Qozogʻiston poytaxti
Qozogʻiston poytaxti (qozoqcha: Қазақстан астанасы) – Ostona shahri. Har yili 6-iyul kuni Qozogʻiston poytaxt kunini nishonlaydi.
Tarixiy poytaxtlar
- Semey (Alash-Qal’a) (1917-yil 13-dekabr – 1920-yil 5-mart)
Alash Oʻrda eʼlon qilinganida (1917-yil 13-dekabr) Orenburg shahrida boʻlib oʻtgan qurultoyda Semipalatinsk shahri (aniqrogʻi, Irtishning chap qirgʻogʻida joylashgan Semipalatinsk chekkasi, Zarechnaya Sloboda deb ataladigan hudud) „Vaqtinchalik xalq kengashi“ („Alash Oʻrda“) deb ataluvchi tashkilotning vaqtincha joylashgan joyini eʼlon qildi[1]. 1920-yil 11-yanvarda Alash Oʻrda hukumati Qirgʻiziston viloyatini boshqarish boʻyicha Harbiy inqilobiy qoʻmita bilan birlashtirildi, 1920-yil 5-martda esa Alash Oʻrda hukumati tugatildi[2].
- Orenburg (1919-yil 10-iyul – 1925-yil 16-iyul)
1919-yil 10-iyuldan Qirgʻiziston viloyati RSFSR tarkibida mavjud boʻlib, uning poytaxti Orenburg shahri boʻlgan; 1920-yil 26-avgustda RSFSR tarkibidagi Qirgʻiziston viloyati negizida Qirgʻiziston ASSR tuzildi; 1925-yil iyun oyida poytaxti Orenburg boʻlgan Qozogʻiston ASSR deb nomlandi.
- Qizil-Oʻrda (1925-yil 17-iyul – 1927-yil 2-aprel)
1925-yil fevralda Qirgʻiziston ASSR poytaxtini Ak-Mechet shahriga koʻchirish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi; 1925-yil 17-iyulda poytaxt rasman koʻchirildi. Keyinchalik SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining 1925-yil 24-iyuldagi qarori bilan Oq-masjid Qizil-Oʻrda deb nomlandi.
- Olma-Ota (1927-yil 3-aprel – 1993-yil 27-dekabr), Olmaota (1993-yil 28-dekabr – 1997-yil 9-dekabr)
1927-yil 3-aprelda Sovetlarning VI Butunqozogʻiston syezdi Qozogʻiston ASSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va Xalq Komissarlari Sovetining respublika poytaxtini Olmaotaga koʻchirish toʻgʻrisidagi qarorini tasdiqladi[3] (shahar „Verniy“dan „Olma-Ota“ga oʻzgartirildi; 1919-yil, 21-dekabrda Sechensk viloyati; tarkibiga Olma-Ota ham kirgan, tugatilgan Turkiston ASSR tarkibidan Qirgʻiziston ASSRga oʻtkazilgan)[4]. 1936-yil fevralda Qozogʻiston ASSR Qozogʻiston ASSR deb nomlandi, 1936-yil 5-dekabrda esa Qozogʻiston ASSR RSFSR tarkibidan chiqarilib, Qozogʻiston SSRga aylantirildi. 1936-yildan 1991-yilgacha Olma-Ota Qozogʻiston SSRning poytaxti va eng yirik shahri boʻlgan. 1991-yil 10-dekabrda Qozogʻiston SSR Qozogʻiston Respublikasi deb qayta nomlandi, SSSR parchalanishi munosabati bilan 1991-yil 16-dekabrda (Qozogʻiston Mustaqillik kuni) mustaqil davlatga aylandi, shu kundan boshlab 1997-yil 9-dekabrgacha Olma-Ota mustaqil Qozogʻiston Respublikasining poytaxti va eng yirik shahri boʻldi. 1993-yil 28-dekabrda qabul qilingan Qozogʻiston Konstitutsiyasi matnining „Konstitutsiyaviy tuzum asoslari“ boʻlimida: „Qozogʻiston Respublikasining poytaxti Olmaota shahridir“, deb belgilab qoʻyilgan, bu shaharni Olmaota deb oʻzgartirishni nazarda tutgan.
- Oqmoʻla (1997-yil 10-dekabr – 1998-yil 5-may), Ostona (1998-yil 6-may – 2019-yil 22-mart), Nur-Sulton (2019-yil 23-mart – 2022-yil 17-sentyabr), Ostona (2022-yil 17-sentyabr – hozirgacha)
Rasmiy ravishda Oqmoʻla shahri (1992-yil 6-iyulgacha Tselinograd deb atalgan) 1997-yil 10-dekabrda Qozogʻiston poytaxti deb eʼlon qilingan.
1998-yil 6-mayda poytaxt nomi Ostona deb oʻzgartirildi. Ostonaning yangi poytaxt sifatida xalqaro taqdimoti 1998-yil 10-iyunda boʻlib oʻtdi.
2019-yil 20-mart kuni Qozogʻiston parlamentining har ikki palatasi Qozogʻiston Konstitutsiyasiga davlat poytaxti nomini Ostonadan Nur-Sultonga oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qonunni yoqlab ovoz berdi[5]. 2019-yil 23-mart kuni Qozogʻiston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayev Ostona shahri nomini Nur-Sulton deb oʻzgartirish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi[6]. Poytaxt nomini oʻzgartirishga oʻz lavozimini tark etgan Qozogʻistonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyev nomini abadiylashtirish istagi sabab boʻlgan.
2022-yil yanvar voqealaridan soʻng Qozogʻiston prezidenti Qosim-Jomart Tokayev Qozogʻiston siyosiy tizimini isloh qilish boʻyicha qator qadamlar qoʻydi; Ana shunday qadamlardan biri mamlakat konstitutsiyasiga oʻzgartishlar kiritish boʻldi, uning doirasida 2022-yil 17-sentabrda mamlakat poytaxti nomini Ostona deb oʻzgartirish toʻgʻrisidagi prezident farmoni eʼlon qilindi.
Boshqa norasmiy „poytaxtlar“
Olmaotaga „Qozogʻistonning janubiy poytaxti“ maqomi berildi. 1997-yil dekabridan boshlab, poytaxt Oqmoʻlaga (hozirgi Ostonaga) koʻchirilganidan soʻng, „Qozogʻistonning janubiy poytaxti“ degan atama ommaviy axborot vositalarida tez-tez ishlatiladi va aynan Olmaotani anglatadi[7].
Manbalar
- ↑ „Аскар Даирбек. Правительственные кварталы Алашской столицы“. 2019-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 28-aprel.
- ↑ Alash-Orda: sbornik dokumentov. – Almati: Aykap, 1992. – 190 s.
- ↑ „Е. Чиликова. Оренбург — Кзыл-Орда — Алматы — …“. 2019-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 28-aprel.
- ↑ „АП РФ Распоряжение 17-08-1995 г. № 1495 «О написании названий государств бывших республик СССР и их столиц»“. 2015-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 21-avgust.
- ↑ „Астана переименована в Нурсултан“. 2020-yil 7-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 11-aprel.
- ↑ „О переименовании города Астаны — столицы Республики Казахстан в город Нур-Султан — столицу Республики Казахстан“. www.akorda.kz. 2019-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-mart.
- ↑ „Алматы“. https://www.kazembassy.ru.+2020-yil 16-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 6-mart.