Saʼd ad-Davla Tus
Saʼd ad-Davla Tus (forscha: سعدالدوله توس) 1390-yildan 1394-yilgacha Rustamdarning Baduspaniylar hukmdori (ustandar) boʻlgan. U ustandar Toj ad-Davla Ziyar (h. 1325–1333) ning oʻgʻli edi[1].
Baduspaniylar 1381-yilda ularning hukmdori Adud ad-Davla Qubod (h. 1379–1381) Mar'ashiylar tomonidan magʻlub etilib oʻldirilganidan soʻng vaqtincha hokimiyatdan chetlatilgan edi; mar’ashiylar Rustamdarni oʻz mulklariga qoʻshib oldi va shu tariqa butun Mozandaron ustidan taʼsirini kengaytirdi[1][2]. Rustamdar ustidan hukmronlik mar’ashiy shahzoda Sayyid Faxriddinga topshirildi[2].
1390-yilda mar’ashiylar, Mozandaronni zabt etishni koʻzlagan Amir Temur (h. 1370–1405) hamrohligida yurgan Afrasiyobiylar shahzodasi Iskandari Shayxiyga qarshi turish uchun Tusni baduspaniy taxtiga oʻrnatdi. Biroq Tus yashirincha Iskandari Shayxiy bilan yozishmalar olib bordi va oxir-oqibat 1392-yilda Temur qoʻshinlariga qoʻshildi. Keyingi yili (1393) Temur mar’ashiylarni hokimiyatdan siqib chiqardi va Mozandaronni zabt etdi[3]. U ularning hududlarini raqib sulolalar hamda Temuriylar noiblari oʻrtasida boʻlib berdi[4].
Tus Temurni mar’ashiylar oilasini ayab qolishga koʻndira oldi; buning oʻrniga ular surgun qilindi, Iskandari Shayxiy esa Mozandaron noibi etib tayinlandi[1][3]. 1394-yilda Tus jiyani Iskandar ibn Gustahm ibn Ziyor tomonidan oʻldirildi. Iskandarning undan keyin ustandar boʻlib qolgan-qolmagani nomaʼlum. 15-asr tarixchisi Zahriddin Marashiyga koʻra, undan keyin Kayumars taxtga oʻtirgan, biroq zamonaviy tarixchi Wilferd Madelung bunga shubha bildiradi va Kayumars „bu paytda juda yosh boʻlgan boʻlsa kerak“, deydi[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Madelung 1988, ss. 385–391.
- ↑ 2,0 2,1 Calmard 1991, ss. 511–512.
- ↑ 3,0 3,1 Bosworth 1984, ss. 742–743.
- ↑ Manz 2007, s. 137.
| Oldingisi | Baduspaniylarning Ustandari 1390–1394 |
Keyingisi Kayumarth I (?)
|