Romantik komediya
Romantik komediya (koʻpincha romkom deb qisqartiriladi) — bu sevgi barcha toʻsiqlarni yenga olishi kabi romantik gʻoyalar atrofida aylanadigan yengil, quvnoq syujet yoʻnalishlariga qaratilgan komediya va romantik badiiy adabiyotning kichik janri. Romantik komediya Qadimgi Yunoniston komediyasi, oʻrta asrlar romantik adabiyoti va XVIII asr Restavratsiya davri komediyasidan kelib chiqqan boʻlib, keyinchalik Hollywoodda skrubol komediyalar, karyerachi ayollar komediyalari va 1950-yillardagi jinsiy munosabatlar komediyalari kabi janr osti turlariga aylangan.
Romantik komediya (koʻpincha romkom deb qisqartiriladi) — bu sevgi barcha toʻsiqlarni yenga olishi kabi romantik gʻoyalar atrofida aylanadigan yengil, quvnoq syujet yoʻnalishlariga qaratilgan komediya va romantik badiiy adabiyotning kichik janri. Romantik komediya Qadimgi Yunoniston komediyasi, oʻrta asrlar romantik adabiyoti va XVIII asr Restavratsiya davri komediyasidan kelib chiqqan boʻlib, keyinchalik Hollywoodda skrubol komediyalar, karyerachi ayollar komediyalari va 1950-yillardagi jinsiy munosabatlar komediyalari kabi janr osti turlariga aylangan.
Romantik komediyalardagi keng tarqalgan anʼanalardan biri bu „yoqimli uchrashuv“ boʻlib, u dastlabki ziddiyatni keltirib chiqaradigan va romantik syujet chizigʻini boshlab beradigan quvnoq yoki kutilmagan uchrashuvdir.
Tarixi
Qadimgi Yunonistonning hosildorlik marosimlari va satir pyesalariga borib taqaladigan komediyalar koʻpincha shahvoniy yoki ijtimoiy elementlarni oʻz ichiga olgan[1][2].
„The Oxford Dictionary of Literary Terms“ romantik komediyaga „asosan yosh oshiq-maʼshuqlarning ahmoqliklari va tushunmovchiliklarini yengil va baxtli yakun bilan hal qiladigan, odatda jiddiy satiradan qochadigan komediyalarning umumiy nomi“ deb taʼrif beradi. Ushbu manbada qayd etilishicha, "bunga eng mashhur misollar Shakespearening 1590-yillar oxiridagi komediyalari boʻlib, ulardan „Yoz tunidagi tush“, „Oʻn ikkinchi kecha“ va „As You Like It“ asarlari eng sof romantik janrda yozilgan, „Much Ado About Nothing“ esa odob-ahloq komediyasiga yaqinroq, „Venetsiya savdogari“ esa tragikomediyaga yaqinroqdir[3]."
Biroq, Gʻarbiy Yevropaning oʻrta asrlar davrida romantik sevgi adabiy anʼanasi rivojlanmaguncha, „romantika“ soʻzi „romantik sevgi“ vaziyatlariga nisbatan qoʻllanilmagan. Ilgari ular oʻrta asr ritsarlik romanlarining qahramonlik sarguzashtlari deb atalgan. Ushbu sarguzashtlar anʼanaviy ravishda ritsarning ayolga erishish yoʻlidagi jasoratlariga qaratilgan edi, shuning uchun sevgining zamonaviy mavzulari ularga tezda singib ketdi, bunga Chrétien de Troyesning „Lancelot, the Knight of the Cart“ asari misol boʻla oladi[4].
Zamonaviy romantik komediya janri XVIII asr Restavratsiya komediyasi va XIX asr romantik melodramasi taʼsirida shakllangan[5]. Restavratsiya komediyalari odatda yuqori tabaqaning murakkab ijtimoiy qoidalarini, xususan, nikoh bozori munosabatlarini bilishga asoslangan odob-axloq komediyalari boʻlib, William Wycherleyning „The Country Wife“ kabi koʻplab pyesalarida syujetning ajralmas qismi hisoblangan[6]. Romantizm davri melodramalarining komediyaga deyarli aloqasi boʻlmasa-da, ular oilaviy va sentimental fojialar, „imo-ishora, tana va quvish hayajoniga urgʻu beruvchi“ pantomima hamda qoʻshiqlar va xalq ertaklari kabi boshqa janr elementlarini oʻzida mujassam etgan durgaylar edi[7].
