Kontent qismiga oʻtish

Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi

Koordinatalari: 34°03′59″N 4°58′24″W / 34.06639°N 4.97333°W / 34.06639; -4.97333
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi
arabcha: زاوية سيدي أحمد التيجاني‎‎
Mamlakat  Marokash
Shahar Fos
Koordinatalar 34°03′59″N 4°58′24″W / 34.06639°N 4.97333°W / 34.06639; -4.97333
Yoʻnalishi sunniy
Masjid turi Jomeʼ-Masjid
Meʼmoriy uslub Islom meʼmorchiligi
Asosiy sana:
1800-yil
Minoralar soni 1 ta
Minoralar soni 1 ta
Holati amaldagi
Tarovih
Saharlik va iftorlik

Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi (arabcha: زاوية سيدي أحمد التيجاني‎‎) Marokashning Fos shahridagi zaviya (soʻfiylik islomiy diniy majmuasi)dir. U Tijoniyya tariqatining XVIII asrda yashagan asoschisi shayx Ahmad at-Tijoniyga bagʻishlangan boʻlib, uning qabri shu yerda joylashgan.

Zaviya shahar tarixiy madinasi boʻlgan Fas al-Boliyning al-Blida mahallasida, al-Qaraviyin universitetining shimolida joylashgan[1](p133). U dastlab 1800-yilda qurilgan va keyinchalik kengaytirilgan. Har yili oʻtkaziladigan Mavludi Nabiy chogʻida bu zaviya butun dunyodagi, jumladan Marokash, Jazoir, Misr va ayniqsa Senegalni oʻz ichiga olgan Sahroi Kabir janubidagi Afrikadan boʻlgan Tijoniyya izdoshlarining ziyorat maskaniga aylanadi[2][3]. Bu at-Tijoniyga bagʻishlangan bir nechta boshqa zaviyalardan biridir[4].

Tarixi

Zaviya ichidagi at-Tijoniy qabrining marmar sarkofagi

Ahmad at-Tijoniy 1789-yilda Jazoirdan Fosga hijrat qilgan[5](p19). U yerda unga Alaviy sultoni Muvloy Slimon tomonidan bir uy berilgan. Dastlab u bu uyni oʻz tariqati va uning izdoshlarining marosimlari uchun maskan sifatida ishlatgan[5](p20). Zaviya qurishga qaror qilganida, u va safdoshlari Fosda mos joy izlay boshladilar. Ular al-Blida mahallasida, oʻsha paytda ad-Dardas nomi bilan tanilgan hududdagi vayron boʻlgan, tashlab ketilgan bir binoni tanladilar. Sidi al-Lahbiy nomi bilan tanilgan bir kishi u yerda allaqachon zaviya qurib qoʻygan edi. At-Tijoniy yer uchastkasini oʻz mablagʻi hisobidan sotib olgan; bu mablagʻ halol deb hisoblangan. U, shuningdek, moliyaviy yordamni Alaviy sultoni Muvloy Slimondan ham olgan[4]. Fos aholining bir qismi unga dushmanona munosabatda boʻlib, qurilishni toʻxtatishga urindi, biroq sulton aralashib, ishni davom ettirishga ruxsat berdi[5](p20).

Qurilish 1800-yilda, aniqrogʻi islomiy taqvim boʻyicha hijriy 1215-yilning Rabi al-avval oyida boshlangan[5](p20)[6]. At-Tijoniy 1815-yilda vafot etganida, u zaviya ichidagi maqbarada dafn qilindi va bu maqbara keyinchalik kengaytirildi[5](pp20, 23). Shundan soʻng, begonalar uchun zaviyaga kirish taqiqlangan va bu joyda boshqa dafn marosimlariga ruxsat berilmagan. Uning safdoshlari marmar sarkofagni oʻz mablagʻlari hisobidan oʻrnatib, uning ustiga at-Tijoniyning, rivoyat qilinishicha, bu yerga dafn etilgan boshqa har qanday kishi doʻzaxga tushishi haqida aytgan soʻzlarini bitib qoʻyganlar. Sarkofag markaziy qismda, eski kirish eshigi roʻparasida joylashgan[4].

