Saʼid ibn Hishom
| Saʼid ibn Hishom | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Vafoti | taxminan 750 | ||||||||||||
| Farzandlar |
| ||||||||||||
| |||||||||||||
| Uy | Marvoniylar | ||||||||||||
| Sulola | Umaviylar | ||||||||||||
| Otasi | Hishom ibn Abdulmalik | ||||||||||||
| Onasi | Umm Usmon | ||||||||||||
| Dini | Islom | ||||||||||||
| Kasbi | Umaviylar saroy amaldori, siyosatchi va harbiy yetakchi | ||||||||||||
| |||||||||||||
Saʼid ibn Hishom ibn Abdulmalik (arabcha: سعيد بن هشام بن عبد الملك; 750-yilda vafot etgan) Umaviylar shahzodasi va qoʻmondon boʻlib, Arab–Vizantiya urushlari hamda Uchinchi musulmon fuqarolar urushida, koʻpincha ukasi Sulaymon ibn Hishom bilan birga qatnashgan. Xalifa Marvon IIga (h. 744–750) qarshi qoʻzgʻolon koʻtargani uchun 746-yilda qamoqqa tashlangan va qochishga uringan paytda vafot etgan.
Hayoti
Saʼid Umaviylar xalifasi Hishom ibn Abdulmalikning (h. 724–743) oʻgʻli edi. Onasi yo Hishomning xotini Ummu Usmon bintu Saʼid ibn Xolid boʻlib, u xalifa Usmon ibn Affonning (h. 644–656) evarasi edi[1], yoki choʻri kanizak (umm walad) boʻlgan[2]. Saʼid akalari Maslama ibn Hishom va Sulaymon ibn Hishom kabi musulmon faqihi Ibn Shihab az-Zuhriyning shogirdi boʻlgan boʻlishi mumkin. Har holda, tarixchi Stiven Juddga koʻra, Saʼid „gunohkor“ sifatida nom chiqargan, koʻpincha oʻzi istiqomat qilgan Homsdagi ayollarga nisbatan odobsiz tarzda oʻzini tutgan. Shu xatti-harakatlari sababli u otasi tomonidan nomaʼlum muddatga qamoqqa tashlangan[3].
Akalari orasidan bir nechtasi kabi u ham Vizantiya imperiyasiga qarshi chegara urushlarida qoʻmondon boʻlgan. U 729-yilgi yurish rahbarlaridan biri boʻlib, unda Kappadokiyadagi Kesariyyagacha bosqin qilgan[4]. Ehtimol, u bu yirik shaharni egallamagan[4], shuningdek, unga yetkazilgan vayronagarchilik miqyosi ham aniq emas[5]. Bu orada ukasi Muoviya ibn Hishom oʻsha yilgi yurishning boshqa qismini boshqargan[4].
Saʼid 743-yilda Hishom vafotidan keyingi voqealarda va amakivachchasi al-Valid II ning taxtga chiqishida ukasi Sulaymonning yaqin ittifoqchisi boʻlgan. Al-Valid va Hishomning koʻplab oʻgʻillari, jumladan Saʼid, uzoq vaqtdan beri bir-birlari bilan adovatda edi. Taxtga chiqqach, al-Valid Saʼid va Sulaymonni qamoqqa tashladi. Akalari kabi Saʼid ham Yazid III tarafdori boʻlib, u al-Validga qarshi fitna uyushtirgan va al-Valid 744-yilda oʻldirilgach, uning oʻrniga xalifa boʻlgan[3].
Sulaymon 745-yilda Marvon IIga qarshiligini toʻxtatgan boʻlsa-da, u Suriya qoʻshinining yamanilik askarlarining katta qismi bilan Hishomning sobiq sahro poytaxti Resofada Marvon II ga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Marvon isyonchilarni tarqatib yubordi va Sulaymon Iroqqa qochib, Xorijiylar yetakchisi Ad-Dahhok ibn Qays ash-Shayboniyni xalifa sifatida tan oldi. Saʼid Homsda qarshilik koʻrsatib turdi, Marvon esa 745—746-yillarda shaharni olti oy qamal qildi. Shahar taslim boʻldi va uning devorlari buzib tashlandi[6].
Taslim boʻlish shartlaridan biri sifatida Saʼid va uning oʻgʻillari Usmon hamda Marvon Marvon IIga topshirildi. U ularni oʻz poytaxti Harronda qamoqqa tashladi. Marvon II Zab jangida Abbosiylardan magʻlub boʻlishidan sal oldin (shundan soʻng Abbosiylar Umaviylar xalifaligini agʻdarib tashlagan), Saʼid va u bilan birga qamalgan boshqa umaviylar hamda nufuzli kishilar qamoqdan qochib chiqishdi. Ularni Harron aholisi qoʻlga oldi va soʻng toshboʻron qilib oʻldirdi[2][7].
Manbalar
- ↑ Ahmed 2010, ss. 119–120.
- ↑ 2,0 2,1 Blankinship 1989, s. 64, note 265.
- ↑ 3,0 3,1 Judd 2014, ss. 55, 58.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Blankinship 1994, s. 121.
- ↑ Cooper & Decker 2012, s. 23.
- ↑ Hawting 2000, ss. 98–99.
- ↑ Williams 1985, ss. 23, 167.
Adabiyotlar
- Ahmed, Asad Q.. The Religious Elite of the Early Islamic Ḥijāz: Five Prosopographical Case Studies. Oxford: University of Oxford Linacre College Unit for Prosopographical Research, 2010. ISBN 978-1-900934-13-8.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXV: The End of Expansion: The Caliphate of Hishām, A.D. 724–738/A.H. 105–120, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1989. ISBN 978-0-88706-569-9.
- Blankinship, Khalid Yahya. The End of the Jihâd State: The Reign of Hishām ibn ʻAbd al-Malik and the Collapse of the Umayyads. Albany, New York: State University of New York Press, 1994. ISBN 978-0-7914-1827-7.
- Cooper, J. Eric; Decker, Michael. Life and Society in Byzantine Cappadocia. New York: Palgrave Macmillan, 2012. ISBN 978-0-230-36106-5. [sayt ishlamaydi]
- Hawting, Gerald R.. The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750, Second, London and New York: Routledge, 2000. ISBN 0-415-24072-7.
- Judd, Steven C.. Religious Scholars and the Umayyads: Piety-Minded Supporters of the Marwanid Caliphate. New York and London: Routledge, 2014. ISBN 978-0-415-84497-0.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXVII: The ʿAbbāsid Revolution, A.D. 743–750/A.H. 126–132, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-884-4.