Ruj effekti
Lab boʻyogʻi effekti — iqtisodiy inqirozga duch kelganda isteʼmolchilar arzonroq hashamatli tovarlarni sotib olishga koʻproq tayyor boʻladi degan nazariyadir[1]. Qimmat moʻynali kiyimlarni sotib olish oʻrniga, masalan, odamlar qimmat lab boʻyogʻini sotib olishadi[2]. Asosiy taxmin shundaki, isteʼmolchilar inqiroz boʻlsa ham hashamatli tovarlarni sotib olishadi. Iqtisodiyotga isteʼmolchilar ishonchi pasayganda, isteʼmolchilar oʻzlarining mavjud mablagʻlariga kamroq taʼsir qiladigan tovarlarni sotib olishadi. Kosmetika bozoridan tashqarida isteʼmolchilarni qimmat pivo yoki kichikroq, arzonroq gadjetlar vasvasaga solishi mumkin.
Amerika Qoʻshma Shtatlarida 11-sentabr voqealaridan keyin lab boʻyogʻi sotuvi ikki barobarga oshgani haqida mish-mishlar tarqaldi[3]; ammo, boshqa manbalar bu ortiqcha gap ekanligini aytishadi. 2008-yil 1-mayda chop etilgan New York Times maqolasida Leonard Lauder oʻz kompaniyasining lab boʻyogʻi savdosi teraktlardan soʻng oʻsganini taʼkidlagan[4], u ikki baravar koʻpayganini daʼvo qilmaganini aytgan. Juliet Shor oʻzining „The Over Spent American“ kitobida isteʼmolchining omma oldida ishlatiladigan qimmatroq, obroʻliroq lab boʻyogʻini, xususan, Chanelni, hammomning maxfiyligida foydalaniladigan arzonroq, obroʻsiz brendlarni sotib olishi haqida gapiradi.
The Economist 2009-yilda lab boʻyogʻi effektini statistik tahlil bilan sinab koʻrib, „lab boʻyogʻi sotuvi boʻyicha ishonchli tarixiy shaxslarni topish qiyin va koʻpchilik lab boʻyogʻiga ishonuvchilar kattaroq hodisaning dalili sifatida faqat alohida, anekdot misollarini koʻrsatishi mumkin“, deb taʼkidlagan. Kline & Company, bozor tadqiqotlari guruhi tomonidan toʻplangan maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, lab boʻyogʻi savdosi baʼzan iqtisodiy tanglik paytlarida koʻpayadi, ammo farovonlik davrida ham oʻsib borishi maʼlum. Boshqacha qilib aytganda, aniq bogʻliqlik yoʻq.
Tarixi
Juliet Shor oʻzining The Overspent American asarida isteʼmolchilarning qimmatroq va nufuzli lab boʻyoqlarini, xususan, Chanel mahsulotlarini koʻproq omma oldida ishlatishini, arzonroq va kamroq nufuzli brendlarni esa asosan shaxsiy joylarda, masalan, hammomda ishlatishini taʼkidlaydi[5]. Leonard Lauder, Estée Lauder kompaniyasi raisi, lab boʻyoqlari savdosining oshishini ayollar kiyim-kechak (masalan, koʻylaklar) sotib olishni kamaytirgani bilan izohlaydi. Lauderning aytishicha, 11-sentyabr hujumidan soʻng kompaniyaning barcha brendlari boʻyicha „lab boʻyogʻi indeksi“ (lab boʻyoqlari indeksi) oshgan [6][7]. Butun mamlakat boʻylab 2001-yilning soʻnggi choragida lab boʻyoqlari savdosi 11% ga oshgan, bu esa Buyuk Depressiya davrida kosmetika savdosining 25% ga oshganiga oʻxshash holatni eslatadi [8]. Lauder shunday fikr bildirgan: lab boʻyoqlari savdosi iqtisodiy koʻrsatkich boʻlishi mumkin, chunki kosmetika, ayniqsa lab boʻyoqlari xaridlari odatda iqtisodiy holat bilan teskari bogʻliq boʻladi [9][10].
Sinov jarayoni
Keyingi iqtisodiy pasayishlar, jumladan 2000-yillarning oxiridagi inqiroz, Leonard Lauderning daʼvolariga zid dalillarni koʻrsatdi, chunki oʻsha davrda iqtisodiy faollik kamayishi bilan savdolar ham pasaygan.[9] Aksincha, iqtisodiy faollik oshgan davrlarda lab boʻyoqlari savdosi ham oʻsish kuzatgan [11]. „Lab boʻyogʻi indeksi“ning iqtisodiy koʻrsatkich sifatidagi foydaliligi past deb baholanadi [8][10]. 2001-yilda kosmetika savdosining oshishi esa keyinchalik mashhurlar tomonidan yaratilgan kosmetika brendlariga boʻlgan qiziqishning ortishi bilan izohlangan [11].
Maʼlumotnomalar
- ↑ Kushick. „Area Mary Kay employee earns 18th new car“. news-journal.com (2009-yil 24-iyun). 2009-yil 28-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ Cuthbertson. „Lipstick effect grips consumers“ (2009-yil 3-aprel). 2009-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 5-aprel.
- ↑ „The lipstick as an economic indicator“. economictimes.indiatimes.com (2008-yil 2-may). Qaraldi: 2016-yil 16-dekabr.
- ↑ Schaefer. „Hard Times, but Your Lips Look Great“. The New York Times (2008-yil 1-may). Qaraldi: 2013-yil 10-aprel.
- ↑ Shor, Juliet. The Overspent American, 1999. ISBN 0060977582.
- ↑ Nelson, Emily. „Rising Lipstick Sales May Mean Pouting Economy and Few Smiles“. Wall Street Journal (2001-yil 26-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 24-may. „"When lipstick sales go up, people don't want to buy dresses," says Leonard Lauder, chairman of Estée Lauder Cos. ...Since the Sept. 11 terrorist attacks, the index is up broadly, says Mr. Lauder. The index also climbed during past recessions, such as in 1990."“.
- ↑ Schaefer, Kayleen. „Hard Times, but Your Lips Look Great“. The New York Times (2008-yil 1-may). Qaraldi: 2013-yil 10-aprel.
- ↑ 8,0 8,1 „Lip reading“. The Economist (inglizcha). January 22, 2009. Qaraldi: 2018-04-30.
- ↑ Dowd, Maureen „Oedipal Loop de Loop“ (2001-yil 2-dekabr).
- ↑ 10,0 10,1 Kayleen Schaefer.. „The lipstick as an economic indicator“. New York Times (2008-yil 2-may). Qaraldi: 2016-yil 16-dekabr.
- ↑ 11,0 11,1 Cheryl Lu-Lien Tan. „Lunchtime Snap: The Shaky Lipstick Index–Sales go Down, not Up, as Economy Falters“ (2008-yil 17-oktyabr).