Qozoq xalqining milliy oʻyinlari

thumb|300x300px| „Bәyge“ qozoq xalqining milliy oʻyinlaridan biridir. Qozoq xalqining milliy oʻyinlari epchillik, chaqqonlik, zukkolikni talab qiladi va ularning koʻp turlari mavjud. Milliy oyinlarning biri bo'lgan ''Бәйге" o'yini.Bu o'yinda yigitlar otlariga minib, yonidagi yigitlar bilan musobaqaga tushadi.

Toʻqqiz oyoq, toʻqqiz tovoq

Oʻyin-kulgining bir turi, marosim oʻyinlari — „Toʻqqiz oyoq, toʻqqiz tovoq“. Bu, ayniqsa, qozoq yigiti uylanarda, qizning otasiga borib, unashtirilganda toʻgʻri keladi. Bu nikoh paytida mehmonlarning sovgʻalari „toʻqqiz oyoq, toʻqqiz tovoq“ deb nomlangan. Xalqning odatiga koʻra, uyga be vaqtda kelgan mehmonning taomi alohida, kuyovning taomi alohida-alohida beriladi. Otalar oʻrtasidagi soʻz toʻliq kelishilganidan keyin, endi choʻqintirgan otaning qaytib kelgan mehmoni boshqacha edi — " Quyriq-baur ". Bu yerda quyruq yogʻi va jigari qaynatilgan va unga ayran qoʻshilgan. Agar yeyishni toxtatsangiz, bu sizning toʻyganingizdan dalolatdir. Qudasiga taom berayatgan paytida ayronni yuzlariga yoqqan. Quda endi bu astaudan kormanasini berib, bu hujumdxan zoʻrgʻa qutulgan. Koʻpincha yosh qizlar „Quyriq-baur“ni tayyorlab, ijro etib, oʻz yaqinlariga oʻzgacha qoʻshiq kuylaydilar. Ishtirokchilar koʻpincha jazodan qutulish uchun zukkolik va tezkorlik koʻrsatadilar, taom beruvchilarning barmoqlarini tishlashga harakat qilishadi. Hammaning oldida ozining har tamonlama ekanligini koʻrsatadi.

Yor-yor

Hamma xalqning oʻziga tegishli, ota-bobosidan kele yotgan milliy oyinlari, urf-odatlari, madaniyati bor. Qozoq xalqining urf-odatlari bir qancha milliy koʻngilochar oʻyinlarga asoslanadi. Bunday oʻyin-kulgi turlaridan biri — „Yor-Yor“ ''Yor-yor''. Toʻy-hashamlarda yosh yigitlarning sogʻinchli qiz bilan xayrlashayotgani aytiladigan sogʻinch salomlari koʻpincha alohida emas, bir taraf kuyov, ikkinchi taraf kelin ikki ovozda aytiladi. Yoki er tarafi bir guruh erkaklar, kelin tarafi esa ayollar guruhi. „Yor-yor“ning oʻziga xos jihati shundaki, u boshqa toʻy sheʼrlaridan farqli oʻlaroq, oʻziga xos soʻz va qoʻshiqqa ega boʻlib, koʻp hollarda uni yoddan oʻqiydi . Er tomoni quvnoq, koʻtarinki qoʻshiq kuylaydi, qizlar guruhi esa koʻpincha gʻamgin, gʻamgin ohangda qoʻshiq aytadi.

Keyin bir guruh yigitlar qizga tasalli berib, qaynona, qaynota, qaynona uning tugʻilgan uyi va tugʻilgan ota-onasidan kam emasligini aytadilar. Ularni oʻz ota-onangizdek, qishlogʻingizdagilardek, birga tugʻilib oʻsgan aka-ukalaringizdek sevishga undaydilar. Koʻpincha, bu hazil sifatida amalga oshiriladi. Qizlar guruhi esa yigit tomonining taskin topishiga qarshi: tengdoshlari orasida oʻtirib, oʻynab-kulishi, oʻz yurtining issiqligi haqida gapiradi. Begona yurt uni qanday kutib oladi, qanday munosabatda boʻladi, deb oʻylaydi.

