Royalti toʻlovi
Royalti toʻlovi — bir tomonning muayyan aktivga egalik qiluvchi ikkinchi tomonga ushbu aktivdan doimiy foydalanish huquqi evaziga amalga oshiradigan toʻlovidir. Royaltilar, qoida tariqasida, aktivdan foydalanishdan olingan yalpi yoki sof daromadning foizi shaklida yoxud sotilgan mahsulotning har bir birligi uchun belgilangan qatʼiy narx koʻrinishida kelishib olinadi[1][2][3][4][5][6][7]. Biroq kompensatsiya toʻlashning boshqa usullari va mezonlari ham mavjud. Royalti olish huquqi bu kelajakdagi royalti toʻlovlari oqimini undirish huquqidir[8].
Litsenziya shartnomasi bir tomon (bu yerda tomon deganda uning ortida turgan tuzilma nazarda tutiladi) ikkinchi tomonga muayyan resurs yoki mulkdan foydalanish huquqini cheklovsiz yoxud amal qilish muddati, tadbirkorlik yoki geografik hudud, mahsulot turi va shu kabilar boʻyicha cheklovlar bilan taqdim etish shartlarini belgilaydi. Litsenziya shartnomalari, ayniqsa resurs egasi davlat boʻlgan holatlarda, qonunchilik bilan tartibga solinishi mumkin yoki ular umumiy tuzilmaga amal qiladigan xususiy shartnomalar shaklida boʻlishi ham mumkin. Shuningdek, franchayzing shartnomasilarning ayrim turlari ham shunga oʻxshash qoidalarni oʻz ichiga oladi.
Mualliflik huquqi
Mualliflik huquqi qonunchiligi asar egasiga boshqa shaxslar tomonidan asarni nusxalash, hosila asarlar yaratish yoki undan foydalanishni taqiqlash huquqini beradi. Mualliflik huquqlari, xuddi patent huquqlari kabi, koʻplab turli usullar bilan — koʻzda tutilgan huquq turi, muayyan geografik yoki bozor hududlari yoxud yanada aniqroq mezonlar boʻyicha qismlarga ajratilishi mumkin. Ularning har biri alohida litsenziya va royalti kelishuvlarining obyekti boʻlishi mumkin.
Mualliflik huquqi royaltilari koʻpincha asarning tabiatiga va faoliyat sohasiga qarab oʻziga xos xarakterga ega boʻladi. Musiqa sohasiga kelsak, AQShda ommaviy ijro huquqlari uchun royaltilar Kongress kutubxonasining Mualliflik huquqi royalti kengashi tomonidan belgilanadi. Ijro yozuvilariga boʻlgan ommaviy ijro huquqlari odatda bir nechta Mulkiy huquqlarni jamoaviy asosda boshqaradigan tashkilotlar tomonidan boshqariladi. Ushbu tashkilotlar tomonidan ijrochi artistlarga toʻlanadigan toʻlovlar „yashirin daromadlar“ va ijro royaltilari deb yuritiladi. Royaltisiz musiqa esa artistlarga toʻgʻridan-toʻgʻri kompensatsiya toʻlanishini taʼminlaydi. 1999-yilda ijrochi artistlar AQSh mualliflik huquqi qonunchiligiga kiritilgan goʻyoki „texnik tuzatishlar“ni bekor qilish maqsadida Ijrochi artistlar koalitsiyasini tuzdilar. Sababi, ushbu tuzatishlar barcha „audioyozuvlar“ni „foydalanish uchun yaratilgan asarlar“ toifasiga kiritishni va shu tariqa artistlarning mualliflik huquqlarini amalda ovoz yozish studiolariga mutlaq oʻtkazib berishni koʻzda tutgan edi[9][10].
Kitob mualliflari oʻz mualliflik huquqilarini nashriyotga sotishlari mumkin. Yoxud buning muqobili sifatida, ular sotilgan har bir kitob uchun royalti tariqasida maʼlum miqdorda haq olishlari mumkin. Masalan, Buyuk Britaniyada mualliflar kitob savdosidan 10% miqdorida royalti olishlari keng tarqalgan amaliyot hisoblanadi.
Ayrim fotosuratchilar va musiqachilar oʻz asarlarini bir martalik toʻlov evaziga eʼlon qilishni tanlashlari mumkin. Bu royaltisiz litsenziya sifatida tanilgan.
Kitob nashr qilish
Muallif yuqori miqdorda avans va royalti talab qila oladigan kamdan-kam holatlarni mustasno qilganda, kitob nashr etishdagi barcha royalti toʻlovlari muallifning royalti stavkasini belgilovchi nashriyot tomonidan toʻlanadi.
Aksariyat hollarda nashriyotlar maʼlum bir miqdorda avans (royaltining bir qismi sifatida) toʻlaydilar. Ushbu avans muallifning umumiy daromadining asosiy qismini tashkil qilishi mumkin va bunga keyinchalik „joriy (savdodan keladigan) royalti“ oqimidan tushadigan kam miqdordagi mablagʻlar qoʻshiladi. Ayrim xarajatlar toʻlangan avans hisobiga kiritilishi mumkin, bu esa keyinchalik toʻlanishi kerak boʻlgan qoʻshimcha avanslar miqdorini yoki joriy royalti toʻlovlarini kamaytiradi. Muallif va nashriyot oʻrtasidagi majburiyatlarni belgilovchi shartnoma ularning oʻzlari tomonidan mustaqil ravishda yoki muallif manfaatlarini himoya qiluvchi adabiy agent ishtirokida tuzilishi mumkin. Shartnomada muallif uchun koʻplab xavf-hatarlar mavjud boʻlib, bularga muqovada koʻrsatilgan narx (chakana narx) yoki „sof narx“ taʼrifi, sotuvdagi chegirmalar, POD (talabga koʻra chop etish) platformasidagi ulgurji savdolar, shartnomaning amal qilish muddati hamda biror-bir qonunbuzarlik shubhasi tugʻilganda nashriyotning hisob-kitoblarini audit qilish kabilar kiradi; agent aynan mana shu masalalarda yordam bera oladi.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „Focus: Tax and Intellectual Property – April 2004“. Allens Arthur Robinson. 2007-yil 3-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 13-sentyabr.
- ↑ „Royalty (definition)“. law.com. 2012-yil 9-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 13-sentyabr.
- ↑ United Nations Industrial Development Organization. Manual on Technology Transfer Negotiation. Vienna: United Nations Industrial Development Organization, 1996. ISBN 92-1-106302-7.
- ↑ Guidelines for Evaluation of Transfer of Technology Agreements, United Nations, New York, 1979
- ↑ Licensing Guide for Developing Countries: A Guide on the Legal Aspects of the Negotiation and Preparation of Industrial Property Licenses and Technology Transfer Agreements Appropriate to the Needs of Developing Countries. Geneva: World Intellectual Property Organization, 1977. ISBN 92-805-0395-2.
- ↑ UNIDO International Workshop on Technology Transfer Negotiation and Plant Level Technology Needs Assessment, 7–8 December 1999, New Delhi.
- ↑ Dave Tyrrell. „Intellectual Property & Licensing“. Vertex. 2019-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 14-sentyabr.
- ↑ „Royalty interest (definition)“. Schlumberger. 2006-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 13-sentyabr.
- ↑ „Four little words“ (2000-yil 28-avgust). 2010-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 15-mart.
- ↑ „Don Henley Speaks on Behalf of Recording Artists“. 2006-yil 17-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 15-mart.