Zaviyaning dastlabki koʻrinishi ikki qismdan iborat edi: maqbara hozirgi minoraga qadar choʻzilgan boʻlib, yana bir qism Bab al-Jiyodgacha choʻzilgan. Keyinchalik zaviya bir tomondan Laranga masjidigacha, boshqa tomondan esa Darb Janiaragacha kengaytirilib, sakkizta eshik qoʻshilgan. At-Tijoniyning izdoshlari fikriga koʻra, u bu kengayishni oʻz hayoti davomida oldindan aytib bergan emish[6]. Uning maʼnaviy va siyosiy ahamiyati sababli, Marokash sultonlari zaviyaga homiylik qilib, uning taʼmiri va ayrim kengaytirish ishlarini moliyalashtirganlar. Bular orasida hovliga qoʻshimchalar qilish, maqbara va minorani yashil koshinlar bilan bezash hamda paygʻambar madhiga oid oyatlar bitilgan yozuvlarni oʻrnatish bor edi[6]. 1881-yilda yangi mehrob qurilgan. 1895-yilda yangi jamoat favvorasi (saqayya) va kirish darvozasi qurilgan. 1901-yilda qabr oldidagi devorga yangi naqshlar va yozuvlar qoʻshilgan. 1903-yilda ziyoratga kelgan hojilarni joylashtirish uchun maxsus xona qurildi[4].

Zaviya (hech boʻlmaganda mustamlaka hukmronligidan avval) Fosdagi musulmonlar panoh soʻrashi mumkin boʻlgan muqaddas joy maqomiga ega bir necha zaviyalardan biri edi[1](p600). Uning katta hajmli kutubxonasi ham boʻlgan[1](p473).

2007-yildan beri zaviya vaqti-vaqti bilan Tijoniyya tariqati boʻyicha xalqaro forumga mezbonlik qilib keladi; 2014-yilda bu forumda 47 mamlakatdan kelgan, tariqatga mansub soʻfiy vakillari ishtirok etgan[7].

Meʼmoriy tuzilishi

Majmua koʻchaga qaragan juda boy bezatilgan peshtoqi va firuza rangli koshinlar bilan bezatilgan minorasi bilan ajralib turadi[8].

Galereya

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Le Tourneau, Roger. Fès avant le protectorat: étude économique et sociale d'une ville de l'occident musulman (fr). Casablanca: Société Marocaine de Librairie et d'Édition, 1949. 
  2. ↑ „Tariqa Tijaniya“. Visitez Fès!. 2020-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  3. ↑ „Nomad #63 : La zaouïa Tidjania de Fès, havre de spiritualité“. Yabiladi. 2020-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 „في زيارة الزاوية بفاس - الطريقة التجانية – التيجانية – طريقة تصوف سني حق تلقاها الشيخ سيدي أحمد التجاني – التيجاني – من الحضرة المحمدية“. Tidjaniya.com. 2017-yil 13-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 30-noyabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Abun-Nasr, Jamil M.. The Tijaniyya, a Sufi Order in the Modern World (en). Oxford University Press, 1965. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 „الزاوية التيجانية: قبلة المريدين من جنوب الصحراء“. Fes News. 2020-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ „تيجانيو العالم يجتمعون في فاس“. Hespress (2014-yil 14-may). 2020-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  8. ↑ „Sidi Ahmed al-Tijani Zawiya“ (en-US). ArchNet. 2025-yil 29-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 1-dekabr.

Havolalar

Vikiomborda „Said Ahmad at-Tijoniy zaviyasi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Said_Ahmad_at-Tijoniy_zaviyasi&oldid=745322" dan olindi