Kontent qismiga oʻtish

Qosimxonning Turkiston va Toshkentga yurishi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Qosimxonning Turkiston va Toshkentga yurishi — oʻz taʼsirini mustahkamlash maqsadida amalga oshirgan Turkiston va Toshkentga yurishi (1513)[1][2][3][1][4][5][6].

Tarixi

Asosiy maqola: Qozoq xonligiga uchinchi bosqin va Marv jangi

Shayboniyxonning 1509–1510-yillarda Qozoq xonligiga yurishlari qozoqlarni zaiflashtirish va Shayboniylarning mavqeyini mustahkamlashga urinishlar edi. 1509-yil yanvar oyida musulmon ulamolarining qoʻllab-quvvatlashiga erishgan Shayboniyxon qozoqlarni paganizm va musulmon qullari savdosida ayblab, ularga qarshi „muqaddas urush“ boshladi.

Uning 300 ming kishigacha boʻlgan armiyasi qozoq yerlariga bostirib kirib, uluslarni xonavayron qildi va asirlarni qoʻlga oldi. Biroq qahraton qish va qozoqlarning, ayniqsa, Qosimxon rahbarligidagi qarshiligi uzil-kesil muvaffaqiyatga erishishga yoʻl qoʻymadi, ayniqsa, Moyinsiz-Hasan oʻzbek armiyasini tor-mor etgani halokatli zarba boʻldi. Oʻsha yilning oʻzida Marv yaqinida Safaviylar bilan boʻlgan jangda halok boʻldi[1].

Zahiriddin Muhammad Bobur va Shayboniylar oʻrtasidagi shiddatli kurash davrida Qosimxon oʻzining siyosiy mavqeyini faol ravishda mustahkamlab bordi. Uning siyosati tufayli tez orada Turkistonning eng janubiy shahri — Sayram Qozoq xonligi tarkibiga kirdi. Bu haqda Mirzo Muhammad Haydar oʻzining „Tarixi Rashidiy“ asarida hisoya qiladi. Zahiriddin Muhammad Bobur Movarounnahrda hukmronlik qilgan paytida, Sayram hokimi etib Kattabek ismli shaxsni tayinlagan edi. Bobur magʻlubiyatga uchragach, tayinlagan noiblar oʻz yerlarini shoshilinch ravishda tark eta boshladilar, ammo Kattabek, aksincha, shaharni mustahkamlab, Sayramda qishlab qoldi. Shunga qaramay, yangi sharoitda shaharni uzoq vaqt ushlab tura olmasligini tushunardi. Shu sababli Sayramni qozoqlar hukmronligi ostiga topshirishga qaror qildi.

1513-yil bahorining boshida Kattabek Qosimxon huzuriga Sayramning eng obroʻli vakillaridan tashkil topgan elchilar guruhini yubordi. Oʻsha paytda Qosimxonning qarorgohi Qaratal daryosi boʻyida joylashgan edi. Elchilar oʻz hukmdori nomidan shaharni topshirishga tayyor ekanliklarini bildirishdi. Qosimxon ularning taklifini mamnuniyat bilan qabul qildi va darhol Turkiston tomonga yoʻl oldi. U Sayramga oʻzining yaqin mulozimlaridan birini yubordi va Kattabek hokimiyatni unga topshirdi. Kattabekning oʻzi esa uning ortidan borib, Qosimxon xizmatiga kirdi. Boburning sobiq noibi Shayboniylarga qarshi kurashni toʻxtatmoqchi emas edi. U Qosimxonni oʻsha paytda Muhammad Shayboniyxonning amakisi Suyunchxoʻjaxon hukmronlik qilayotgan Toshkentga yurish uyushtirishga koʻndirdi[1].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Атыгаев 2023.
  2. ↑ Казахское ханство и Ногайская Орда во второй половине XV - XVI в., 2002 — 58—139-bet. ISBN 9965-492-29-8. 
  3. ↑ Атыгаев 2007.
  4. ↑ Кляшторный, Султанов 1992.
  5. ↑ Байпаков, Козыбаев, Кумеков, Пищулина 1997.
  6. ↑ Пищулина 2016. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Qosimxonning_Turkiston_va_Toshkentga_yurishi&oldid=1190304" dan olindi