Kontent qismiga oʻtish

Salk biologik tadqiqotlar instituti

Koordinatalari: 32°53′15″N 117°14′47″W / 32.88750°N 117.24639°W / 32.88750; -117.24639
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Salk biologik tadqiqotlar instituti

Salk biologik tadqiqotlar instituti, 2019-yil iyul
Turi Fundamental biologik tadqiqot instituti
Asos solingan sanasi 28-dekabr, 1960-yil (65 yil avval) (1960-12-28)
Prezidenti Gerald Joyce
Professorlari 48
Manzili
10010 N Torrey Pines Rd
,
La Jolla
,
Kaliforniya
,
92037
,
Amerika Qoʻshma Shtatlari

32°53′15″N 117°14′47″W / 32.88750°N 117.24639°W / 32.88750; -117.24639
Veb-sayti salk.edu

Salk biologik tadqiqotlar instituti (inglizcha: Salk Institute for Biological Studies) — Kaliforniya shtatining San Diyego shahri tarkibidagi La-Xolya hamjamiyatida joylashgan ilmiy-tadqiqot instituti[1]. Mazkur mustaqil, notijorat institutga 1960-yilda poliomielitga qarshi vaksinani kashf etgan olim Jonas Salk tomonidan asos solingan; uning asoschi maslahatchilari qatorida Jacob Bronowski va Francis Crick ham boʻlgan. Tadqiqot majmualarining qurilishi 1962-yilning bahorida boshlangan. Salk instituti hayot haqidagi fanlar sohasida tadqiqotlar samaradorligi va sifati boʻyicha AQShdagi yetakchi muassasalar qatoridan doimiy ravishda joy olib keladi[2].

2020-yil oktyabr holatiga koʻra, Salk institutining 60 ta tadqiqot guruhida 850 nafar tadqiqotchi faoliyat olib boradi va muassasa oʻz izlanishlarini asosan uchta yoʻnalishga qaratgan: molekulyar biologiya va genetika; neyrobiologiya hamda oʻsimliklar biologiyasi. Tadqiqot mavzulari qarish jarayonlari, saraton, qandli diabet, tugʻma nuqsonlar, Altsgeymer kasalligi, Parkinson kasalligi, OITS hamda Amerika imo-ishora tilining neyrobiologiyasini qamrab oladi[3]. Muassasaga dastlabki mablagʻlarni „March of Dimes“ jamgʻarmasi taqdim etgan va u hozirda ham institutni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda. Tadqiqotlar AQSh Milliy sogʻliqni saqlash institutlari va Kaliforniya hukumati kabi qator davlat manbalari, shuningdek, shtab-kvartirasi Parijda joylashgan „Ipsen“ kompaniyasi, Xovard Xyuz tibbiyot instituti hamda „Waitt Family Foundation“ kabi xususiy tashkilotlar tomonidan moliyalashtiriladi[4]. Bundan tashqari, institutning ichki boshqaruvidagi „Innovatsion grantlar dasturi“ eng ilgʻor va yuqori xavfli tadqiqotlarni ragʻbatlantiradi[5]. 2017-yilda Salk instituti vasiylari „Booz Allen Hamilton“ kompaniyasining sobiq prezidenti Daniel C. Lewisni boshqaruv kengashi raisi etib saylashdi[6].

Institut, shuningdek, Bruno Latour va Steve Woolgarning 1979-yilda nashr etilgan „Laboratoriya hayoti: Ilmiy faktlarning shakllanishi“ (Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts) kitobi uchun tadqiqot maydoni boʻlib xizmat qilgan[7].

Tarixi

Salk va meʼmor Louis I. Kahn 1960-yil mart oyida San-Diyego shahar hokimiyatiga Torrey Pines Mesa hududidan yer ajratish boʻyicha murojaat qilishdi va 1960-yil iyun oyida oʻtkazilgan referendumdan soʻng ularning bu soʻrovi qondirildi. Bugungi kunda „March of Dimes“ nomi bilan tanilgan Falajlikka chalingan bolalar milliy jamgʻarmasi muassasaga dastlabki mablagʻlarni taqdim etdi[8]. Qurilish ishlari 1962-yilda boshlandi va 1963-yilga kelib bir guruh tadqiqotchilar birinchi laboratoriyaga koʻchib oʻtishdi. 1990-yillarda „Anshen & Allen“ kompaniyasi loyihasi asosida koʻproq laboratoriyalarni hamda tashkiliy-maʼmuriy idoralarni oʻz ichiga olgan qoʻshimcha binolar barpo etildi.

