Replika
Replika (nusxa) — sanʼat asari yoki tijorat mahsuloti boʻlishidan qatʼi nazar, biron bir obyektning xuddi shu xomashyodan tayyorlangan aniq (odatda 1:1 masshtabdagi) nusxasi yoki qayta ishlangan varianti. Ushbu atama, shuningdek, asl nusxa bilan aynan bir xil ekaniga daʼvo qilmagan holda, unga juda oʻxshash qilib tayyorlangan nusxalarga nisbatan ham qoʻllanadi. Hujjatlar, kitoblar, qoʻlyozmalar, xaritalar yoki tasviriy sanʼat printlarining nusxalari hamda reproduksiyalari „faksimile“ deb ataladi.
Replika mahsulotlar baʼzan asl nusxa sifatida sotiladi, bu esa tovlamachilikning bir turidir. Biroq, aksar replikalar ancha zararsiz maqsadlarda tayyorlanadi. Tez shikastlanadigan asl nusxalar muhofazaga muhtoj boʻlgan hollarda, tashrif buyuruvchilar muzeyda ularning replikasini koʻzdan kechirishlari mumkin. Shuningdek, replikalar koʻpincha suvenir sifatida ishlab chiqariladi va sotiladi.
Asl nusxa sifatida notoʻgʻri koʻrsatilgan barcha buyumlar ham qasddan qilingan qalbaki mahsulot hisoblanmaydi. Muzey doʻkonlarida biron bir kartinaning nusxasi yoki vaza replikasi sotilgani kabi, haykallar, rasmlar va boshqa qimmatbaho artefaktlarning nusxalari ham asrlar davomida ommabop boʻlib kelgan.
Shunga qaramay, replikalardan koʻpincha soxtakorlik va kontrafakt mahsulotlar ishlab chiqarishda, ayniqsa, pul va tangalarni, shuningdek, brend kiyim-kechaklar, lyuks toifasidagi sumkalar, aksessuarlar va qimmatbaho soatlar kabi tijorat tovarlarini noqonuniy ravishda qalbakilashtirishda foydalaniladi. Sanʼatda yoki kolleksiya qilinadigan avtomobillarda „replika“ atamasi asl boʻlmagan, baʼzan esa oʻzining haqiqiy kelib chiqishini yashirgan holda qayta tiklangan buyumlarni ifodalash uchun ishlatiladi.
Rekvizit replikasi — videooʻyin, film yoki teleshoulardagi biron bir rekvizitning (sahna buyumining) asl nusxaga juda oʻxshash qilib ishlangan dublikati.
Kelib chiqishi
„Replikalarni biron bir obyektning nusxasi yoki soxtalashtirilgan varianti deb hisoblash mumkin; qalbakilik deganda koʻpincha koʻz oldimizga kartinalar kelsa-da, aslida kolleksiya qilinadigan va qimmatbaho boʻlgan har qanday buyum qalbakilashtirish uchun jozibador obyektdir“[1].
Insonlar oʻtmish bilan mavjud deb hisoblanadigan aloqani saqlab qolish maqsadida ham replikalar yaratishgan. Bu maʼlum bir tarixiy oʻtmish yoki aniq bir davr bilan bogʻliq boʻlishi yoki shunchaki biron bir xotirani yodga solish maqsadini koʻzlashi mumkin. Artefaktlarning replikalari va reproduksiyalari keng jamoatchilik uchun oʻtmishning moddiy timsolini taqdim etishga xizmat qiladi.
Artefaktlar va sanʼat asarlarining replikalari
Artefaktlar va sanʼat asarlarining replikalari muzey faoliyati hamda ilmiy tadqiqotlarda oʻz oʻrniga ega. Ular asl artefaktlarni saqlab qolishga koʻmaklashish maqsadida yaratiladi. Koʻp hollarda asl artefakt haddan tashqari nozik boʻlishi va koʻrgazmaga qoʻyilganda yanada koʻproq shikastlanish xavfi ostida qolishi mumkin, chunki ochiq namoyish paytida yorugʻlik, atrof-muhit omillari va boshqa xavflarning ashyoga yetkazadigan zarari xavfsiz omborxonada saqlashga qaraganda ancha yuqori boʻladi[2].
Replikalardan eksperimental arxeologiya maqsadlarida ham foydalaniladi. Bunda arxeologlar va moddiy ashyolar tahlilchilari artefaktning qanday usullarda yaratilganini hamda koʻrgazmada turgan ushbu ashyoni yasash uchun oʻsha davr kishilaridan qanday texnologiya va koʻnikmalar talab etilganini tushunishga harakat qiladilar[2].
Artefaktlar replikasini yaratishdan yana bir maqsad — muzeylar tomonidan asl nusxalarni xalqaro koʻrgazmalarga yuborish imkoniyatini saqlab qolish yoki boshqa madaniy muassasalar hamda ommaviy tadbirlarda keng jamoatchilikni muayyan eksponatlar tarixi bilan tanishtirishdir. Shuningdek, artefakt ustida qoʻshimcha ilmiy tadqiqotlar olib borilayotgan bir paytda ham muzeylarda ularning replikalari namoyishga qoʻyiladi. Chunki ashyoning oʻzi yoki uning replika shaklidagi davomiy namoyishi keng jamoatchilikning undan bahramand boʻlishi va bilim olishi uchun muhim hisoblanadi[2].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Hamma, Kenneth „Public Domain Art in an Age of Easier Mechanical Reproducibility“. D-Lib Magazine. 2016-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 20-mart.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Goff, Kent J. „Reproductions of Original Artifacts in Museum Programming and Exhibits“. 1999-yil 10-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 21-mart.