Kontent qismiga oʻtish

Raxat Achilova

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Raxat Achilova
Tavalludi 30-may 1941-yil
Vafoti 5-mart 2015-yil(2015-03-05)
(73 yoshda)
Fuqaroligi Qirg‘iziston
Taʼlimi Sankt-Peterburg davlat universiteti
Kasbi Sotsiolog; siyosatchi

Raxat Achilova (1941-yil 30-may — 2015-yil 5-mart) — qirgʻiz sotsiolog olimasi. Ayollar va oila roli, shuningdek mamlakatdagi islom masalalarini oʻrgangan. 1995—2000-yillarda Qirgʻiziston Jogorku Kengeshi aʼzosi boʻlgan.

Biografiyasi

Achilova 1941-yil 30-mayda Botken viloyatidagi Govsubar qishlogʻida, Qirgʻiziston Sovet Sotsialistik Respublikasida tugʻilgan.

1958-yilda Jalolobod davlat universitetini tamomlagan. 1963-yilda Qirgʻiz milliy universitetining tarix kafedrasida oʻqituvchi sifatida ish boshlagan. Keyinchalik sotsiologiya kafedrasiga oʻtib[1], Asanbek Tabaldiyev rahbarligidagi ilk ijtimoiy fanlar laboratoriyasida ishlagan[2].

1975-yilda Tabaldiyev vafotidan soʻng ijtimoiy fanlar kafedrasi mudiri boʻlgan va 1987-yilgacha shu lavozimda ishlagan[2][3].

1988-yilda Sankt-Peterburg davlat universitetida doktorlik darajasini olgan[1]. Keyinchalik V. Mayakovskiy nomidagi Qirgʻiz ayollar pedagogika instituti rektori boʻlgan[1][2]. Shuningdek, Qirgʻizistondagi Mustaqil ayollar rivoji markaziga rahbarlik qilgan[4].

1995-yilda Qirgʻiziston Oliy Kengashiga deputat etib saylangan[1] va 2000-yilgacha faoliyat yuritgan[5]. 2006-yilda Prezident huzuridagi Milliy mafkura komissiyasi aʼzosi boʻlgan[6].

Achilova 2015-yil 5-martda yurak xurujidan vafot etgan[7][5]. Dafn marosimi 7-mart kuni T. Abdumomunov nomidagi Qirgʻiz milliy akademik teatrida oʻtkazilgan[1]. Keyinchalik Baytik qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari

Raxat Achilova Qirgʻiz Respublikasida fan va taʼlim sohasida xizmat koʻrsatgan arbob unvoni bilan taqdirlangan[1].

Merosi

Qirgʻizistondagi Olatogʻ xalqaro universiteti Achilova nomi bilan atalgan yillik mukofotni taʼsis etgan. Ushbu mukofot sotsiologiya, iqtisodiyot va falsafa sohalarida faoliyat yuritayotgan tadqiqotchilarga beriladi[8].

Mukofot iqtisodchi Beishenali Nazik tomonidan taʼsis etilgan[9].

Tarixshunoslikka qoʻshgan hissasi

Achilovaning ilmiy tadqiqotlari sobiq sovet respublikalarida davlat shakllanishi jarayonlari, shuningdek ulardagi ayollar va ozchilik guruhlarning oʻrnini qamrab olgan[1]. Qirgʻizistonda fuqarolik jamiyatini shakllantirish yoʻlida jiddiy toʻsiqlar mavjudligini taʼkidlagan[10].

Shu bilan birga, mustaqillik va oʻziga xoslik qirgʻiz jamiyatining muhim jihatlaridan biri ekanini ham eʼtirof etgan[11].

Sotsiolog sifatida 1980—1990-yillarda yanada tanqidiy va tahliliy yoʻnalishga ega boʻlgan ilmiy harakatning bir qismi boʻlgan[2]. 1990-yillarda qirgʻiz oilasi va nikohiga bagʻishlangan ilk oʻquv dasturini tashkil etgan[2].

Achilova, shuningdek, qirgʻiz jamiyatida islomning oʻrni va uning milliylik bilan bogʻliqligini oʻrgangan. Qirgʻiz islomida tangrichilik unsurlarining ham singib ketganini tahlil qilgan[6].

Ilmiy ishlari

1. “Бош убакытты жаштар кандай пайдаланат? /Социологиялык анализ/”, Фрунзе,1972
2. “Интернационализм — КПССтин улут саясатынын негизи”, Frunze, 1982.
3. “Үй-бүлө жана коом” - Frunze, 1986.
4. “Улут жана үй-бүлө”, Frunze, 1984. 5. Азыркы Кыргызстандагы аялдардын билим алуусу (rus, ingliz va fransuz tillarida). Bishkek, 1990.
6. Кыргызстандагы саясий маданият жана жарандык коом (ingliz tilida). Nyu-York. London, 1994.
7. Борбор Азия: өткөөл курактагы өспүрүм кыздардын абалы. Islomobod, UNICEF, 1997.
8. Political Culture and Prerequisites of Kyrgyzstan”s Foreign Policy (ingliz, turk tillarida). Anqara, 1995. Euroasian studies.

Rakhat Achilova 150 dan ortiq maqola muallifi boʻlgan, jumladan:

1. “Улуттук мамилелер жана улуттук саясат”, “Илимий коммунизм” журналы, М., 1974, 4
2. “Улуттук мамилелердин түшүнүктөр системасы”, “Философиялык илимдер” журналы, М., 1982, 6

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 „Скончалась заслуженный деятель науки и образования Рахат Ачылова“. Вечерний Бишкек. Qaraldi: 2021-yil 8-avgust.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Amsler, Sarah (2005-12-25). From 'truth in strength to strength in truth': sociology, knowledge and power in Kyrgyzstan, 1966-2003 (phd thesis) (inglizcha). London School of Economics and Political Science.
  3. ↑ „Кыргызский национальный университет имени Жусупа Баласагына“. www.knu.kg. Qaraldi: 2021-yil 9-avgust.
  4. ↑ Dawisha, Karen; Parrott, Bruce. The International Politics of Eurasia: Vol 7: Political Culture and Civil Society in Russia and the New States of Eurasia (en). Routledge, 2016-09-16. ISBN 978-1-315-28707-2. 
  5. ↑ 5,0 5,1 „Рахат Ачылова көз жумду“ (ky). BBC News Кыргыз Кызматы (2015-yil 5-mart). Qaraldi: 2021-yil 9-avgust.
  6. ↑ 6,0 6,1 Laruelle, Marlene. Central Peripheries: Nationhood in Central Asia. UCL Press, 2021 — 107-bet. 
  7. ↑ „Kyrgyzstan Honored Scientist Rakhat Achylova dies at age of 74“. akipress.com. Qaraldi: 2021-yil 9-avgust.
  8. ↑ „Ala-Too International University“. alatoo.edu.kg. 2018-yil 17-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 9-avgust.
  9. ↑ „Beishenaly Nazik“ (en-GB). CABAR.asia (2018-yil 25-may). Qaraldi: 2021-yil 9-avgust.
  10. ↑ Carter, Stephen K. (1996). "Review of Striving for Law in a Lawless Land. Memoirs of a Russian Reformer". Europe-Asia Studies 48 (8): 1426–1428. ISSN 0966-8136. https://www.jstor.org/stable/152791. 
  11. ↑ Everett-Heath, Tom. Central Asia: Aspects of Transition (en). Routledge, 2003-12-08. ISBN 978-1-135-79822-2.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Raxat_Achilova&oldid=729970" dan olindi