Ruh: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{Din}} | {{Din}} | ||
'''Ruh''' | '''Ruh''' — odam va odamzot miya faoliyati (ong) bilan bogʻliq hodisa boʻlib, u voqelikda uch shaklda namoyon boʻladi: a) individ ruhi; b) obʼyektiv ruh; v) obʼyektlashgan ruh. Individ ruhi faqat imkoniyat darajasida avloddan avlodga oʻtishi mumkin. Masalan, avlodida oʻgʻri, qotil, poraxoʻr, qallob boʻlmagan individ ongiga bunday gʻayriinsoniylik ruhining natijasi boʻlgan ruhning kirishi nihoyatda qiyin boʻladi. Zero, odamlar orasidagi ruhiy tafovut biologik tafovutdan koʻra koʻproq boʻladi.Individ ruhi (yoki individual ruh) obʼyektiv ruh taʼsirida, ayniqsa tarbiya, taʼlim, maorif, mafkura orqali rivojlanib, takomillashib boradi. Individ ruhi muayyan bir jamoa (oila, mehnat uyushmalari, rasmiy va norasmiy jamoalar) bilan aloqadorlikda voqeiy boʻlib, u obʼyektiv ruh mavjudligini taʼminlaydi. Odatda tarixan ezgulik va yovuzlik ruhi borligi, u har bir davrning oʻziga xos hususiyatidan kelib chiqqan holatda namoyon boʻlishiga eʼtibor qaratiladi. Individual onglarda ezgulik ruhi yetakchi maylga aylansa, aksariyat hollarda obʼyektiv ruh (ijtimoiy ong deb ham ataladi) yaratuvchilik, bunyodkorlik tomonga ogʻib, ijtimoiy hayot chinakam insoniy tusgakiradi va jamiyat taraqqiyoti tezlashadi; aksincha boʻlsa, yaʼni individlar ongida yovuzlik ruhi ustivor boʻlib borsa va u yetakchi mayl (tendensiya)ga aylansa, jamiyatda vayronkorlik, gʻayriinsoniy faoliyat oʻzini yaqqol namoyon etadi. Bunday jamiyatda adolat oʻrnini razolat, halollik oʻrnini haromxoʻrlik ruhi egallab, ijtimoiy taraqqiyotga jiddiy putur yetadi, hatto tanazzul roʻy beradi.Agar individ ruhini namoyon etuvchi ayrim odamning psixologik tuzilishi boʻlsa, obʼyektiv ruhni muayyan jamoa (oila, mehnat uyushmalari, rasmiy va norasmiy guruxdar, xalq, millat) gavdalantiradi. Bu bilan uzviy bogʻliq holda obʼyektlashgan ruh vujudga keladi. Obʼyektlashgan ruh avvalo tilda, millat faoliyatida, soʻngra, fan, texnika va texnologiyada, adabiyot va sanʼat asarlarida, falsafiy va diniy taʼlimotlarda oʻzini namoyon qiladi. Shu obʼyektlashgan ruh orqali individ ruhi va obʼyektiv ruh tarixan tobora takomillashib boradi. Obʼyektlashgan ruh, globallashuv jarayonida, ayniqsa Noosfera (Aql sohasi) davrida oʻzini yaqqol namoyon etmoqda. Nemis faylasufi Gegel mutloq (absolyut) ruh borligi haqida fikr yuritadi va u moddiy borliqdan holi sof ruh sifatida namoyon boʻladi. Gegelning mutloq ruhi diniy taʼlimmotlardagi “xudo” tushunchasiga yaqin keladi.Diniy taʼlimotlarda ruh moddiy, tabiiy asosdan holi olib qaraladi va olamning asosi, hatto borliqning oʻziga xos gavdalanishi hisoblanadi hamda u diniy imon va eʼtiqodning negizi sifatida talqin etiladi. Islomda bu ruh Allohda gavdalanib, uning yoʻl-yoʻriqlariga qattiq rioya qilib yashagan odam musulmonga aylanib, ezgu ishlar ijodkori sifatida namoyon boʻladi, natijada oʻz faoliyatining oqibati sifatida bu - real dunyoda va narigi - oʻlimdan keyingi “abadiy” dunyoda oʻz ajriga ega boʻladi. Boshqa dinlarda ham obʼyektiv ruh alohida nomga ega boʻlgan xudo yoki Oliy ruh obrazida gavdalansa, obʼyektlashgan ruh mazkur dinlarning muqaddas kitoblarida gavdalanadi, shu obʼyektiv va obʼyektlashgan ruh taʼsirida odam musulmon, xristian, buddaviy, sintoist, iudaist va boshqa nom bilan ataladigan individ qiyofasida oʻzini namoyon etishi mumkin.Demak, dinlarda individ ruhi oʻzi sigʻingan dinlardagi obʼyektiv va obʼyektlashgan ruh natijasi sifatida gavdalanadi{{sfn|Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva|2017|p=332}}. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
{{manbalar}} | {{manbalar}} | ||
2026-yil 21-noyabr, 03:16 dagi (joriy) koʻrinishi
