda usmonli harbiy amaldori Fatma Meliha xonim va Ismoil Haqqi beyning oilasida tugʻilgan. U Sulaymoniya Qizlar Namunaviy maktabida tahsil olgan va boshqa darslar qatori fransuz tilini oʻrgangan, falsafa va islom tasavvufi boʻyicha mutolaa qilgan. U tasavvuf mutafakkiri Kenan Rıfoiyning muridi, keyinchalik esa uning rasmiy vorisiga aylangan. Ularning taʼsiri Ayverdi ijodida katta oʻrin tutdi[1]. U meʼmor va tarixchi Ekrem Haqqi Ayverdiyning singlisi edi.
1938-yilda u Aşk Budur nomli oʻzining birinchi romanini nashr etdi va undan soʻng 30 dan ortiq roman va hikoyalar toʻplamini chop qildi[2].
Vafoti
Ayverdi 1993-yil 22-martda vafot etgan va Istanbulning Zeytinburnu tumanidagi Merkezefendi qabristoniga dafn qilingan.
Asarlari
Samiha Ayverdi oʻzining birinchi romani Aşk Budurni 1938-yilda nashr ettirdi. 1946-yildan boshlab u koʻproq gʻoyaviy va tarixiy asarlarga eʼtibor qaratdi. U oʻz asarlarida tarixdan keng foydalandi. Uning maqolalari va romanlari Istanbul haqidadir. Tasavvufiy tafakkur va tarix ayniqsa uning romanlarida qayta jonlantirildi va u oʻz asarlari orqali Kenan Rifoiyni oʻquvchilarga tanishtirishga harakat qildi.
Uning „Batmayan kun“ va „Inson va shayton“ romanlari oʻtmishni izlashining mahsulidir. Uning oʻtmishga sogʻinchini eng yaxshi aks ettirgan romani – „Ibrohim efendi konağı“ boʻlib, u 100 ta zaruriy asarlar roʻyxatiga ham kiritilgan. Kubbealtı nashriyoti tomonidan „Samiha Ayverdi toʻplami“ nomi ostida chop etilgan kitoblar soni 47 tani tashkil etadi[3][4].
Asarlari
- Aşk Budur (Aşk Bu imiş) 1938
- Batmayan Gün 1939
- Mâbette Bir Gece 1940
- Ateş Ağacı 1941
- Yaşayan Ölü 1942
- İnsan ve Şeytan 1942
- Son Menzil 1943
- Yolcu Nereye Gidiyorsun 1944
- Yusufcuk 1946
- Mesihpaşa İmamı 1948
- Kenʼan Rifâî ve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık 1951
- İstanbul Geceleri 1952
- Edebî ve Mânevî Dünyâsı İçinde Fâtih 1953
- İbrâhim Efendi Konağı 1964
- Boğaziçi’nde Târih 1966
- misyonerlik Karşısında Türkiye 1969
- Türk-Rus Münâsebetleri ve Muhârebeleri 1970
- Bir Dünyâdan Bir Dünyâya 1974
- Türk Târihinde Osmanlı Asırları 1975
- Millî Kültür Meseleleri ve Maârif Dâvâmız 1976
- Âbide Şahsiyetler 1976
- Türkiyeʼnin Ermeni Meselesi 1976
- Hâtıralarla Başbaşa 1977
- Kölelikten Efendiliğe 1978 (arab va ingliz tillarida 1979, urducha 1981)
- Dost 1980 (inglizcha 1995)
- Yeryüzünde Birkaç Adım 1984
- Rahmet Kapısı 1985
- Mektuplardan Gelen Ses 1985
- Ne İdik Ne Olduk 1986
- Hancı 1986
- Bağ Bozumu 1987
- Hey Gidi Günler Hey 1988
- Küplüceʼdeki Köşk 1989
- Ah Tuna Vah Tuna 1990
- Dile Gelen Taş 1999
- Râtibe 2000
- İki Âşinâ 2003
- Ezelî Dostlar 2004
- Mülâkatlar 2005
- Dünden Bugüne Ne Kalmıştır 2006
- Arkamızda Dönen Dolaplar 2007
- Kaybolan Anahtar 2008
- Paşa Hanım 2009
- Ebabil Kuşları 2010
- O da Bana Kalsın 2013
- Türkiyeʼnin Ermeni Meselesi 2014
- Sinanʼın Günlüğü 2015
Mukofotlari
Samiha Ayverdi 1978-yilda Turkiya Milliy madaniyat jamgʻarmasining sovgʻasi, 1984-yilda Milliy madaniyat jamgʻarmasi tomonidan berilgan „Turk milliy madaniyatiga faxriy xizmat“ mukofoti, 1985-yilda „Yeryüzünde Birkaç Adım“ („Yer yuzida bir necha qadam“) nomli asari uchun Boğaziçi nashriyotidan Boğaziçi yutuq mukofotini oldi. 1986-yil 26-aprel kuni Turkiya Adabiyot jamgʻarmasi tomonidan unga „Milliy sanʼatga xizmatlari uchun“ faxriy yorliq topshirildi. 1988-yilda chop etilgan „Hey Gidi Günler Hey“ nomli asari uchun Turkiya Yozuvchilar uyushmasi tomonidan yilning til mukofoti berildi. 1990-yilda Bosh vazirlik huzuridagi oila tadqiqotlari instituti unga tashakkurnoma taqdim etdi. 1992-yilda u Turkiya Ilmiy va adabiy asarlar mualliflari kasbiy uyushmasi (İLESAM) tomonidan berilgan „Alohida xizmatlar“ mukofotiga sazovor boʻldi. 2005-yilda Istanbulning Fatih tumanidagi Vatan koʻchasida joylashgan Vatan anatoliya litseyi nomi „Samiha Ayverdi anatoliya litseyi“ etib oʻzgartirildi.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Hibri, Azizah. Women and Islam. Pergamon Press, 1982 — 145-bet. ISBN 978-0-08-027928-2.
- ↑ Mitler, Louis. Contemporary Turkish writers: a critical bio-bibliography of leading writers in the Turkish Republican Period up to 1980. Indiana University, 1988 — 50-bet. ISBN 978-0-933070-14-1.
- ↑ „Kubbe Altı Akademisi 40. Yıl Kataloğu“. 2013-yil 17-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-may.
- ↑ „Samiha Ayverdi : D&R;'da“ (2022-yil 7-may). 2015-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-may.