Qizlar:

Ayalagan oʻrtangda,

Bir bola edim yor-yor.

Bolalik bilan asal yep,

Yurgan edim yor-yor.

Aynalayin jon dadam,

Oyim bilan yor-yor.

Man ketgan song qiziqni,

Topar nedan yor-yor.

Yigitlar:

Olip kelgan boʻzordan,

Oq momiq-au, yor-yor-au,

Boshingdagi saukele,

Shoshingni bosar yor-yor-au.

aytishub shunaqa davom eta beradi…

Uzuk solish

Uzuk solish oʻyinni ham oziga xos qiziqdir. Bu oʻinni faqat gina qozoq xalqlari emas, xottaki boshqa millat vakillari ham oʻynaganiga ishonaman. Sababi ushbu oʻyin togʻrisida koʻp insonlarda malumot boʻr. Ushbu oʻyinda, oʻrtada bir oʻgʻil va bir qiz paydo boʻladi. Boshqalar qoʻllari bilan ularning oldida turishadi. Qiz har bir oʻyinchining qoʻliga uzuk qoʻyadi va barcha oʻyinchilar aylanib yurishadi. Keyin yigitga:</br> — Uzuk kimda ekanligini bilib oling! — deydi. Barcha oʻyinchilar yigitga qarashadi va boʻsh koʻrinadi. Yigit qaror qildi:</br> — Menga uzukni bering! — soʻradi u. Agar topilsa, uzukni ushlab turgan oʻyinchi bajaradi. Agar topilmasa, qidiruvchining oʻzi ayblanadi.</br> Shundan soʻng, keyingi juftlik, qiz va oʻgʻil paydo boʻladi. Bu oʻyinda qizlar faqat halqa quruvchi boʻlishadi. Izlovchi har bir oʻyinchining oldiga borganda hazil qilish va kulish kerak. Xuddi shu usul bilan uzukni ushlab turgan odamni payqash va topish mumkin.

Qoʻshni — qoʻshni

Bu oʻyin toy-dumonlarda oʻynaladi. Oʻgʻil bolalar va qizlar juftlashadi. Ularni „qoʻshnilar“ deb atashadi. Oʻyinni aqlli, kulgili yigit boshharadi. U bir chetini aylanib oʻtib, bitta juftni yonida toʻxtap:</br> — Qoʻshningiz bilan doʻstonamisiz yoki yoʻqmi? — soʻradi u. Faqat yigit javob beradi. Tinchlik desa, talabini eʼlon qiladi. — Xoʻsh, tinchligingizni isbotlang.</br> Keyin oʻsha yigit qoʻshnisining sochini silab, peshonasidan oʻpishi kerak. Keyin boshlovchi boshqa birovdan soʻraydi. Dushmanlik desa, talab qiladi.</br> — Xoʻsh, kim bilan yarashishingiz mumkin?</br> Bu oʻyinchi oʻzi xohlagan qizning ismini qoʻyishi kerak. Boshlovchi endi xuddi shu ismli qizning qoʻshnisidan soʻraydi.</br> — Qoʻshningizni xohlagan insonga berasizmi?</br> Bermayman desa, qoʻshnisi bilan topishmoqni yechib, maqol takrorlaydi. Topmoqni yecha olmasa, mahalladan ajralib, joyini oʻzgartiradi. Agar hamma narsa aʼlo darajada bajarilgan boʻlsa, qoʻshnidan soʻragan oʻyin bajaradi . Bu oʻyin oʻrqali insonlar bir-birlari bilan tanishadi."Oʻzi qoʻshna bolsa qanaqa qilib tanishadi?",-deb oylagan bolarsizlar?

Yuqorida yoʻzganimizdek bu oʻyin kopincha toy-dumonlarda oynaladi. Yoshlar bir-birlari bilan tanishadi ham kayfiyatlarini koʻtaradi, toyni chiroyli otkazadi.

Yana qarang

• Ozgina
• Qarindosh nomlar