Kontent qismiga oʻtish

Rayhona Jabboriy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Rayhona Jabboriy
Tavalludi
Rayhona Jabboriy

tax. 1988
Eron
Vafoti 25-oktyabr 2014-yil(2014-10-25)
(26 yoshda)
Gohardasht qamoqxonasi, Tehron, Eron
Vafoti sababi dorga osib oʻldirilgan
Kasbi Interior dizayner
Mashhur ishlari Qotillikda aybdor deb topilib, oʻzining taxminiy zoʻravonini oʻldirgani uchun qatl etilgan.
Jinoiy maqomi amalga oshirilgan

Rayhona Jabboriy (forscha: ریحانه جباری‎‎; tax. 1988 — 25-oktyabr 2014) Eronda Eron Razvedka vazirligining sobiq xodimi Mortezo Abdolali Sarbandiyni oʻldirishda ayblanib sudlangan ayol edi[1][2][3][4]. U 2007-yildan 2014-yil oktyabrida daʼvo qilingan zoʻrlovchini oʻldirgani uchun dorga osib qatl etilgunga qadar qamoqda boʻlgan[5]. U qamoqda boʻlgan paytida voqealar xotiralarini yozib qoldirgan. Uning birinchi advokati Muhammad Mustafoiy boʻlgan. U Rayhona Jabboriyning hikoyasini oʻz blogida eʼlon qilgan[6]. Eron qonunlariga koʻra, uning aybi isbotlanib, oʻzini himoya qilish haqidagi daʼvosi asossiz deb topilgach, qatlni toʻxtatish huquqi faqat jabrlanuvchi oilasiga tegishli edi; prokuratura urinishlariga qaramay, jabrlanuvchining oilasi qatl etishni talab qilishda davom etgan.

Tarixi

2007-yilda Sarbandiy interyer dizayneri boʻlgan Rayhona Jabboriy bilan bir kafeda uchrashib, uni ish bitimini muhokama qilish uchun oʻz ofisiga kelishga koʻndirgan. Ofisda boʻlgan paytida Sarbandiy Rayhona Jabboriyni zoʻrlashga uringan. Jabboriy unga pichoq sanchib, keyin voqea joyidan qochib ketgan. Sarbandiy koʻp qon ketishidan vafot etgan[7]. Biroq prokurorlarning maʼlumotiga koʻra, Jabboriy Sarbandiyni oʻldirish rejasi haqida doʻstiga matnli xabar yuborgan. U Sarbandiyni oʻldirishidan ikki kun oldin pichoq sotib olgani aniqlangan[4].

Eron boʻyicha Birlashgan Millatlar Tashkiloti inson huquqlari boʻyicha maxsus maʼruzachisi Ahmad Shahidning aytishicha, Rayhona Jabboriy Sarbandiy tomonidan uning ofisini qayta jihozlash uchun yollangan va u uni jinsiy zoʻravonlik sodir etilgan kvartiraga olib borgan. Sarbandiyning oilasi bu qotillik oldindan rejalashtirilganini, Rayhona Jabboriy esa qotillikdan ikki kun oldin pichoq sotib olganini tan olganini taʼkidladi. Biroq, iddaolarga koʻra, politsiya uni qiynoq ostida va tergovchilar singlisiga zarar yetkazish bilan qoʻrqitganidan keyin yolgʻon iqror berishga majbur qilgan. Koʻplab xalqaro inson huquqlari tashkilotlari Eron rasmiylari tomonidan ish boʻyicha korrupsiya va takroriy talafotlar yuzasidan jiddiy xavotirlar tufayli bir necha bor ishni qayta koʻrib chiqishni soʻragan[4].

Qoʻlga olinishi va sud jarayoni

Qoʻlga olingach, Rayhona Jabboriy ikki oy davomida yakka kamerada, oilasi va advokatidan mutlaqo ajratilgan holda saqlangan[8]. 2009-yilda u Tehron sudi tomonidan oʻlim jazosiga hukm qilingan. „Amnesty International“ maʼlumotlariga koʻra, Rayhona Jabboriy Sarbandiyni pichoqlaganini tan olgan, biroq uyda boʻlgan boshqa bir kishi uni oʻldirganini daʼvo qilgan[8].

Amnesty International[9], Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Yevropa Ittifoqi uning hayotini saqlab qolish uchun lobbi qilgan. 2014-yil aprel oyiga moʻljallangan qatl sanasi uning ijrosini toʻxtatishga qaratilgan xalqaro kampaniya 20 000 ta imzo toʻplaganidan soʻng kechiktirilgan[manba kerak].

