Rivojlangan bozor

Rivojlangan bozorlarga ega mamlakatlar xaritasi: * Toʻq koʻk — rivojlangan bozorlar * Koʻk — ayrim indekslarda rivojlangan deb baholangan bozorlar * Och koʻk — ilgʻor iqtisodiyotlar * Kulrang — tasniflanmagan mamlakatlar

Rivojlangan bozor — bu iqtisodiy tuzilmasi yuqori darajada rivojlangan mamlakatlarning moliyaviy bozorlarini anglatadi. Bunday bozorlar yuqori aholi jon boshiga daromad, barqaror iqtisodiy oʻsish, sanoatlashgan tarmoqlar hamda kapitalni samarali taqsimlashni taʼminlovchi rivojlangan infratuzilma bilan tavsiflanadi.

Ushbu bozorlar rivojlangan aksiyalar va qarz majburiyatlari (obligatsiyalar) savdo maydonlariga ega boʻlib, yuqori bozor likvidligi, shaffoflik hamda investorlarni himoya qiluvchi qatʼiy tartibga solish tizimi bilan ajralib turadi. Shu jihatlari bilan ular bunday xususiyatlar kamroq shakllangan rivojlanayotgan bozorlardan farq qiladi.

Bozorni rivojlangan toifaga kiritish odatda bir qator emperik mezonlarga asoslanadi. Jumladan, milliy daromad (YMD) darajasi, bozor hajmi, savdo hajmi hamda xorijiy investorlar uchun ochiqlik darajasi kabi koʻrsatkichlar hisobga olinadi. Ushbu mezonlar har yili MSCI (dunyo fond bozorlarini oʻlchaydigan indeks) kabi indeks provayderlari tomonidan baholanadi Mashhur misollar qatoriga AQSh, Yaponiya, Birlashgan Qirollik, Germaniya va Kanada kiradi. Ushbu mamlakatlar MSCI World Index kabi global indekslarda ustunlik qiladi va ularning yirik kapitallashuvga ega kompaniyalari hamda iqtisodiy koʻlami tufayli indeksning 80 foizdan ortiq ulushini tashkil etadi.

Ushbu bozorlar tarixan texnologiya, moliya va isteʼmol tovarlari kabi diversifikatsiyalashgan tarmoqlar orqali barqaror daromad keltirib kelgan. Bunga mulkni noqonuniy olib qoʻyish xavfini kamaytiruvchi va uzoq muddatli investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlovchi qonun ustuvorligiga asoslangan institutlar xizmat qiladi. Shunga qaramay, ayrim muammolar saqlanib qolmoqda, jumladan, koʻplab rivojlangan iqtisodiyotlarda demografik qarish natijasida iqtisodiy oʻsish sur’atlarining pasayishi, yuqori davlat qarzi darajasi hamda pul-kredit siyosatidagi nomutanosibliklar aktivlar narxining sunʼiy oshishiga olib kelishi mumkin.

Investitsiya kontekstida rivojlangan bozorlar portfelni diversifikatsiya qilish uchun asosiy mezon sifatida xizmat qiladi. Ular rivojlanayotgan bozorlar bilan taqqoslaganda kamroq oʻzgaruvchanlikka ega boʻlsa-da, bozorning toʻyinganligi va innovatsiyadagi toʻsiqlar sababli kelajakdagi daromad darajasi nisbatan past boʻlishi mumkin.

Ularning rivojlanishi Ikkinchi jahon urushidan keyingi sanoatlashtirish va savdoni liberallashtirish jarayonlari bilan bogʻliq boʻlib, bu kapital jamgʻarilishini ragʻbatlantirib, texnologik yetakchilikka olib kelgan. Biroq soʻnggi yillarda umumiy omil samaradorligining sekinlashuvi chuqur tarkibiy islohotlarsiz keyingi oʻsish imkoniyatlari cheklanganini koʻrsatmoqda.