Qozogʻistonda davlat xizmati

Qozog‘istondagi davlat xizmati — bu davlat organlarida faoliyat yurituvchi davlat xizmatchilarining roli boʻlib, u davlatning maqsad va funksiyalarini amalga oshirishga qaratilgan. Qozogʻistonda davlat xizmatchisi — bu davlat organida davlat lavozimini egallagan va davlat vazifa hamda funksiyalarini bajarish uchun xizmat majburiyatlarini amalga oshiruvchi Qozogʻiston fuqarosidir. Uning ish haqi respublika yoki mahalliy byudjetdan yoki Qozog‘iston Respublikasi Milliy banki mablagʻlari hisobidan toʻlanadi.

Qozogʻiston markaziy davlat organining oddiy davlat xizmatchisi

Prinsiplar

Qozogʻistonda davlat xizmati quyidagi prinsiplar asosida tashkil etiladi: Aslida, bu prinsiplar mazmuniga koʻra bir necha asosiy toifalarga ajratiladi. Umuman olganda, Qozogʻistonning „Davlat xizmati toʻgʻrisida“gi qonunida 20 ta prinsip belgilangan.

1. Fuqarolarning huquq, erkinlik va qonuniy manfaatlarining davlat manfaatlaridan ustuvorligi. Masalan, barcha fuqarolar davlat xizmatiga kirishda teng huquqlarga ega. Davlat xizmatiga kirish ixtiyoriydir. Davlat xizmati jamoatchilik fikri va oshkoralikni hisobga oladi, faqat davlat siri bilan bogʻliq faoliyat bundan mustasno.
2. Davlat xizmati tizimining yagonaligi. Yaʼni, davlat hokimiyatining uch tarmogʻi — qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati oʻzaro bogʻliq va bir-biriga taʼsir qiladi.
3. Shaffoflik va davlat organlari faoliyatining samaradorligi. Pastki boʻgʻin davlat organlari va xizmatchilarining yuqori organlar qarorlarini bajarishi majburiydir. Davlat organlari va ularning xodimlari oʻz faoliyati uchun javobgardir. Barcha davlat organlari xalq oldida hisobdor.
4. Meritokratiya prinsipi. Bu davlat xizmatchilarini ularning xizmatlari va yutuqlari asosida adolatli ragʻbatlantirish va lavozim boʻyicha koʻtarishni anglatadi. Bir xil ish uchun teng haq toʻlanadi.
5. Professionalizm prinsipi. Davlat xizmatchilari vatanparvar boʻlishi va qonunbuzarliklarga murosasiz boʻlishi kerak. Ular oʻz xizmat vazifalarini notoʻgʻri bajargani uchun shaxsan javobgar. Shuningdek, xizmat davomida axloqiy qoidalarga rioya etishlari shart.
6. Davlat xizmatchilarini tayyorlash. Ular huquqiy va ijtimoiy himoyaga ega boʻlib, malaka oshirish va qayta tayyorlash imkoniyatlariga ega.

Davlat xizmatchilarining tasnifi

Qozogʻistonda davlat xizmatchilarining ikki turi mavjud: maʼmuriy va siyosiy davlat xizmatchilari. Maʼmuriy davlat xizmatchilari esa ikki guruhga boʻlinadi: A korpusi va B korpusi.

A korpusi — boshqaruv darajasidagi maʼmuriy lavozimlar. Bu korpusga kirish uchun maxsus tanlov, kadrlar zaxirasi va alohida talablar mavjud (taʼlim darajasi, ish tajribasi, kompetensiyalar).

B korpusi — A korpusiga kirmaydigan maʼmuriy lavozimlar. Bu lavozimlar darajasi A korpusiga nisbatan pastroq.

Siyosiy va maʼmuriy xizmatchilar oʻrtasidagi farq:

Siyosiy davlat xizmatchisi — bu tayinlanishi (saylov), lavozimdan ozod etilishi va faoliyati siyosiy xarakterga ega boʻlgan hamda siyosiy vazifalarni bajarish uchun javobgar shaxsdir.

Maʼmuriy xizmatchilar uchun (A, B, C, D, E) toifalar mavjud, siyosiy xizmatchilar uchun esa bunday toifalar belgilanmagan.

