Rosa Maria Rössler
| Rosa Maria Rössler | |
|---|---|
| Tavalludi |
14-dekabr 1901-yil Vena, Avstriya |
| Vafoti | Istanbul, Turkiya |
| Taʼlimi |
University of Graz University of Vienna University of Innsbruck |
| Kasbi | Medical doctor, translator |
| Mashhur ishlari | Translations of medical textbooks |
Rosa Maria Rössler (1901-yil 14-dekabr, Vena — 1954-yil, Istanbul) — kelib chiqish avstriyalik shifokor, Avstriyadan chiqib ketib, Turkiyada tibbiyot bilan shugʻullangan. Tibbiy matnlarni turk tiliga tarjima qilgan[1].
Yoshligi
Jozef va Mariya Wimmerning qizi boʻlgan. Rosa Maria Rössler 1920-yilda Gmundenda oʻrta taʼlimni tugatgan.
Avval Graz universitetida, soʻng Vena universitetining tibbiyot fakultetida tahsil olgan. Ixtisoslashuv uchun Innsbruck universitetida oʻqishni davom ettirgan. 1927-yil 20-iyulda uning butun taʼlim jarayoni Vena universitetida yakunlangan.
1935-yilda natsistlar rejimining tozalash siyosati natijasida Avstriyani tark etishga majbur boʻlgan[1].
Turkiyadagi hayoti
Rosa Maria Rössler Turkiyaga ilk bor 1934-yilda kelgan va 1937-yilda doimiy yashash huquqini olgan. Istanbul universiteti tibbiyot fakultetida ishlay boshlagan va patologik anatomiya sohasida tadqiqotlar olib borgan.
U bu yerda 1933-yildan boshlab Philipp Schwartz bilan ishlagan. Schwartz Frankfurt universitetidagi lavozimidan majburan ketgan, universitet islohoti doirasida Turkiya hukumati bilan muzokaralarda qatnashgan. Oʻsha davrda koʻplab surgun qilingan olimlar va mutaxassislarni Turkiyaga olib kelishda yetakchi rol oʻynagan.
Rosa Maria Rössler Istanbul universiteti tibbiyot fakulteti patologik anatomiya institutida oʻn yil ishlagan va institut direktori Philipp Schwartz uchun juda muhim xodim hisoblangan[1]. Institutda yiliga taxminan 1000 ta otopsiya oʻtkazilgan.
1937—1938-yillar uchun yillik hisobotda Philipp Schwartz uning faoliyati haqida shunday yozgan:
„Mening xorijiy xodimlarim muntazam ravishda otopsiya ishlarida qatnashadi. Ayniqsa, doktor Rössler turk tilini mukammal oʻrganib, otopsiya mashgʻulotlariga rahbarlik qilmoqda. Hamkasb sifatida u bu vazifani toʻliq bajarishga qodir.“
1933-yilgi universitet islohotining muhim sabablaridan biri talabalar uchun zamonaviy darsliklarning yetishmasligi edi. Shu sababli, xorijiy olimlar bilan tuzilgan shartnomalarda besh yil ichida oʻz fanlari boʻyicha turk tilida darslik yozish talabi qoʻyilgan edi. Rosa Maria Rössler bu vazifaga jiddiy yondashib, hamkasblari bilan hamkorlik qilgan. Philipp Schwartzning kitoblarini birma-bir turk tiliga tarjima qilgan va 1943-yilda ular nashr etilgan.
Nemis tilidan turk tiliga tibbiy matnlarni tarjima qilishda juda sinchkov boʻlib, boshqa soha shifokorlari bilan hamkorlik qilgan. Masalan, professor Erich Frank ham undan yordam soʻragan. Frank diabet uchun ogʻiz orqali qabul qilinadigan dori vositasini yaratgan ilk olimlardan biri sifatida mashhur boʻlgan. Uning „Uglevod almashinuvi patologiyasi“ kitobi 1949-yilda Shveysariyada nemis tilida chop etilishi rejalashtirilgan edi. Rosa Maria Rössler bu kitob ustida ishlashda ham qatnashib, oʻsha yili uning turk tilida ham nashr etilishiga erishgan.
