Qizilqum kanali
| Qizimqum kanali | |
|---|---|
| Joylashuv | Turkiston viloyati |
| Mamlakat | Qozogʻiston |
| Texnik xususiyatlari | |
| Uzunligi | 120 km (75 milya) |
| Geografiyasi | |
| Boshlangan nuqtasi | Chordara suv ombori |
| Tugagan nuqtasi | Kokjide qishlogʻidan 30 km shimoli-gʻarbda |
| Boshlangʻich kordinatalari | 41.2511/67.9242 |
| Tugash joyi kordinalari | 42.2692/68.0170 |
Qizimqum kanali – Qozogʻistonning Turkiston viloyatidagi sugʻorish kanali. Qizilqum choʻlida qishloq xoʻjaligini taʼminlash uchun foydalaniladi.
Tavsifi
Qizilqum kanalining uzunligi 120 km[1] (reja boʻyicha 140 km)[2]. Kanal Sirdaryodagi Chordara suv omboridan boshlanib, odatda shimoliy yoʻnalishda oqadi. 42°09′42″N 68°02′11″E / 42.1617°N 68.0365°E nuqtasida bir nechta suv oqimlariga boʻlinadi, ulardan eng uzuni, asosan shimoliy yoʻnalishda oʻtadi, 42°16′09″N 68°01′01″E / 42.2692°N 68.0170°E nuqtasiga etadi.
1964-yildan boshlab kanal (suv ombori kabi) qurilmoqda[2].
Kanal boshidagi suv oqimi tezligi taxminan 140 m³ / s ni tashkil qiladi. Kanaldan 30 ming gektardan ortiq yerni sugʻorish uchun[3], shuningdek, Chordara suv omboridan toshib ketish xavfi mavjud boʻlganda sel suvlarini chiqarish uchun foydalaniladi. 2007-yilga kelib, Koʻksaroy suv ombori qurilishi boshlanishidan avval ham Qizilqum kanalida sel suvlarini qumlarga yoʻnaltirish uchun oltita shlyuz oʻrnatilgan[4].
2001-yilda berilgan suv hajmi 0,416 km³[5].
Muammolari
Kanalning noqulayligi shundaki, u kuchli filtratsiyaga ega boʻlgan qumli tuproqqa yotqizilgan tuproqli kanaldir. Qirgʻoqlarining faqat 15-20% qismi beton bilan qoplangan. Kanal hududida 200 ga yaqin kichik koʻllar mavjud boʻlib, ular toʻlguncha kanaldagi suv qolmaydi[1].
Hatto Sovet davrida ham kanal oʻsha davrning eng yaxshi baliqlarni himoya qilish tizimlaridan biri bilan jihozlangan, ammo soʻnggi yillarda u faol foydalanilmayapti[6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Доброта, Любовь „Чардара меняет рис на хлопок“ (deadlink). Казахстанская правда (2001-yil 13-sentyabr). 2012-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-aprel.
- ↑ 2,0 2,1 „Чимкентская область“ (ru). geoman.ru. 2017-yil 23-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 5-aprel. – Kratkaya geograficheskaya ensiklopediya, Tom 4 / Gl.red. Grigorev A. A. M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1964.
- ↑ „Казахстан. Вода - на вес хлопка“ (deadlink). Текстильный вестник (2004-yil 20-iyul). 2015-yil 23-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-aprel.
- ↑ „В.Храпунов (МЧС Казахстана): "Мы специально разрушили дамбы Кызылкумского канала на шести участках"“. ЦентрАзия (2007-yil 17-fevral). 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-aprel.
- ↑ „Правительство рассмотрело вопросы водообеспечения юга страны.“ (deadlink). THE PANORAMA (№ 27, 13 july 2001). 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-aprel.
- ↑ Елисеев, Юрий „В магазинах Шымкента открыто продают браконьерский улов“ (deadlink). liter.kz (2010-yil 15-iyul). 2012-yil 17-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-aprel.