XX asrda, Gollivud rivojlanishi bilan, Amerikadagi romantik komediya jamiyatning boshqa jihatlaridagi tezkor oʻzgarishlarni aks ettirib, oʻn yilliklar davomida koʻplab subjanrlarni keltirib chiqardi[8]. Buni 1920–1930-yillarda Xeys Kodeksi senzurasiga javoban yuzaga kelgan Screwball komediyasida, Ikkinchi jahon urushidan keyingi karyerachi ayol komediyalarida (masalan, Katharine Hepburn va Spencer Tracy bosh rollarni ijro etgan George Stevensning „Woman of the Year“ hamda 1950–1960-yillarda Rock Hudson va Doris Day tufayli ommalashgan jinsiy komediyalarda koʻrish mumkin[5].
Evolutsiyasi
2023-yil holatiga koʻra, AQShda romantik komediyalar erkaklarga qaraganda ayollar orasida biroz ommaboproq boʻlgan. Shunga qaramay, ularga nisbatan umumiy jamoatchilik munosabati hamon ijobiy boʻlib qolmoqda. Shu bilan birga, 80-, 90- va 2000-yillar eng yaxshi romantik komediyalar yaratilgan oʻn yilliklar sifatida tez-tez tilga olinadi[9].
2010-yillarda romantik komediya janri inqirozga yuz tutgan deb hisoblangan. Masalan, yozuvchi Angie Errigo 2014-yilda ularni „yoʻqolib ketish xavfi ostida“ deb taʼriflagan edi[10]. Biroq, 2020-yillarda ular yana qayta jonlangandek koʻrinmoqda. Buni bir qator omillar, jumladan, eski romantik komediyalarga boʻlgan nostalgiya hamda Netflix kabi striming xizmatlarining ommalashishi bilan izohlash mumkin[11].
Manbalar
- ↑ „comedy“. World Encyclopedia. Philip's. Qaraldi: 2022-yil 2-iyul.
- ↑ Bermel, Albert. The Oxford Encyclopedia of Theatre and Performance. Oxford University Press, January 2005. ISBN 978-0-19-860174-6. Qaraldi: 2022-yil 2-iyul.
- ↑ Cited in Answers.com http://www.answers.com/topic/romantic-comedy-1 Accessed June 20, 2011
- ↑ C.S Lewis, The Allegory of Love, p 19 ISBN 0-19-281220-3
- ↑ 5,0 5,1 Kuhn, Annette; Westwell, Guy „romantic comedy“, . A Dictionary of Film Studies. Oxford University Press, 25 June 2020. ISBN 978-0-19-883209-6. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.
- ↑ Baldick, Chris „Restoration comedy“, . The Oxford Dictionary of Literary Terms. Oxford University Press, 23 July 2015. ISBN 978-0-19-871544-3. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.
- ↑ „melodrama“, An Oxford Companion to the Romantic Age. Oxford University Press, 1999. ISBN 978-0-19-924543-7. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.
- ↑ Gehring, Wes D. „Defining Screwball“. USA Today. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.
- ↑ „Americans' relationship with romantic comedies: It's complicated“ (en-us). yougov.com. Qaraldi: 2026-yil 20-aprel.
- ↑ Barber, Nicholas „Is the romantic comedy over?“ (en). www.bbc.com. Qaraldi: 2026-yil 20-aprel.
- ↑ Staples, Louis „Your Place or Mine: Is the romcom truly back?“ (en). www.bbc.com. Qaraldi: 2026-yil 20-aprel.
Havolalar
- „Romantic Comedy Movie Index“. The Numbers. Nash Information Services.