Qilichbozlik

Qilichbozlik — sport turi, qoida asosida tigʻli sport qurollari — rapira, qilich, shamshir (shpaga) vositasida yakkama-yakka oʻtkaziladigan musobaqa. Sportchilar maxsus toʻrli niqob — himoya vositasi, oq kiyim va qoʻlqop kiygan holda bellashadi. Berilgan sanchish(ukol) larni qayd etish uchun rapira va qilich musobaqasida kiyim, shamshir musobaqasida shpaganing oʻzi elektron tizimga ulanadi.

Rapira

Uzunligi-110 sm; ogʻirligi-500 g. Musobaqasida elektron, gavda va koʻkrak qafasi yopuvchi nimchaga kiyiladi. Faqat unga sanchilgan ukol haqiqiy deyiladi va hisobga olinadi. Va yana ikkala ishtrokchilarda ham maxsus chirogʻi yonsa unda faqat hujum (qilichbozlik tilida ataka)qilgan ishtrokchiniki hisoga olinadi. Koʻp holatlarda bahslar vaqt tugaguncha olib boriladi.

Qilich

Uzunligi −105 sm; ogʻirligi-500 g. Musobaqasida gavdaning beldan yuqori qismiga.

Shpaga

Italyan tilidan olingan bolib. Bu sovuq quroldir. Toʻgʻri yassi yoki uchburchakli tutqili tigʻ. XVI asrda keng tarqalgan boʻlib u zodagonlarni ajratin tiruvchi quroli hisoblangan. Uzunligi-110 sm, ogʻirligi- 770 g, u eng ogʻir qurol. Uning 135 millimetrli gardasi bilan ishtirokchi qolini yaxshi yopib turadi. Shpaga qirralaring kengligi 24 mmdan 3ta boʻladi. Shpaganing uch qismida knopaga oʻxshash murakkab tuzilishga ega moslama bor u agarda raqibga tegsa maxsus chiroq yonadi. Agarda u yerga, maxsus qilichbozlik yolagiga va shpaga gardasiga tegsa yon tomondagi kichik sariq chiroq yonadi va u hisonlanmaydi. Musobaqasida ishtrokchilar raqibining hohlagan joyiga oyogʻidan to boshiga qadar sanchish(ukol) haqiqiy deb hisobga olinadi. Shpaga eng qiyin turdan bittasi hisoblanadi. Shpagada agarda ikkala ishtirokchini ham maxsus chirogʻi bir vaqtda yonsa ikkala ishtirokchiga ham bal hisoblanadi.

Qilichbozlik Yoʻlaklari

Musobaqalar eni 2 m, uzunligi 18 m boʻlgan yoʻlaklarda o;tkaziladi

Qoidalari

3 minnutdan 3 taym boʻladi. Har bir taymdan soʻng tanaffus 1 minutdan boʻladi. Musobaqning guruh(qilichbozlik tilida pulka)bahs 5 ochkoga qadar olib boriladi. Undan soʻng olimpia turidek yaʼni chiqarib yuborish turida bahs 15 ochkoga qadar olib boriladi. Davrada hisob teng boʻlib qolsa, qurʼa tashlanadi (prioritet) va qoʻshimcha belgilangan 1 min. Vaqt ichida birinchi sanchish(ukol) bergan sportchi gʻolib sanaladi. Agar tomonlar sanchish bera olmasa, gʻolib tashlangan qurʼaga koʻra aniqlanadi.

Tarixi

Qadimdan kishilik jamiyati turmush tarzining bir qismi boʻlgan, sport turi sifatida esa XV—XVI asrlardan Ispaniya va Italiyada shakllana boshlagan. 1517-yil italiyalik A.Marotssi Q. boʻyicha ilk oʻquv qoʻllanmasini yaratdi. XVII asr oxirlarida Fransiyada qoidalari ishlab chiqildi va musobaqalar oʻtkazildi. 1896-yildan Q. olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan.1937-yildan Q. boʻyicha jahon chempionati oʻtkazib kelinadi. Q. AQSH, Vengriya, Germaniya, Italiya, Polsha, Rossiya, Ruminiya, Fransiya, Xitoy kabi davlatlarda keng rivojlangan.

Xalqaro Qilichbozlik Federatsiyasi

1913-yil 29-noyabr Fransiyaning Parij shahrida Xalqaro Qilichbozlik federatsiyasi (FIE) tuzildi, unga birinchi boʻlib taʼsischi mamlakatlar Belgiya, Bogemiya(hozirgi nomi Chexiya), Buyuk Britaniya, Vengriya, Germaniya, Italiya, Niderlandiya, Norvegiya, Fransiya, Shvetsariya azo boladilar. Hozir unaga 120 dan ortiq davlatlar azo.

Oʻzbekistonda qilichbozlik

Oʻzbekistonda qilichbozlik sport turi sifatida XX asrning 50-yillaridan ommalashdi. Oʻzbekiston mustaqillikga erishgandan soʻng aʼzo boʻladi. 1998-yil 6-noyabrdan Oʻzbekiston Qilichbozlik Federatsiyasi Prizdenti etib Olimpia Oʻyinlari kumush medal sohibi Roʻziyev Sobirjon Sobitovich saylanadi. 1954-yildan qilichbozlik boʻyicha Oʻzbekiston chempionati oʻtkaziladi. Respublikada qilichbozlikning rivojlanishida Kseniya tojiyeva, Iosif Markin, Dmitriy Itsenko, Poʻlat Abdurazzoqov, Igor Artishkin, Shavkat Turdiqulov kabi murabbiylar katta hissa qoʻshishdi. Sobir Roʻziyev, Aleksandr Paraxin, Vitaliy Logvin, Valeriy Zaxarevich, Svetlana Filimonova, Anisa Petrova, Baxtiyor Gʻaniyev, Dilorom Karimqulova singari qilichbozlar olimpiada oʻyinlari, jahon chempionati va boshqa nufuzli musobaqalarda sovrindor boʻlishgan. Hozirgi kunda Oʻzbekistondagi 13 ta Q.ka ixtisoslashgan bolalar-oʻsmirlar sport maktabi va toʻgaraklarda 46 nafar murabbiy qoʻl ostida 648 kishi (189 nafari ayol) Q. bilan shugʻullanadi (2005).

2014-yilda Oʻzbekiston tarixidagi qilichbozlik boʻyicha birinchi xalqaro hakam Aida Xasanova boʻldi. Qurolning barcha uch turlari boʻyicha xalqaro chempionatlar va musobaqalar hakamidir.

Qilichbozlik Olimpiya Oʻyinlarida

Qilichbozlik birinchi boʻlib birinchi yozgi olimpiya oʻyinlaridanoq 1896-yil AFINA kiritilgan. Unda faqat erkaklar bahs olib borganlar. Undagi birinchi olmpiya gʻoliblar Fransuz E.Gravelot va Grersiyalik Y.Georgiadis hisoblanadi.

Oʻzbekiston chempionatlari

Bugungi kunda har yili mavsumning bishidan oxiriga qadar har xil yosh toifalarida Oʻzbekiston chempionatlari, Oʻzbekiston kuboklari va Xalqaro musobaqalar boʻlib oʻtadi. Ulat kadet, yunior va senior yosh toifalari boʻyicha bellashishadi. Va munisiblar taqdirlanib terma jamoa safiga qoʻshilishadi.