Kontent qismiga oʻtish

Qizamiq virusi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Qizamiq virusi
Sinonimlar
  • Qizamiq virusi (MV)
  • Qizamiq morbillivirusi (MeV)[1]

Qizamiq virusi (ilmiy nomi: Morbillivirus hominis) — Paramyxoviridae oilasining Morbillivirus turkumiga mansub, bitta zanjirli, manfiy qutbli, qobiqli, segmentsiz RNK virusi. U qizamiq kasalligini keltirib chiqaradi. Odamlar ushbu virusning tabiiy tashuvchisi hisoblanadi; uning hayvonlar orasida rezervuari mavjudligi maʼlum emas.

Kasallik

Asosiy maqola: Qizamiq

Virus qizamiqni keltirib chiqaradi. Bu — respirator aerozollar orqali yuqadigan va vaqtinchalik, ammo kuchli immunosupressiyaga sabab boʻladigan oʻta yuqumli kasallik. Uning belgilariga isitma, yoʻtal, tumov, koʻzlarning yalligʻlanishi, butun tanaga yoyiladigan makulopapulyoz, eritematoz toshma va pastki birinchi hamda ikkinchi kichik oziq tishlar qarshisidagi lunj shilliq qavatida kuzatiladigan patognomonik koplik dogʻi kiradi. Virus yoʻtalish va aksirish paytida yaqin muloqot yoki bemor suyuqliklari bilan bevosita aloqa qilish orqali tarqaladi[2].

Replikatsiya sikli

Qizamiq morbillivirusining hujayraga kirish retseptorlari.
Qizamiq morbillivirus genomining tuzilishi

Hujayraga kirishi

Qizamiq virusi sirtida ikkita qobiq glikoproteini — gemagglyutinin (H) va membrana sintez oqsili (F) mavjud. Bu oqsillar virusning xoʻjayin hujayrasiga birikishi va kirib borishi uchun javobgardir. H oqsili retseptorga birikishni taʼminlasa, F oqsili virus qobigʻi va hujayra membranasining qoʻshilishiga sabab boʻladi. Shuningdek, F oqsili taʼsirida infeksiyalangan hujayralar qoʻshni sogʻlom hujayralar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshilib, sinsitiylar hosil qilishi mumkin. Hozirgi kunga qadar H oqsili uchun uchta retseptor aniqlangan: komplementni tartibga soluvchi CD46 molekulasi, signal beruvchi limfotsitlarni faollashtirish molekulasi (SLAMF1) va hujayra adgeziyasi molekulasi Nektin-4[3]. Virusning yovvoyi va vaksina shtammlari uchun asosan CD150 (SLAM yoki SLAMF1) va/yoki nektin-4[4][5] (shuningdek, poliomiyelit virusi retseptoriga oʻxshash 4-tur (PVRL4) deb ham ataladi) ning hujayradan tashqari domenlari hujayraga kirish retseptori vazifasini bajaradi[6][7]. Yovvoyi turdagi virus shtammlarining oz qismi va Edmonston shtammidan olingan barcha zamonaviy vaksina shtammlari CD46 dan ham foydalanadi[8][9].

Genom replikatsiyasi va virus yigʻilishi

Virus xoʻjayin hujayrasiga kirgandan soʻng, uning manfiy zanjirli bir zanjirli RNKsi (ssRNK) virion tarkibidagi RNK-bogʻliq RNK-polimeraza yordamida musbat zanjirli nusxasini yaratish uchun andoza sifatida ishlatiladi. Soʻngra, ssRNKning koʻplab nusxalarini hosil qilish uchun bu nusxadan yangi manfiy nusxa yaratiladi va bu jarayon davom etadi. Keyin musbat zanjirli ssRNK xoʻjayin hujayra ribosomalarida ommaviy translyatsiya qilinib, barcha virus oqsillarini hosil qiladi. Shundan soʻng viruslar oʻz oqsillari va manfiy zanjirli ssRNKdan yigʻiladi va hujayra lizisga uchrab, yangi virus zarrachalarini chiqaradi hamda siklni qaytadan boshlaydi[10].