|
Ruh — odam va odamzot miya faoliyati (ong) bilan bogʻliq hodisa boʻlib, u voqelikda uch shaklda namoyon boʻladi: a) individ ruhi; b) obʼyektiv ruh; v) obʼyektlashgan ruh. Individ ruhi faqat imkoniyat darajasida avloddan avlodga oʻtishi mumkin. Masalan, avlodida oʻgʻri, qotil, poraxoʻr, qallob boʻlmagan individ ongiga bunday gʻayriinsoniylik ruhining natijasi boʻlgan ruhning kirishi nihoyatda qiyin boʻladi. Zero, odamlar orasidagi ruhiy tafovut biologik tafovutdan koʻra koʻproq boʻladi.Individ ruhi (yoki individual ruh) obʼyektiv ruh taʼsirida, ayniqsa tarbiya, taʼlim, maorif, mafkura orqali rivojlanib, takomillashib boradi. Individ ruhi muayyan bir jamoa (oila, mehnat uyushmalari, rasmiy va norasmiy jamoalar) bilan aloqadorlikda voqeiy boʻlib, u obʼyektiv ruh mavjudligini taʼminlaydi. Odatda tarixan ezgulik va yovuzlik ruhi borligi, u har bir davrning oʻziga xos hususiyatidan kelib chiqqan holatda namoyon boʻlishiga eʼtibor qaratiladi. Individual onglarda ezgulik ruhi yetakchi maylga aylansa, aksariyat hollarda obʼyektiv ruh (ijtimoiy ong deb ham ataladi) yaratuvchilik, bunyodkorlik tomonga ogʻib, ijtimoiy hayot chinakam insoniy tusgakiradi va jamiyat taraqqiyoti tezlashadi; aksincha boʻlsa, yaʼni individlar ongida yovuzlik ruhi ustivor boʻlib borsa va u yetakchi mayl (tendensiya)ga aylansa, jamiyatda vayronkorlik, gʻayriinsoniy faoliyat oʻzini yaqqol namoyon etadi. Bunday jamiyatda adolat oʻrnini razolat, halollik oʻrnini haromxoʻrlik ruhi egallab, ijtimoiy taraqqiyotga jiddiy putur yetadi, hatto tanazzul roʻy beradi.Agar individ ruhini namoyon etuvchi ayrim odamning psixologik tuzilishi boʻlsa, obʼyektiv ruhni muayyan jamoa (oila, mehnat uyushmalari, rasmiy va norasmiy guruxdar, xalq, millat) gavdalantiradi. Bu bilan uzviy bogʻliq holda obʼyektlashgan ruh vujudga keladi. Obʼyektlashgan ruh avvalo tilda, millat faoliyatida, soʻngra, fan, texnika va texnologiyada, adabiyot va sanʼat asarlarida, falsafiy va diniy taʼlimotlarda oʻzini namoyon qiladi. Shu obʼyektlashgan ruh orqali individ ruhi va obʼyektiv ruh tarixan tobora takomillashib boradi. Obʼyektlashgan ruh, globallashuv jarayonida, ayniqsa Noosfera (Aql sohasi) davrida oʻzini yaqqol namoyon etmoqda. Nemis faylasufi Gegel mutloq (absolyut) ruh borligi haqida fikr yuritadi va u moddiy borliqdan holi sof ruh sifatida namoyon boʻladi. Gegelning mutloq ruhi diniy taʼlimmotlardagi “xudo” tushunchasiga yaqin keladi.Diniy taʼlimotlarda ruh moddiy, tabiiy asosdan holi olib qaraladi va olamning asosi, hatto borliqning oʻziga xos gavdalanishi hisoblanadi hamda u diniy imon va eʼtiqodning negizi sifatida talqin etiladi. Islomda bu ruh Allohda gavdalanib, uning yoʻl-yoʻriqlariga qattiq rioya qilib yashagan odam musulmonga aylanib, ezgu ishlar ijodkori sifatida namoyon boʻladi, natijada oʻz faoliyatining oqibati sifatida bu - real dunyoda va narigi - oʻlimdan keyingi “abadiy” dunyoda oʻz ajriga ega boʻladi. Boshqa dinlarda ham obʼyektiv ruh alohida nomga ega boʻlgan xudo yoki Oliy ruh obrazida gavdalansa, obʼyektlashgan ruh mazkur dinlarning muqaddas kitoblarida gavdalanadi, shu obʼyektiv va obʼyektlashgan ruh taʼsirida odam musulmon, xristian, buddaviy, sintoist, iudaist va boshqa nom bilan ataladigan individ qiyofasida oʻzini namoyon etishi mumkin.Demak, dinlarda individ ruhi oʻzi sigʻingan dinlardagi obʼyektiv va obʼyektlashgan ruh natijasi sifatida gavdalanadi[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 332.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Vikiiqtibosda Ruhga tegishli iqtiboslar mavjud. |
Bu maqola birorta turkumga qoʻshilmagan. Iltimos, maqolaga aloqador turkumlar qoʻshib yordam qiling. (Aprel 2024) |