Turkiyada taniqli endokrinolog Hüsrev Hatemi bu kitob haqida shunday degan[2]:
„Bu asar diabet fiziopatologiyasini nihoyatda mantiqiy yondashuv asosida koʻrib chiqadi. Birinchi marta chop etilganiga 50 yildan oshgan boʻlsa-da, hanuz oʻz ahamiyatini saqlab qolgan.“
1947-yil iyul oyida Erich Frank bilan hamkorlik kuchaygani sababli, dekanat ruxsati bilan ularning haftasiga bir necha kunlik qoʻshma ishlari toʻliq faoliyatga oʻtgan. Shundan soʻng Rosa Maria Rössler ichki kasalliklar klinikasida toʻliq stavkada ishlay boshlagan[3].
1951-yilda yana Philipp Schwartzning patologiya boʻyicha „Umumiy va maxsus gistopatologiya“ nomli kitobini turk tilida nashr ettirgan[4].
Urush arafasidagi Turkiyada Rosa Maria Rössler Avstriya fuqarosi boʻlib qolgan va nemis pasporti bilan ishlashiga toʻgʻri kelgan. 1940 va 1944-yillarda Turkiya fuqaroligini olish uchun ariza topshirgan, biroq bu urinishlar samara bermagan.
Oʻsha davrda nisbatan past maoshda ishlagan. Maoshini oshirish uchun Philipp Schwartz dekanatga murojaat qilib, uni quyidagicha tavsiflagan:
„Doktor Rössler oʻzining qobiliyati, mehnatsevarligi va obroʻsi tufayli kichik maosh oshirilishiga loyiq.“
Fakultet bu iltimosni qondirgan. Shu bilan birga, Rosa Maria Rössler kam maosh olganiga qaramay, Salzburgda yashovchi opa-singillari Rosa Miller va Inge Fuchsga yordam yuborishda davom etgan.
Umrining soʻnggi yillari
Rosa Maria Rössler 1951-yil 4-aprelda nihoyat Turkiya fuqaroligini olgan.
Universitet arxivlaridagi maʼlumotlardan tashqari, uning hayoti haqida batafsil maʼlumotlar kam. Turkiyaga kelgan paytida taxminan 33 yoshda boʻlgan va ajrashgan edi. Urush yillarini qoshib hisoblaganda Turkiyada 11 yil yashagan.
Rosa Maria Rössler oʻzining fidokorona mehnati bilan Turkiya tibbiyotining modernizatsiya davriga muhim hissa qoʻshgan. Biroq, oʻsha davrning yirik olimlari bilan solishtirganda, uning nomi unchalik mashhur boʻlmagan. Shunisi eʼtiborliki, u dastlab assistent sifatida boshlagan ilmiy faoliyatini davom ettirish imkoniga ega boʻlsa-da, asosan tibbiy tarjima sohasiga yoʻnalgani va bu yoʻnalishda yetakchilardan biriga aylangani koʻzga tashlanadi.
1954-yil kasallik tufayli vafot etgan. U taxminan 20 yil davomida yolgʻiz hayot kechirgan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Namal, A. (2007). "[Dr. Rosa Maria Rössler (Wien 1901 - Istanbul 1954): her work in Istanbul and her contribution to Turkish medicine]". Wiener Klinische Wochenschrift 119 (21–22): 663–668. doi:10.1007/s00508-007-0889-x. PMID 18043887.
- ↑ Frank E (1949) Karbonhidrat Metabolizması Patolojisi [Pathologie des Kohlenhydratstoffwechsels]. Übers. v. Ferhan Berker. Mazlum Kitabevi, Istanbul..
- ↑ „PHİLİPP SCHWARTZ: TÜRKİYE'YE VE ALMAN GÖÇMENLERE KATKILARI“. 2021-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ Schwartz P (1943) Histopatologia Dersleri [Histopathologische Lehre]. Übers. v. R. Rössler, M. Arsan, Rıza Koskun Matbaası, Istanbul..