Umumiy talablar

Davlat xizmatchisi boʻlish uchun nomzod quyidagi talablarga javob berishi kerak:

1. Fuqarolik: Qozogʻiston
2. Yosh: 18 yoshdan yuqori, pensiya yoshidan past (siyosiy lavozimlar uchun bu cheklov qoʻllanilmaydi)
3. Test: kasbiy va shaxsiy sifatlarni baholash
4. Taʼlim: lavozim darajasiga bogʻliq
5. Sogʻliq holati: bajariladigan vazifaga bogʻliq

Quyidagi holatlarda shaxs davlat xizmatchisi boʻla olmaydi:

1. sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan boʻlsa;
2. xizmat vazifasini bajarishga toʻsqinlik qiluvchi kasallikka ega boʻlsa;
3. oxirgi 3 yil ichida intizomiy jazoga tortilgan boʻlsa;
4. korrupsiya yoki jinoiy javobgarlikka tortilgan boʻlsa;
5. olib tashlanmagan sudlanganlik mavjud boʻlsa;
6. jinoiy guruh tarkibida jinoyat sodir etgan boʻlsa;
7. harbiy xizmat, sud yoki huquqni muhofaza qilish organlaridan salbiy sabab bilan boʻshatilgan boʻlsa.

Shuningdek, milliy xavfsizlik organlari tomonidan 3 oy davomida maxsus tekshiruv oʻtkaziladi.

Kamsitish (kelib chiqish, jins, millat, til, din va boshqalar boʻyicha) taqiqlanadi.

Davlat xizmatida qolish talablari

• haftasiga 5 kun ishlash rejimiga rioya qilish;
• faoliyat natijalarini baholashdan oʻtish;
• malaka oshirish;
• buyruqlarni bajarish;
• kasbiy etikaga rioya qilish;

Maʼmuriy xizmatchilar har 3 yilda attestatsiyadan oʻtadi.

Davlat xizmatchilarini ishdan boʻshatish

Siyosiy xizmatchilar uchun:

• fuqarolikni yoʻqotish;
• davlat organi tugatilishi;
• notoʻgʻri maʼlumot taqdim etish;
• korrupsiya;
• pensiya yoshiga yetish;

Maʼmuriy xizmatchilar uchun:

• pensiya yoshiga yetish;
• notoʻgʻri maʼlumot berish;
• qonun buzish;
• fuqarolikni yoʻqotish;
• attestatsiya natijasi salbiy boʻlishi;

Davlat xizmati tuzilmasi

Davlat hokimiyati uch tarmoqqa boʻlinadi: qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud.

Qonun chiqaruvchi hokimiyat — Parlament;

Ijro etuvchi hokimiyat — Hukumat;

Sud hokimiyati — Oliy sud.

Davlat hokimiyatining yagona manbai — xalq.

Davlat xizmatchilarining huquqlari, majburiyatlari va cheklovlari

Huquqlar:

• ijtimoiy himoya;
• sogʻliqni saqlash;
• pensiya;
• ragʻbatlantirish;

Majburiyatlar:

• qonunlarga rioya qilish;
• qasamyod qilish;
• fuqarolar huquqlarini himoya qilish;
• axborot xavfsizligini taʼminlash;

Cheklovlar:

• boshqa haq toʻlanadigan faoliyat bilan shugʻullanish (istisnolar bor);
• davlat mulkidan shaxsiy maqsadda foydalanish;
• ish tashlashlarda ishtirok etish;
• qarindoshlar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri boʻysunuvda ishlash;

Davlat xizmatidagi islohotlar

1990–2011 yillar

„Qozogʻiston–2030“ strategiyasi joriy etildi — professional davlatni shakllantirish maqsad qilingan.

2011–2015 yillar

Davlat xizmatchilarining etik kodeksi joriy etildi. Alikhan Baimenov tashabbusi bilan meritokratiya prinsipi kuchaytirildi.

2015 yildan hozirgacha

Prezident tomonidan „Millat rejasi — 100 aniq qadam“ dasturi qabul qilindi. Bu davlat xizmatini modernizatsiya qilishga qaratilgan.