Genom va virion tuzilishi

Virusning RNK genomi 6 ta asosiy oqsilni kodlaydi: nukleoprotein (N), fosfoprotein §, Matriks oqsili (M), qoʻshilish oqsili (F), gemagglyutinin (H) va RNKga bogʻliq RNK polimeraza (RdRp) hisoblangan katta oqsil (L). Virus genomi, shuningdek, C va V nomli ikkita nostrukturaviy oqsilni ham kodlaydi. Bu nostrukturaviy oqsillar tugʻma immunitet antagonistlari boʻlib, virusning xoʻjayin organizm immun javobidan qochishiga yordam beradi. Virion ichida genom RNKsi N, L va P oqsillari bilan birga kompleks hosil qiladi. N, P va M oqsillari esa RdRp yordamida RNK sintezini tartibga soladi. Virus lipid membrana bilan qoplangan, H va F glikoproteinlari esa shu lipid membrana bilan bogʻlangan virion sirt oqsillaridir.

Qizamiq morbillivirusining virion tuzilishi
Qizamiq morbillivirusining hayot sikli

Manbalar

  1. ↑ „ICTV Taxonomy history: Measles morbillivirus“ (en). International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV). Qaraldi: 2019-yil 15-yanvar.
  2. ↑ CDC „Measles is Easily Transmitted“ (en-us). Centers for Disease Control and Prevention (2020-yil 5-noyabr). Qaraldi: 2023-yil 28-dekabr.
  3. ↑ "The receptors and entry of measles virus: a review" (zh). Sheng Wu Gong Cheng Xue Bao 29 (1): 1–9. 2013. PMID 23631113. 
  4. ↑ Tatsuo, Hironobu; Ono, Nobuyuki; Tanaka, Kotaro; Yanagi, Yusuke (24 August 2000). "SLAM (CDw150) is a cellular receptor for measles virus". Nature 406 (6798): 893–897. doi:10.1038/35022579. ISSN 0028-0836. PMID 10972291. 
  5. ↑ Tatsuo, Hironobu; Yanagi, Yusuke (March 2002). "The Morbillivirus Receptor SLAM (CD150)". Microbiology and Immunology 46 (3): 135–142. doi:10.1111/j.1348-0421.2002.tb02678.x. ISSN 0385-5600. PMID 12008921. 
  6. ↑ "Adherens junction protein nectin-4 is the epithelial receptor for measles virus". Nature 480 (7378): 530–533. 2011. doi:10.1038/nature10639. OCLC 806252697. PMID 22048310. PMC 3245798. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3245798. 
  7. ↑ Noyce, Ryan S.; Richardson, Christopher D. (20 June 2012). "Nectin 4 is the epithelial cell receptor for measles virus". Trends in Microbiology 20 (9): 429–439. doi:10.1016/j.tim.2012.05.006. ISSN 0966-842X. PMID 22721863. 
  8. ↑ Erlenhöfer, Christian; Duprex, W. Paul; Rima, Bert K.; ter Meulen, Volker; Schneider-Schaulies, Jürgen (2002-06-01). "Analysis of receptor (CD46, CD150) usage by measles virus". Journal of General Virology 83 (6): 1431–1436. doi:10.1099/0022-1317-83-6-1431. ISSN 0022-1317. PMID 12029158. 
  9. ↑ Lin, Liang-Tzung; Richardson, Christopher (2016-09-20). "The Host Cell Receptors for Measles Virus and Their Interaction with the Viral Hemagglutinin (H) Protein". Viruses 8 (9): 250. doi:10.3390/v8090250. ISSN 1999-4915. PMID 27657109. PMC 5035964. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5035964. 
  10. ↑ Jiang, Yanliang; Qin, Yali; Chen, Mingzhou (2016-11-16). "Host–Pathogen Interactions in Measles Virus Replication and Anti-Viral Immunity". Viruses 8 (11): 308. doi:10.3390/v8110308. ISSN 1999-4915. PMID 27854326. PMC 5127022. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5127022. 

Havolalar

Vikiomborda „Qizamiq virusi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
Vikiturlarda Qizamiq virusi bilan bog‘liq ma’lumotlar mavjud. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Qizamiq_virusi&oldid=1056115" dan olindi