Rossiyada 2025-yildagi internet cheklovlari
Rossiyada 2025-yildagi internet cheklovlari 2025-yilning may oyida boshlangan keng ko‘lamli internet uzilishlari va mobil aloqa cheklovlarini anglatadi.[1] 2025-yil iyun oyida mamlakat bo‘ylab 655 ta, iyulda esa 2 099 ta internet o‘chirilishi qayd etildi,[2] bu esa yil davomida dunyodagi barcha uzilishlar sonidan oshdi.[3]
Rasmiy idoralar cheklovlar "dronlardan himoyalanish" maqsadida joriy etilganini ta’kidlagan.[1] Ammo iyul oyiga kelib uzilishlar mamlakatning barcha hududlarida, hatto frontdan uzoq joylarda ham kuzatildi.[4]
Ko‘plab foydalanuvchilar faqat mahalliy rus saytlariga kira olgani, Cloudflare, Amazon kabi CDN xizmatlari orqali yuklanadigan xorijiy resurslar esa ishlamaganini bildirishdi. Hodisa internetning hukumat nazoratidagi variantiga istehzo bilan berilgan nom – Cheburnet memini paydo qildi.
Tarix
Rossiyada ommaviy internet uzilishlari bir necha bor turli sabablar bilan tashkil etilgan. 2019-yilda Moskva namoyishlari vaqtida ilk bor mobil internet cheklovlari kuzatilgan.[5]
2025-yil may oyida G‘alaba kuni arafasida 40 dan ortiq hududda mobil aloqa vaqtinchalik o‘chirildi.[6] Rossiya kuni (12-iyun) dan so‘ng uzilishlar butun mamlakat bo‘ylab kengaydi. “On the Line” loyihasi ma’lumotlariga ko‘ra, iyunda 655 ta, mayda esa faqat 69 ta uzilish qayd etilgan.[3]
Ba’zi mintaqalarda mobil internet bir necha kunlab ishlamadi. Mamlakat hududining 80 % dan ortig‘i hech bo‘lmaganda vaqtincha internetdan uzilgan.[7]
Iyunda deputatlar mobil internet uzilishlari haqida SMS-xabarnoma tizimini joriy etishni taklif qildi.[8]
Qo‘shimcha voqealar
2025-yil 24-iyunda prezident Vladimir Putin Rossiyada milliy messenjer – Max xizmatini yaratish haqida farmon imzoladi.[9] 30-iyunga kelib Max birinchi million foydalanuvchini qayd etdi.[10]
Davlat Duma deputati Sergey Boyarskiy milliy messenjer paydo bo‘lgach, xorijiy platformalarga nisbatan sanksiyalar kuchaytirilishi mumkinligini aytdi.[11]
Fikrlar
Internetni himoya qilish jamiyati rahbariga ko‘ra, dronlar asosan GPS orqali boshqariladi, internetni o‘chirib ularni to‘xtatib bo‘lmaydi, chunki zamonaviy dronlar inertial navigatsiya tizimlaridan foydalanadi.[12]
Human Rights Watch vaziyatni erkinliklarni cheklash va internetni segmentlab, Xitoyning “Buyuk Fayervoli” modeliga yaqinlashish deb baholadi.[13]
Access Now kabi tashkilotlar uzilishlarning qonuniy asosga ega emasligi va inson huquqlarini buzishini ta’kidladi.[14]
Mutaxassislar hukumat DPI (Deep Packet Inspection) texnologiyasidan keng foydalanayotganini qayd etmoqda.[12]
2024-yil oxirida Rossiya global internetdan uzilish bo‘yicha bir necha bor “mashqlar” o‘tkazgani NetBlocks va Access Now hisobotlarida tasdiqlangan.[15]
Oqibatlar
Internet uzilishlari turli hududlardagi aholida minglab shikoyatlarga sabab bo‘ldi.[4] Messendjerlar, bank ilovalari, oziq-ovqat yetkazib berish xizmatlari, taksi ilovalari va marketpleyslar ishlamay qoldi.[16]
Aholi ovozli qo‘ng‘iroqlarda uzilishlar, SMS yuborish muammolari va navigatorlar ishidagi xatoliklarni bildirdi.[12]
Taksi xizmatlari buyurtmalarni bajarishda qiyinchilikka uchradi, temir yo‘l chiptalarini mobil ilova orqali sotib olish imkoni bo‘lmay, vaqtincha faqat naqd to‘lov qabul qilingan.[17]
TechRadar hisob-kitobiga ko‘ra, 2025-yil iyulida iqtisodiy zarar 26 milliard rubl (~290 million dollar)ni tashkil etgan.[18]
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 "Кремль предупредил об ограничениях в работе интернета до 10 мая". РБК. 2025-05-07.
- ↑ "Disruptions of cellphone internet links in Russia are spreading". AP News. 2025-07-18.
- ↑ 3,0 3,1 https://cybersport.metaratings.ru/news/v-rossii-uchastilis-otklyucheniya-interneta-v-iyune-zafiksirovano-azh-655-sluchaev-496421/
- ↑ 4,0 4,1 "Почти рекордные отключения связи...". iznanka.news. 2025-06-21.
- ↑ "В России стали отключать интернет под предлогом борьбы с дронами...". Новая газета Европа. 2025-06-02.
- ↑ "Отключают, чтобы дроны не прилетали". vot-tak.tv.
- ↑ "Интернет в России отключат? В 80% страны не было связи". novochag.ru.
- ↑ CNews.ru. "Ситуация накаляется...".
- ↑ 1tv.ru. "Путин подписал указ..."
- ↑ 1tv.ru. "Первый миллион пользователей..."
- ↑ РБК. "В Госдуме назвали условие..." 2025-06-27.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 DW. "Жизнь при шатдауне...". 2025-05-28.
- ↑ Human Rights Watch. "Russia: Internet Blocking..." 2025-07-30.
- ↑ therecord.media. "Russian internet shutdown..."
- ↑ CNews.ru. "Россия готовится к отключению..."
- ↑ Новая газета. "Страну отключили..."
- ↑ ura.news. "Взлетевшие цены на такси..."
- ↑ TechRadar. Ellen Jennings-Trace. 2025-08-04.