Institutga kirish qismidagi oltin rangli oʻyma naqshli lavha Jonas Salk xotirasiga bagʻishlangan boʻlib, unda shunday soʻzlar bitilgan: „Umid — orzularda, tasavvurda hamda orzularni haqiqatga aylantirishga botina olganlarning jurʼatida yashaydi“.

Francis Crick Salk institutida J. W. Kieckhefer nomidagi faxriy tadqiqotchi professor lavozimida faoliyat yuritgan. Uning keyingi tadqiqotlari asosan nazariy neyrobiologiyaga hamda inson ongini ilmiy jihatdan oʻrganishni rivojlantirishga qaratilgan edi. U Salk institutidagi ushbu lavozimda to 2004-yildagi vafotiga qadar faoliyat koʻrsatdi.

Ilmiy faoliyati

Institut bir nechta tadqiqot boʻlinmalariga ajratilgan boʻlib, ularning har biri oʻz navbatida professor-oʻqituvchilar rahbarligidagi bir nechta ilmiy guruhlardan tashkil topgan. Ushbu boʻlinmalarning baʼzilari quyidagilardir:

  • Oʻsimliklar molekulyar va hujayra biologiyasi laboratoriyasi
  • Regulyator biologiya laboratoriyasi
  • Strukturali biologiya laboratoriyasi
  • Gen ekspressiyasi laboratoriyasi
  • Genetika laboratoriyasi
  • Molekulyar neyrobiologiya laboratoriyasi
  • Hujayraviy neyrobiologiya laboratoriyasi
  • Tizimli neyrobiologiya laboratoriyalari
  • Kompyuterli neyrobiologiya laboratoriyasi
  • Kleyton jamgʻarmasining peptidlar biologiyasi laboratoriyalari
  • Molekulyar va hujayra biologiyasi laboratoriyasi
  • Kimyoviy biologiya va proteomika laboratoriyasi
  • Immunobiologiya va mikrobial patogenez laboratoriyasi
  • Renato Dulbecco nomidagi saraton tadqiqotlari laboratoriyalari

Rusty Gage 2019-yil 1-yanvarda institutga rahbarlik qilish uchun besh yillik muddatga tayinlangan edi[9]. 2023-yil fevral oyida u laboratoriyadagi toʻliq stavkali ilmiy faoliyatiga qaytdi va uning oʻrnini prezident lavozimida Gerald Joyce egalladi[10]. Avstriyalik molekulyar biolog Jan Karlseder esa akademik kengash raisi hisoblanadi[11]. Institutda 53 nafar professor-oʻqituvchi faoliyat koʻrsatadi. Ulardan besh nafari Xovard Xyuz tibbiyot instituti aʼzolari boʻlsa, toʻrtdan bir qismidan koʻprogʻi AQSh Milliy fanlar akademiyasining saylangan aʼzolaridir[12].

Manbalar

  1. ↑ „Salk Institute for Biological Studies“. Salk.edu. Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.
  2. ↑ „Heavyweights in Molecular Biology/Genetics: For Some, A High Percentage of Elite Papers“. 2009-yil 6-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 14-mart.
  3. ↑ „The Paul F. Glenn Center for Research on Aging – Overview“. www.salk.edu.
  4. ↑ „Ipsen, Salk Institute ink research pact“ (2008-yil 11-yanvar). Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.
  5. ↑ „InsideSalk – 11|07 Issue Innovation Grants Program Infuses Cutting-Edge Projects with Start-Up Funds“. Salk.edu. 2010-yil 28-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.
  6. ↑ „Salk Institute Trustees elect Daniel C. Lewis as Board Chairman“. Salk.edu. Qaraldi: 2019-yil 7-iyun.
  7. ↑ Latour, Bruno; Woolgar, Steve. Laboratory Life. Princeton University Press, 1986-09-21. ISBN 9780691028323. Qaraldi: 2017-yil 4-may. 
  8. ↑ „History of Salk“. Salk.edu. Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.
  9. ↑ „Salk President Rusty Gage named to new five-year term to lead Institute“. Qaraldi: 2019-yil 6-iyun.
  10. ↑ „Gerald Joyce to become next president of the Salk Institute“. Salk News (2023-yil 16-fevral). Qaraldi: 2023-yil 18-fevral.
  11. ↑ „Salk Institute – Academic Council“. Salk Institute. 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 6-iyun.
  12. ↑ „Salk scientist Thomas Albright elected to National Academy of Sciences“. Salk.edu (2008-yil 30-aprel). Qaraldi: 2016-yil 18-oktyabr.

Havolalar

Vikiomborda „Salk biologik tadqiqotlar instituti“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Salk_biologik_tadqiqotlar_instituti&oldid=753945" dan olindi