Kontent qismiga oʻtish

Salar va Sangar al-Gavli maqbarasi

Koordinatalari: 30°3′29″N 31°13′44″E / 30.05806°N 31.22889°E / 30.05806; 31.22889
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Salar va Sangar al-Gavli maqbarasi
Salar va Sangar al-Gavli maqbarasi is located in Egypt
Salar va Sangar al-Gavli maqbarasi
Misrdagi joylashuvi
Umumiy maʼlumot
Joylashuvi Qohira, Misr
Koordinatalar 30°3′29″N 31°13′44″E / 30.05806°N 31.22889°E / 30.05806; 31.22889

Salar va Sangar al-Gavli maqbarasi — Misrning Qohira shahrida joylashgan tarixiy va diniy majmua. U Jabal Yashkur deb ataladigan tepalik yon bagʻrida qurilgan boʻlib, tarixiy Saliba koʻchasiga qarab turadi[1][2]. Majmua tarkibiga XIV asr mamluk amirlari boʻlgan Sayfiddin Salar va Alamiddin Sanjar al-Javliyning qabrlari kiradi. Uning muhim meʼmoriy xususiyatlari qatoriga maqbara xonalarining bezaklari, minorasi va maqbaraga kirish yoʻlagi bilan tashqi hovli oʻrtasidagi oʻyib ishlangan noyob tosh panjaralar kiradi[1][2]. Hozirda majmua tashlab qoʻyilgan va yomon holatga kelib qolgan[3].

Tarixi

Majmuaning tarixiy surat (sana nomaʼlum), Saliba koʻchasi boʻylab koʻrinishi

Majmua 1303–1304-yillarda amir (qoʻmondon) Sangar al-Gavli (yoki Sanjar al-Javliy; arabcha: سنجر الجولي‎‎) tomonidan barpo etilgan. Sangar sulton Baybars davrida oʻz faoliyatini boshlagan mamluk boʻlib, sulton an-Nosir Muhammadning ikkinchi hukmronligi davrida amir darajasiga koʻtarilgan. U vafotiga qadar an-Nosir Muhammadning eng sevimli amirlardan biri boʻlib qolgan[1][3]. Sangar katta boylik toʻplagan va dastlab uning saroyi aynan shu dafn majmuasi yonida joylashgan edi[1]. Uning ustozi Salar 1310-yilda vafot etgan va majmuadagi ikki qabr xonasidan kattaroq va boyroq bezatilganida dafn etilgan. Sangarning oʻzi esa 1345-yilda, qariyb yuz yoshida vafot etgan va boshqa qabr xonasiga dafn qilingan[1].

Majmuaning gʻarbiy uchida, toshdan qurilgan yana bir kichik gumbazli maqbara mavjud boʻlib, u biroz keyinroq, 1341-yilda qoʻshilgan[3]. Ichkaridagi sarkofag uning egasini aniq bilish imkonini bermaydi[3], biroq u ehtimol an-Nosir Muhammadning yana bir amiri boʻlgan Bashtak boʻlgan, u 1341-yilda vafot etgan va 1347–1348-yillarda shu majmuaga dafn etilgan[1].

Asl vaqf hujjatlari yoʻqolganligi tufayli binoning dastlabki aniq vazifasi nomaʼlum. Yodgorlikdagi oʻyib yozilgan bitiklarda u faqatgina makan (arabcha: مكان‎‎) deb taʼriflanadi, bu odatda dunyoviy bino yoki maqbaraga nisbatan ishlatilgan[1]. Ikki maqbaradan tashqari, majmuaga tutash zal yoki madrasa sifatida — islom ulamolarini tayyorlash uchun, yoki xonqoh sifatida — soʻfiylar uchun xizmat qilgan boʻlishi mumkin. XIV asrda biroz keyinroq yashagan muallif al-Maqriziy u ikkala vazifani ham bajarganini taʼkidlaydi[1].

Sanʼatshunos Doris Berhens-Abusayfning fikricha, binoning dastlabki vazifasi shunchaki maqbara boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki faqat qabr xonalari qibla (namoz yoʻnalishi)ga moslashtirilgan va tutash zalda dastlab mehrob boʻlmagan (garchi keyinchalik zamonaviy davrda mehrob qoʻshilgan boʻlsa ham)[1]. Sangarning saroyi yaqin atrofda joylashgani majmuaning ayrim qismlari uning shaxsiy foydalanishi uchun moʻljallangan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Soʻfiylar va boshqalar uchun diniy marosimlar keyinchalik majmuaga qoʻshilgan boʻlishi mumkin[1]. Bernard O'Kanening taʼkidlashicha, kishining oʻzi bino ichida ibodatlar oʻqilishini boshidanoq koʻzda tutgan boʻlishi ehtimol, chunki inshootda muhtasham minoraga ega[2].

Yodgorlik 1894-yilda Comité de Conservation des Monuments de l’Art Arabe tomonidan taʼmirlangan[3]. Bugungi kunda u yomon holatga kelib qolgan[4]. boʻlib, taʼmirlash va restavratsiya ishlariga muhtoj[3]. Yodgorlik oʻz holiga tashlab qoʻyilgan va endi bu yerda namoz oʻqilmaydi[4]. 2014-yilda Salar maqbarasidan tarixiy yogʻoch friz oʻgʻirlangan[3]. 2017-yilgi hisobotga koʻra, vayron boʻlgan majmua ichida Sayfiddin Salarning qabri gʻoyib boʻlgan[5]. 2018-yildagi boshqa bir hisobotda esa bino tunda giyohvandlar tomonidan foydalanilayotgani, bu esa mahalliy aholi orasida xavfsizlik borasida xavotirlar tugʻdirayotgani qayd etilgan[4].

Manbalar

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 Behrens-Abouseif, Doris. Cairo of the Mamluks: A History of Architecture and its Culture (en). The American University in Cairo Press, 2007 — 156–161-bet. ISBN 9789774160776. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 O'Kane, Bernard. The Mosques of Egypt (en). American University of Cairo Press, 2016 — 76–79-bet. ISBN 9789774167324. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide, 7th (en), Cairo: The American University in Cairo Press, 2018 — 56–58-bet. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 صقر, سارة „"خانقاه سلار وسنجر الجاولي".. درة فريدة أهملتها الدولة واتخذها مدمنو المخدرات وكرًا لهم | أهل مصر“ (ar-EG). ahlmasrnews.com (2018-yil 6-noyabr). Qaraldi: 2023-yil 11-noyabr.
  5. ↑ „بالصور.. أثرية تكشف اختفاء قبة وحشوات مدرسة وخانقاه سلار“. اليوم السابع (2017-yil 25-sentyabr). Qaraldi: 2023-yil 11-noyabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Salar_va_Sangar_al-Gavli_maqbarasi&oldid=753347" dan olindi