Roziya xotun
| Roziya xotun | |
|---|---|
| usmonli turkcha: راضیه خاتون | |
 Roziya xotun dafn etilgan Istanbuldagi Arap masjidi | |
| Vafoti |
1597-yil 26-iyun Istanbul, Usmoniylar imperiyasi |
| Turmush oʻrtogʻi |
Bakir ogʻa Yahyo bey |
| Bolalari |
birinchi turmushidan Mustafo posho yana bir oʻgʻil ikki qiz |
Oysha Roziya xotun (usmonli turkcha: راضیه خاتون – „tirik“, „ayollarga xos“, „qabul qiluvchi“ (1597-yil 26-iyunda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod III ning xizmatkori.
Faoliyati
Roziya xotun faoliyatini shahzoda Murod Manisa hokimi boʻlgan paytda uning xizmatkori (joriya) sifatida boshlagan. Shahzoda Murodning onasi Nurbonu Sulton oʻgʻlini ziyorat qilish uchun Manisaga tashrif buyurganida Roziya xotun Nurbonu Sultonning eʼtiborini qozongan[1].
Roziyaning kelib chiqishi albaniyalik boʻlib, tush taʼbiri boʻyicha mohir tarjimon sifatida tanilgan Shayx Shujo ismli Shaboniya darveshini qoʻllab-quvvatlagan. Shayx Shujo shahzoda Murodning saroyida bogʻbonlik qilgan. Roziyaning taklifi bilan Murod uni ham oʻz muridlaridan biri sifatida qabul qilgan[2][3][1].
Murod 1574-yilda taxtga chiqqach, Roziya xotunni xalfa lavozimiga hamda saltanat haramining moliyaviy ishlari (vekilharc) boʻyicha mas’ul etib tayinlagan[4][1]. U, Jonfido xotun (Murod III haramining bosh boshqaruvchisi) va shoira Hubbi xotun Murod III ning hukmronligi davrida juda qudratli va taʼsirga ega ayollar boʻlgan[5][6].
Maʼlum bir davrda Roziya xotun, shuningdek, sulton Mehmed III ning oʻgʻillaridan biri shahzoda Salimning (1597-yilda vafot etgan) onasi Handan Sulton tomonidan ham qadrlangan. Roziya Handon hali yosh boʻlgan paytda unga sulton bilan yaqin munosabat oʻrnatishida yordam bergan. Shu bois Handon Sulton keyinchalik unga yaxshi munosabat koʻrsatgan[1].
Shaxsiy hayoti
Roziyaning birinchi eri Bekir ogʻa boʻlgan. Ularning ikki oʻgʻli bor edi[7]. Oʻgillaridan biri Erzirum eyaleti hokimi Mustafo posho[8], ikkinchisi esa Misrda qorovul amirlari orasida muhim lavozimni egallagan shaxs boʻlgan[9]. Uning yana ikki qizi ham boʻlgan. Ulardan biri „goʻzal“ deb taʼriflangan boʻlib, Mehmed afandiga[10] (Muhyiddin nomi bilan ham tanilgan)[9] turmushga chiqqan. Mehmed afandi Bursa va Istanbul qozisi boʻlgan, soʻngra Oʻnadoʻli qozaskari lavozimiga koʻtarilgan. Keyinchalik Misr qozisi hamda Rumeliyaning qozaskari lavozimlarini ham egallagan. Ikkinchi qizi esa bir ogʻaga turmushga chiqqan, u ham qaynonasining yordami bilan darhol Qohirada muhim bir mansabni egallagan[9].
Roziyaning ikkinchi erining ismi Yahyo boʻlib, xotinining saroy bilan aloqalaridan foydalangan. Yahyo Volida Sulton Safiya Sultonning eʼtiboriga sazovor boʻlgan, shuningdek, sulton Mahmud III ham uni shaxsan qabul qilgan. Yahyo Makka qozisi etib tayinlangan. 1597-yilda u Osiyo va Afrika viloyatlarining bosh qozisi, oʻsha yili, shuningdek, Damad Mehmed afandining oʻrniga Yevropa viloyatlarining bosh qozisi etib tayinlangan[7].
1596–1604-yillar oraligʻida Roziyaning goʻzal qizi haramda juda muhim mavqega ega boʻlgan. U Safiya Sulton va sulton uchun maktublar yozish, ularni oʻqib berish vazifasini bajargan. Shuningdek, sulton Mahmud III u bilan shaxmat oʻynashni yoqtirgan. Roziya xotun 1604-yil mart oyidagi isyonlar chogʻida Safiyaning tarafdorlaridan boʻlgan eng muhim shaxslar bilan birga lavozimidan chetlatilgan. Roziya va uning qizi imperiya haramida yashamagan. Roziyaning Beshiktoshda oʻz saroyi boʻlgan.
Vafoti
Roziya xotun 1597-yil 26-iyunda vafot etgan[1] va Istanbuldagi Arap masjidida dafn etilgan[7][11].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Pedani 2000, s. 24.
- ↑ Fleischer 2014, s. 72-3.
- ↑ Imber & Kiyotaki 2005, s. 142.
- ↑ Sakaoğlu 2007, s. 116.
- ↑ Fabris & Bombaci 2010, s. 26.
- ↑ Petruccioli 1997, s. 50.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Tezcan 2013, s. 106.
- ↑ Tezcan 2013, s. 107.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Pedani 2000, s. 25.
- ↑ Ayvansaray-i 2000, s. 134.
- ↑ Ayvansaray-i 2000, s. 414.
Adabiyotlar
- Sakaoğlu, Necdet. Famous Ottoman Women. Avea, 2007.
- Fleischer, Cornell H.. Bureaucrat and Intellectual in the Ottoman Empire: The Historian Mustafa Ali (1541-1600). Princeton University Press, July 14, 2014. ISBN 978-1-400-85421-9.
- Tezcan, Baki. The Second Ottoman Empire: Political and Social Transformation in the Early Modern World. Cambridge University Press, September 13, 2013. ISBN 978-0-521-51949-6.
- Fabris, Maria Pia Pedani; Bombaci, Alessio. Inventory of the Lettere E Scritture Turchesche in the Venetian State Archives. BRILL, 2010. ISBN 978-9-004-17918-9.
- Imber, Colin; Kiyotaki, Keiko. Frontier of Ottoman Studies, Volume 1. I.B.Tauris, February 5, 2005. ISBN 978-1-850-43631-7.
- Ayvansaray-i, Hafiz Hueseyin. The Garden of the Mosques: Hafiz Hüseyin Al-Ayvansarayî's Guide to the Muslim Monuments of Ottoman Istanbul. Brill, 2000. ISBN 978-9-004-11242-1.
- Petruccioli, Attilio. Gardens in the Time of the Great Muslim Empires: Theory and Design. E. J. Brill, 1997. ISBN 978-9-004-10723-6.
- Pedani, Maria Pia. Tucica, Volume 32: Safiye's Household and Venetian Diplomacy, 2000.