2014-yil 29-sentyabrda uning qatl etilishi yaqin kunlarda amalga oshirilishi eʼlon qilingan[10]. 2014-yil 1-oktyabrda esa qatl rejasi vaqtincha toʻxtatilgani haqida xabar berilgan[11][12]. Uning qatlini toʻxtatishga qaratilgan kampaniyalar ijtimoiy tarmoqlarda ham olib borilgan, biroq „Tasnim“ agentligining xabar berishicha, Rayhona Jabboriyning qarindoshlari jabrlanuvchi oilasidan kechirim olishga muvaffaq boʻlmagan[8].

Oʻlimi va merosi

Rayhona Jabboriy 2014-yil 25-oktyabr tongida Karajning shimolidagi Gohardasht qamoqxonasida dorga osish yoʻli bilan qatl etilgan[13][8][14]. U onasiga yoʻllagan soʻnggi audio xabarida oʻz aʼzolarini nomi oshkor qilinmagan holda donorlikka topshirilishini taʼminlashni iltimos qilgan[15].

Xalqaro munosabatlar

Amnesty International Rayhona Jabboriy nuqsonli tergovdan soʻng hukm qilinganini, uyda boʻlgan boshqa bir kishi Sarbandiyni oʻldirganini haqidagi uning daʼvolari esa yetarlicha tekshirilmaganini taʼkidlagan[8][4].

Italiyalik adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureati Dario Fo Rayhona Jabboriyga bagʻishlab „Rayhona Jabboriy portreti“ nomli rasm chizgan[16].

Ommaviy madaniyatda

2023-yilda nemis kinorejissyori Steffi Niederzoll „Tehronda yetti qish“ nomli, Rayhona Jabboriyning ishi haqidagi hujjatli filmini taqdim etdi. Oʻsha yili Rayhona Jabboriyning onasi Shole Pakravan „Qanday qilib kapalak boʻlish mumkin: qizim Rayhona Jabboriyning qisqa, jasur hayoti“ nomli kitobini nashr ettirdi, unda u qizining hikoyasiga shaxsiy nigoh bilan qaragan[manba kerak].

Manbalar

  1. ↑ „ریحانه جباری اعدام شد“ (fa). صدای آمریکا (2014-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 26-oktyabr.
  2. ↑ „واکنش مقام‌های ایران به بازتاب حکم اعدام جباری در غرب“ (fa). رادیو فردا (2014-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 26-oktyabr.
  3. ↑ „حوادث“ (2014-yil 31-oktyabr). 2014-yil 31-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-oktyabr.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Johnston, Chris. „Iran executes Reyhaneh Jabbari despite global appeals for retrial“ (en-GB). The Guardian (2014-yil 25-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 11-noyabr.
  5. ↑ Taher. „Iran news update“ (2014-yil 24-mart).
  6. ↑ „محمد مصطفایی“. 2014-yil 31-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ „Iran hangs woman despite international uproar“. Al Jazeera (2014-yil 26-oktyabr).
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 „Iran hangs Reyhaneh Jabbari despite campaign“. BBC News (2014-yil 25-oktyabr).
  9. ↑ „Stop Reihaneh Jabbari Execution“.
  10. ↑ „HRANA News Agency: 2 women are scheduled to be executed tomorrow morning“. Hrana - News Agancy (2014-yil 29-sentyabr). 2014-yil 7-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 20-may.
  11. ↑ „Human Rights Watch: Iran: Stop Woman's Execution“. 2014-yil 2-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-dekabr.
  12. ↑ „Reyhaneh Jabbari: Iran postpones execution of woman due to hang for murder of her alleged attempted rapist“. The Independent (2014-yil 30-sentyabr).
  13. ↑ „ریحانه جباری اعدام شد“. BBC News (2014-yil 25-oktyabr).
  14. ↑ Al Jazeera. „Amnesty: Iran set to hang woman at dawn“.
  15. ↑ Daniel Politi (26 October 2014). "Hanged Iranian Woman Leaves Heartbreaking Last Message". Slate. http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2014/10/26/reyhaneh_jabbari_hanged_iranian_woman_leaves_heartbreaking_last_message.html. 
  16. ↑ (italyancha) Dario Fo, Iran: Reyhaneh, unʼinaccettabile violenza („Iran: Reyhaneh, an unacceptable violence“) 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Rayhona_Jabboriy&oldid=730100" dan olindi